Нийслэл Улаанбаатар хотын сая гаруй хүнийг ундны усаар хангаж байдаг Хатан Туул гол маань бохирдож, ширгэх аюул нүүрлээд байна гэж бид сүүлийн арваад жилд ярьж, шүүмжилж ирлээ. Харин энэ голоо авран хамгаалах талаар дорвитой ямар ч ажил өрнүүлэхгүй, бодитой арга хэмжээ авалгүй байсаар хоёр гуравхан жилийн дараа нийслэлчүүд ундны усны хомсдол, гачигдалд орох аюул тулгараад байна. Туул голын усанд загас жараахай, мал амьтан хорддог байсан бол одоо бүр хүн хордох болжээ. Туул голын эрэг хавиар баригдсан олон арван гоёмсог хаус, орон сууцанд амьдарч байгаа оршин суугчдын биеэр идээт үрэвслийн тууралт гарах болсон тухай ч чих дэлсэж, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдах боллоо. Туул голынхоо усыг хоргүйжүүлэх талаар шинэ технологи боловсруулсан "Эхо Хангал" ХХК-ийн лабораторийн эрхлэгч Р.Лхагважавтай уулзаж хийж хэрэгжүүлж байгаа ажил үйлсийн нь талаар сонирхлоо.

-Танай компани, лаборатори хэзээ үйл ажиллагаагаа эхлүүлж, ямар чиглэлээр ажиллаж байна вэ?

-"Мон дулаан трейд" ХХК-ийн санхүүжилтээр одоогоос таван жилийн өмнө хөрс, ус, эрдэс судлалын итгэмжлэгдсэн лаборатори бүхий "Эхо хангал" ХХК -ийг байгуулсан. Тус компани өнгөрсөн хугацаанд Монголдоо үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж болох хэрэгцээтэй шинэ технологийн талаар судалгаа хийж, туршилт явуулсаны үр дүнд цөөнгүй шинэ технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүллээ. Тухайлбал, Малын яснаас "хар пигмент" гарган авах технологи нэвтрүүлж савхины хар будаг гаргалаа. Барьцалдах чадвар сайтай, органикхольц ихтэй бетонит шаврыг ашиглан илчлэг сайтай, утаагүй шахмал түлш гарган авах технологи, шохойлог шавар, байгалийн цеолит оролцуулан өндөглөгч тахианы эрдсийн гаралтай тэжээл гарган авах технологи, "Эрдэс" цэвэрлэгээний нунтаг гаргах технологи, нүүрстөрөгч агуулсан алевролит эрдсийг шатаахад эзлэхүүнээ тэлдэг шинж чанарыг ашиглан "алевролитон хөнгөн дүүргэгч" гаргах технологи, усыг цэнэгжүүлэн, зөөлрүүлэх шүүлтүүр материал гарган авах технологийг гарган аваад байгаа юм.

-Гаргаж авсан шинэ технологио үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж байна уу?

-Тус лабораторид явуулсан судалгааны үр дүнд боловсруулсан технологиор "Эрдэс" цэвэрлэгээний өндөр чанартай байгалийн гаралтай нунтгийг үйлдвэрлэх цех, Төв аймгийн Ноён шандад "Алевролит хөнгөн дүүргэгч" гаргах үйлдвэр тус тус ашиглалтанд оруулж үйлдвэрлэл практикт амжилттай нэвтрүүлээд байна. Мөн "Бөхөг" компанитай хамтраад тахианы тэжээл хийх технологийг гаргасан. Тус компани нь гадаадаас тахианы тэжээлээ импортоор чамгүй өндөр үнээр авдаг юм билээ. Үүнийг дотооддоо хйих технологийг боловсруулсан нь амжилттай болсон. Одоогоор 5000 га газар авч тариалалт явуулж үйлдвэрлэлээ эхлүүлэхээр бэлтгэж байгаа. Энэ нь шинэ технологиор эх орны түүхий эдээр тэжээлийн үйлдвэр байгуулж дотоодын хэрэгцээг хангах юм. Бид барилгын салбарт жишээ нь нийслэлийн гурав, дөрөвдүгээр хороололыг барьсан керамзит байна. Манайд хуучин керамзитын үйлдвэр байсан, одоо байхгүй болсон. Үүнийг бид дахин сэргээж эх орны түүхий эдээр технологийг боловсруулж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлээд байгаа. Энэ бүтээгдэхүүн маш их эрэлт хэрэгцээтэй материал болоод байна. Өнөөдөр 40 мянган айлын орон сууцыг барихад ийм чанартай, өндөр даацтай материал чухал.

-Танай лабораторид хичнээн хүн ажиллаж байгаа. Лабораторийн багаж төхөөрөмжөө хаанаас авч үйл ажиллагаа явуулж байна?

