Хэрвээ сонирхвол: “С.Б.Бат-Эрдэнэ: ДИАГРАММ” гэсэн түлхүүр үгээр гүүгэл агаагаас хайлт хийхэд гараад ирэх байхаа хө\ тийм л нэгэн цаг үе, өөрийнхөө арван зургаахан настай, гэнэн цайлганхан хүүхэд насыг дурсан санан, “Хмм, дахиад арван зургаатай ч болоосой” хэмээн туулсан амьдралдаа алдсан алдаа болгоноо чадвал оносон оноо болгон хувиргамаар ч юм шиг нэгэн эгдүүтэй бөгөөд адармаатай бодолд автан, алдсан алдаа болгоноо бодохдоо өөрийн эрхгүй гуниглахдаа гуниглан, шоолон жуумганахдаа мушийн инээмсэглэж, оносон оноо болгоноо дурсахуйд бардамхан сэтгэл минь “Чи чинь Баагий шүү дээ! Чамаас өөр хэн ч тэгж чадахгүй л...” хэмээн өөрийгөө ихэд бодон омойтон суунам.
Алдаж, онодог хүний амьдралаа гэж, эргэн дурсан суухуйд бас ч гэж сайхан юм даа. Тиймээ, ай яа ахиад хэзээ ч эргэж ирэхгүй алсын алсад алсарч, одоо бол сайхан дурсамж болон одсон арван зургаахан нас минь! Эдүгээ, өнөөдөр л би, ердөө дөнгөж сая л анзаарч үзвээс өөрийн бичсэн энэ л бүх нийтлэл, тэмдэглэл, бодрол, өгүүллэг, тууж тэр ч бүү хэл шүлэг, найраглалынхаа эхийг тэгэхэд л, тэртээ алсын арван зургаахан насандаа тавьж байж дээ хэмээн буюу тэр л үед би анхлан үг холбон, үерхэлийн захиа бичиж үзсэн ажээ. Тэр л арван зургаахан насандаа анхлан хилийн дээс алхан, хүний нутаг гүний газарт эр хүн болох замдаа шуудран, дэг гээч хатуу амьдралыг үзэн, зодуулахдаа зодуулж, сөрж босохдоо сөрж босон хорвоогын хатуу, хүтүүг үзэж амтлах, эр хүн шиг эр хүн болох анхны алхамаа хийж, амбаарын ТМС-ын оюутан \Ай яа яа, “оюутан” гэж аймаар бүлтэрсэн\ болсон тэрхэн үед бодвол бусдыг дуурайж эр хүнэнцэр болох гэсэн юмдаг уу даа, нэгэн охинд амьдралдаа анх удаагаа “Үерхэлийн зурвас” бичиж үзэж дээ. Түүнээс өмнө ганц нэгхэн юм л захих гэж новшрон ахдаа л захиа бичиж л байснаас өөрөөр хэн нэгэнд захиа занаа, зурвас ер бичиж байгаагүй хэрэг л дээ. Тэр үед одоотой адил цахим техник- хомпүүтэр энээ, тэрээ гэж байсан биш.
Ар гэрийнхэнтэйгээ холбоо барих ганц хэрэгсэл нь урьдчилж захиалгаа өгөөд утсаар ярих, тэр нь үнэтэй болохоор ер нь ярихгүй дээ, гэрээс л захиалга өгвөл тэсэн ядан хүлээж байж гуравхан секунд шиг харван өнгөрөх гурван минутанд аль болохоор ихийг яриад авахыг бодно. Харамсалтай нь хоёр талаасаа улс гүрэн алгасан “Байна уу? Байна уу?”- дсаар нөгөө цаг нь дуусаж ганцхан торхийгээд л тасарч орхино доо хөөрхий гэж. За тэгээд холбоо барих хэрэгсэл гэвэл захидал бичих л байж. Харин ч нэг залхуураад захидал бичэхгүй нь сайхан даа. Ах, эгч нараасаа, ар гэрээсээ, анд найзуудаасаа ирсэн захиаг авах гэж “Бүжиглээрэй, бүжиглээрэй!” гэснийх нь зоргоор бүжиглэхгүй бол захидлыг минь өгөхгүй зовооно. Өөрөө захиа унших дуртай мөртлөө өөрөө захидал бичих үнэн дургүй, дургүй ч юу байх вэ дээ, асар залхуу байж дээ. Ах, эгч нар маань “Чи ядаж амьд, мэнд гэдгээ нэг мэдэгдчихэж байгаач!” хэмээн захиагаар зодоход нь хариу ганц ил захидал дээр “Би амьд!” гэсэн хоёрхон үг бичээд хаяглаад л явуулчихаж байсан бүтэхгүй, залхуу хүүхэд байж дээ.
“Үерхэдэг охин”- ыг минь булаацалдагч хоёрын ах бол аль хэдийнээ хоёрдугаар курст орчихсон хирнээ засаг цэнхрээсээ салаагүй нэгэн байсан агаад нэг дүгээр курсэд байхдаа юун тэр охин эргүүлэхтэй манатай, орон доогуур шургаж, хувцасны шүүгээнд бүгсэн нэгэн байсан юм гэсэн. Ах нар нөхрийг маниудын, нэгийн дүү нарын нүдэн дээр доош хийдэг байсан юм. Мань эр муугаа мэдэхгүй нэгийн дүү нарыг жинхэнэ дэглэдэг яргачин болчихсон байсан болохоор юм үзэж, нүд тайлсанууд нь нөхрийг үздэггүй, өөрсдөө дургүй болохоороо тэр шүү дээ. Мань эрээс болоод өөрсдөө нэгд байхдаа хоёрынхоо ах нарт чамгүй авахуулчихдаг байсан гэдэг юм. “Өө муу Хэн ээ, чи восифтатель* Марияа Ивановна гуайг гуйгаад кладовкад** гаднаасаа цоожлуулж явсан чинь үнэн биз дээ? Чи мөн мундаг хувирчээ” хэмээн доош нь хийхэд “худлаа хуцаад байгаарай” хэмээн амандаа бувтнаад л өнгөрдөг байсансан.
Ер нь надад иймэрхүү охид хүүхнүүдтэй хослон авахуулсан зурагнууд нэг биш нэг хэсэг л байдаг юм. Гэрэл зураг түүх болон үлдэнээ гэдэг үнэн шүү. Бага, залуу насны минь дурсгалтай үеүдийг яах аргагүй санагдуулаад байдаг, нэг л гоё дурсамжтай агшинууд хадаглагдан үлдсэн нь дахиж олдохгүй торгон агшинууд л даа. Гэвч би Дон Жуан биш л дээ. Тэр зурагнуудаас ганцыг нь ч дутаалгүй тэр чигт нь өөрийнхөө зургийн цомогт хадгалаад үлдээчихсэн анх яаж байсан, яг л тэр янзаараа одоо хүртэл анх яаж байсан тэр л хэвээрээ одоо ч гэрт маань байж л байгаа. Тэр цомогноосоо энэ хүү он цагийн уртад зах нь шарлан, өнгө нь бүдгэрсэн зургийг хүүгээрээ олуулан зургийг нь авхуулж өөр лүүгээ илгээлгэх жишээтэй. Тэглээ гээд ханилсан хань минь юу ч хэлэхгүй л дээ. Яагаад вэ гэвэл бидэн хоёр он цагийн уртад нэгэнтээ бие биендээ уусан шингэж, бие биенээ дэндүү мэддэг, дэндүү итгэдэг, энэ насныхаа амьдралд нэгэн цул болсон хоёр учраас тэр. Анхлан ханилахдаа ч “Миний урьдны амьдрал \урьд нь нэг их амьдрал зохиож байсан ч юм шиг, лагаа лаг\ урьдных, чиний урьд өмнийн амьдрал ч чиний урьдных! Одооны чи бид хоёрын амьдрал бол бидний амьдрал!” гэсэн ганцхан яриатай нийлсэн хоёр. Түүгээрээ ч болсон. Эхнэр авч амьдрал зохиосон тэр үеэсээ ч хойш охид, бүсгүйчүүлтэй хамтдаа авахуулсан фото зурагнууд зургийн цомогт маань цөөн бишээр нэмэгдсэн л юмдаг. Харин эрхэмсэг уншигч авхай нар минь эхнэрийн минь өмнөөс буруугаар ойлгоод, битгий хардаад, хадуураад явчихаарай даа! Санууллаа шүү хө. Хар, хардах гэдэг чинь зүгээр л өвчин юм. Харин хайрлах, итгэх, итгэл сэтгэлээ өгөх гэдэг чинь тэр хардах, сэрдэхээс чинь тэс өөр, ёстой аугаа юм шүү!