-Үндэсний шинэ технологи боловсруулж, үндэсний үйлдвэрлэлийг өргөжүүлэхэд чиглэгдсэн судалгаа, шинжилгээг явуулж байгаа тус компанийн лабораторид хуучин ЗХУ-д хими-технологийн нарийн мэргэжил эзэмшсэн 10-аад хүн ажиллаж байгаа. Мөн ШУА-ийн Химийн хүрээлэнтэй бид нягт холбоотой хамтран ажилладаг. Манай лаборатори нь сүүлийн үеийн спектрын судлалын нарийн тоног төхөөрөмж дээр судалгаа, шинжилгээг хийж байна. Анх байгуулахдаа 100 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар эхэлж байлаа. Ер нь манай компани нь Монголд шинжлэх ухааныг дэмжиж ажиллаж байгаа цөөн хэдэн компанийн нэг. Өнөөдөр манай улсад шинжлэх ухаанд, шинэ технологи гаргах судалгаанд хөрөнгө мөнгө зарцуулдаг компани ховорхон. Технологи боловсруулахад зайлшгүй хөрөнгө шаардагддаг. Бидний үйл ажиллагааг явуулахад "Мон дулаан трейд" ХХК чамгүй хрөрөнгө оруулалтыг хийж байгаа. Саяхан гэхэд л Монголд байхгүй "Water analyzer HS-3300" гэж багажийг оруулж ирлээ. Энэ багаж зах зээлийн үнээр 40-50 сая ам.долларын үнэтэй эд.

Америкийн технологиор хийж БНСУ-д үйлдвэрлэсэн уг багажаар усны шинж чанарыг 42 үзүүлэлтээр тодорхойлдог. Усны найрлаганд байгаа хүнд металл «, цинит, мөнгөн ус зэрэг олон бодисын агууламж ямар хэмжээнд байгаа үзүүлэлтийг стандартын дагуу нарийвчлан гаргах чадвартай. Манай лабораторид 1800 градус халдаг Монголд байхгүй зуух гээд олон нарийн багаж, төхөөрөмж бий. Ийм өндөр градусын зуухан дээр материалын шинж чанарыг судалж байж л шинэ технологийг гаргах шаардлагатай.

-Туул голын усыг хоргүйжүүлэх талаар шинэ технологийг боловсруулсан гэл үү?

-Бид нийслэлийн бохир усны төв цэвэрлэх байгууламжийн инженер, техникийн ажилтнуудад санал тавьж тохиролцоод уг багажаар судалгаа хийсэн. Тус цэвэрлэх байгууламж нь 1964 онд 40 мянган шоо метр ус цэвэрлэх хүчин чадалтайгаар байгуулж байсан юм билээ. Тэр үед Улаанбаатар хот 300 мянга орчим хүн ам оршин суудаг байсан болов уу. Өнөөдөр нийслэлийн хүн ам хэд болсон билээ. Одоо бол 160-180 мянган шоо метр ус цэвэрлэж байна. Тэгэхээр өөрийн хүчин чадлаас 4-5 дахин их болчихоод байгаа юм. Энэ их бохир усыг тунгаагуурын аргаар цэвэрлэж байгаа. Ийм аргаар бохир усан дахь бүх бактерийг идүүлж устган, саармагжуулах аргагүй юм. Бид БНСУ-д очиж үзэхэд 30-40 төрлийн бактерийг идүүлж хоргүйжүүлж байх жишээтэй. Бохир усанд органик гаралтай бактерууд үржиж байдаг. Үүнийг өөр төрлийн бактераар идүүлж устгадаг. Үүнээс гадна нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж байгаа Хятадын голдуу арьс шир, ноос ноолуурын олон үйлдвэр химийн хорт бодисоо төв цэвэрлэх байгууламж руу илгээж байна. Гадныхан бохироо, хүнд металл, химийн хорт бодисоо манай улсад цэвэрлэчихээд гаргаад байж болохгүй л дээ. Жишээ нь ¼ БНХАУ-д Хан мөрөн, Хөх мөрөнд ийм хорт бодис хаясан хүн шууд л цаазаар авахуулах байх шүү. Ийм аюултай үйлдлийг манай Мэргэжлийн хяналтын байгууллага яагаад таслан зогсоохгүй байна. Үүнийг үнэхээр ойлгохгүй юм, хүч хүрдэггүй юм уу. Гол усаа, байгаль газар, нутгаа бохирдуулаад суугаад байж боломгүй. Сэтгүүлчид үүний эсрэг тэмцэл явуулж байна. Өнөөдөр үүний эсрэг төрийн болон ТББ, иргэд, сэтгүүлчид бүгд хамтарч нэгдээд хатуухан тэмцэл явуулах цаг болжээ.

-Усны нөөц ч багасч байгаа байх шүү?

-Улаанбаатар хотын ундны усны нөөц 2012 он гэхэд хэцүүхэн байдалд орохоор болчихоод байна. Туул голын дагуу маш олон хайрганы карьер ажиллаж байгаа. Карьер ажиллахаар яагаад усны нөөц багасдаг гэхээр түүний дор усны сан байдаг. Хайргыг нь аваад санг нээчихээр ус нь өөрөө ууршаад алга болж, усны тогтоц байхгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл, устай савын тагийг нь нээж байна гэсэн үг. Үүний зэрэгцээ химийн хорт бодистой усаа гол руу хийгээд байна. ХУД-ийн 12 дугаар хорооны дарга Төмөрбаатар, ноднин жил манай энд мал, амьтан үхсэн тухай мэдээлж байсан­. Өчигдөрхөн "Туулын мөнгөн шугуй" хөдөлгөөнийхөн бидэнд тэдний тийм үхэр, мал үхлээ гэж баримттай мэдээлээд байгаа. Мал, загас, ургамал үхэж, мөхөж, хорогдоод байна гэхээр химийн хорт бодисын бохирдлоос л болж байна. Үүний эсэрг тодорхой арга хэмжээ авч, таслан зогсоож чадахгүй байсаар ийм байдалд хүрээд байгаа юм. Цаг алдалгүй арга хэмжээ авах шаардлага байна.

-Гадаадын том хотууд гол, ундны усаа яаж хамгаалж байгааг судалж үзэв үү?

-Бид Туул голын энэ бохирдлыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй шинжилж судласан. Мөн ОХУ, БНСУ, Японы усны эрдэмтэн, мэргэжилтнүүдтэй бид хамтран ажиллаа. Манай доктор Оюунцэцэг усны энэ бохирдлын талаар маш нарийн судалгаа хийсэн. Япончууд гэхэд л гангийн үйлдвэрийн /кальци-фтортой/ хаягдлаа шууд хаяхгүй байна. Энэ хаягдал нь борооны усанд норвол хөрсөө гэмтээдэг. Тэд ундны усаа байтугай хөрсөө гэмтээхээс ч хамгаалж байна. Японы тэр хаягдлыг хоргүйжүүлж, саармагжуулах ажлыг манай ШУА-ийн Хими-технологийн хүрээлэнгийн Эрдэс түүхий эд, фиик, химийн лабораторийн эрхлэгч доктор Оюунцэцэг хийж ЮНЕСКО-гийн шагнал хүртсэн. Би ч бас тэр үеэр Японд байсан. Уг хаягдлыг яаж хоргүйжүүлсэн гэвэл, фтор бол хортой. Бид амьд ус гэж яриад байдаг, хүчиллэг, шүлтлэг ус шүү дээ. Ийм усанд түүнийг саармагжуулаад хоргүй болгосон хэрэг. Япончууд энэ ажлыг хийсэн манай докторт нэр хүндтэй хар дипломоо гардуулаад л баяр хүргэж байсан. Энэ эрдэмтнийхээ оюун ухааныг монголчууд бид яагаад ашиглаж болохгүй гэж? Тэгэхээр энэ бохирдсон голын ус Орхон, Сэлэнгэ мөрөнд цутгаад Байгаль нуурт цутгана. Байгаль нуур бол Дэлхийн цэвэр ус! ны нөөцийн найман хувь нь. Байгаль нуурын орчимд Ангарск хотод химийн маш олон үйлдвэр бий. Би тэнд очиж үзсэн. Тэр үйлдвэрүүд хаягдлаа зүгээр хаядаггүй, маш олон аргаар заавал саармагжуулж байж хоргүйжүүлж байж хаядаг. Гэтэл манайд шууд л гол руугаа хийгээд байна. Хуучин бол цэвэрлэх байгууламжид зөвхөн ахуйн бохирдолтой усыг л тунгаагаад болоод байсан. Тэгээд ч голын ус 50-60 км урсаад л өөрийгөө цэвэршүүлээд байдаг.

-Туул голын усанд байгаа хорт бодисыг ямар арга, технологиор цэвэршүүлж саармагжуулах вэ?