Өөрийнхөө ажлын нийтийн бүжиг, үдэшлэгэнд ирчихээд ч мөн л адил шүү дээ. Нээрээ хориод жил бүжиглэсэнгүй дээ, нэээээээг сайхан нийтийн бүжгэнд орж, хөл нийлэх хөнгөхөн хөлтэй партнёр олчихоод л ёстой нэг сэнсэртэл нь эргэмээр санагдаж байх чинь вэ гэж. За тэгээд төдийгөөс өдий хүртэл муу ханьтайгаа ханиллаа, хоёр биенээ хардаж явсан түүх л алга шиг вэ дээ гэснээс хар бол яахын аргагүй өвчин л дөө. Миний тэр албан томилолтоор хэсдэг байх үед манайд нэг “Хэн” ах байлаа л даа. Болж л өгвөл томилолтоор явахгүй үлдчих гээд, элдэв арга саам хэрэглээд, бултаж бухаад байна. Яалт ч үгүй томилолтоор явлаа гэхэд очих газраа очоод л орж, гараад л...Хэнгэнэтэл санаа алдаад л... Тэгж , тэгж байгаад гэнэтхэн нэг шалтаг тоочоод л авч яваа бригадын даргаа шаналгасаар байгаад нутаг гүйдэг морь мэт эргээд л Улаанбаатарын зүг түрүүлээд л алга болдогсон. Нэгэн хамт олон гэж арваад жил явчихсан болохоор яагаад тэгдэгийг нь бүгд л түүнийг нь мэднэ. “Халхад байхгүй сайхан авгайтай” хүн юм гэнэ билээ. Хожим нь би нэг удаа тэр “Халхад байхгүй сайхан авгай”- г нь харах завшаан тохиолдсон, хэн мэдэх вэ цус гэж, нэг л ногоон нүдтэй бүдүүн шар авгай л байсандаг. Магадгүй би нөгөө “Хэн” ахын нүдээр харж чадаагүй л юм байлгүй. Цаг үргэлж ханилсан ханиа хардан махлан тэгж амьдрахад амьдралд ямар утга байх вэ дээ. Хар бол ердөө л өвчин юм, түүнээс хайр сэтгэл бол огт биш ээ! Ханилна, ижилсэнэ гэдэг хайрлах, итгэхийн нэр болохоос өөрийн болгоод өвөртлөөд авчихвал амины, хувийн өмч шигээ санан цагдаж, хардахын нэр биш л байхгүй юу.
АНУ Вашингтон ДС , Нью Йорк , Чикаго , Денвeр , Сан Франциско , Лос Анжелос , Сиатл , Техас , Бусад , Канад АЗИ Монгол , Япон , Хятад , Солонгос , Сингапур , Хонг Конг , Австрали & NZ ЕВРОП Их Британи , Ирланд , Бельги , Герман , Чех , Норвеги ,Франц , Турк , Польш , Орос , Швед
Би бодолд автанхан, бага залуу насаа дурсанхан суунам. Эдүгээгээс яг л гучин намрын тэртээх аз жаргалтай, бас гүн айдастай \”Гүн айдастай” байхын учир нь “дэг, диаграмм” хэмээх нэгэн бодлын магадгүй ямарч утга учиргүй зодуур, нүдүүр, харгислал, нөгөө талаар эр хүнийг эр хүн шиг болгон хатаан, хатуу хүтүүг сөрөн зогсох бие сэтгэлийн асар их хат өгөн хатуужуулсан амьдралын их сургууль ч юмдаг уу даа. Энэ талаар би дээр үед бичиж байсан даа.