-Арьс ширний үйлдвэрийн хашаанд "Харгиа" гэж цэвэрлэх байгууламж бүхий үйлдвэр байсан. Энэ үйлдвэрийг мэргэжлийн бус хүнд өгч хувьчлуулснаар өнөөдөр үйл ажиллагаа нь зогсож хаагдсан. Бид уул нь мэргэжлийн зөвлөлгөө өгсөн хэдий ч ажиллуулж чадаагүй. Хэдэн зуун тонн химийн хорт бодис Туул гол руу шууд орсоор л байна. Төв цэвэрлэх байгууламжид өөрийн лаборатори байдаг ч сардаа ганц удаа дээж аваад хүнд металлын хэмжээ ямар байгааг үздэг гэж байсан. Үүнийг сараар бус өдөр, цаг минутаар шалгаж байх ёстой юм. Бидний судалгаагаар маш их бохирдол байгааг илрүүлээд Төв цэвэрлэх байгууламжийн дарга Болдбаатарт Туул голоо хамгаалах талаар хамтран ажиллах санал тавьсан. Тэгэхэд энэ дарга бидэнд тун таагүй хандсан. Харин инженер, техникийн ажилтнууд нь энэ маш зүйтэй гэж таатай хүлээж авч байсан.

Бид үүнийг яаж хийх вэ гэдэг асуудлыг шийдэх вэ? гэвэл хүнд металл шүүдэг шүүлтүүр тавихад л болно. Энэ нь бидний нөгөө яриад байгаа "Алевролит"-ыг шүүлтүүр болох юм. Сонгинын дээд амралтын хавьд Туул голд түүгээр далан босгоход л асуудал шийдэгдэнэ. "Аевролит" нь Улаанбаатар хотоос 130 км зайд төмөр замын дагуу Ноён шанд хэмээх газарт байж байна. Бусад оронд ч ийм шүүлтүүр байдаг. Сүхбаатар аймгаас галт уулын чулуу авчраад шүүлтүүр хийнэ гэж ярьж байгаа юм билээ. Тэр хол газраас чамгүй их хөрөнгө гаргана. Харин биднийх хамаагүй өртөг зардал багатай. Бид чамгүй зардал гаргаж БНСУ-д очиж судлаад Монголдоо байгаа байгалийн цэвэр шүүлтийн материал, түүхий эдийг ашиглаад хүнд металыг шүүх технологийг нь боловсруулчихаад байгаа. Мөн төмөр зам дагуу Дорноговийн Өргөн сум, Зүүнбаянд цеолит гэж хүнд металл шүүгч бодис бий. Тэгэхээр хол явалгүй бидэнд бага зардлаар Туул голоо цэвэршүүлэх боломж байна.

Д.Өлзийсайхан

Custom Search

Сэтгэгдлүүд (7)

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 05

Энэ хамт олонд амжилт хүсьé.

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +1

...
бичсэн oyunbileg , 2009 / 05 / 05

ovoo doo. mongol orond min sinjleh uhaaniihaa sudalgaag demjij tusaldag gants ch gesen company baigaa ni. ta buhen shantarch l bolohgui shuu, shinjleh uhaandaa ih l yum hiivel iluu amjilttai baih bolno shuu!!! GOOD LUCK

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +1

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 05

Хогийн сав маш ихээр ойрхон байрлуулаад хог хаясан хүнийг өндөр торгуул оногдуулдаг болход хэдэн жилийн дараа гэлтгүйгээр сарийн дараа Улаанбаатар хоггүй болох болно

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +0

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 05

харин тийм. Хог бөөн асуудал. Ер нь хог хаясан хүнийг өндөр торгуулиар торгож байвал таарна. 1000 - 10000 төгрөгөөр. Цагдаа нар зүгээр явж байсан машинаас өөр эрээд мөнгө салгаж чаддаг юм чинь. Хог хаяж байгаа хүнийг хянвал их мөнгөтэй болно шдээ. Хуулийг биелүүлдэг хяндаг ямар байгууллага байдаг юм бол. тэд юу хийж байна. Таргалаад л байна уу.

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +1

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 06

Энэ багаж зах зээлийн үнээр 40-50 сая ам.долларын үнэтэй эд. Энэ арай л худлаа болов уу ? 40-50 сая тогрог байлгуй дээ.

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: -1

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 06

хужаагийн хорлон суйтгэгч энэ даргийг ни устгах хэрэгтэй Төв цэвэрлэх байгууламжийн дарга Болдбаатарт тархийг ни хага цохих xыы эх орний захиалгаар гарч ир. Болдбаатарийх гавлийг хаглаад тэв талбайд дуужилэх бол хужа нарийн гар хэлийг устгагч болно.

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +1

...
бичсэн зочны сэтгэгдэл , 2009 / 05 / 29

ОЮУ ТОЛГОЙ ба ОЧИРБАТ --- ФРИДЛАНД ба БИРД

ОЮУ ТОЛГОЙГ АЛЬ ДЭЭР YЕД МОНГОЛЫН ГОВИЙН АРД ТYМЭН МЭДЭЭД НЭЭЧИХЭЭД "ОЮУТ ТОЛГОЙ" ГЭЖ НЭРЛЭЭД ХОЙЧ YЕ БИДЭНДЭЭ YЛДЭЭЧИХСЭН БАЙСАН ЮМ. ТYYНЭЭС БИШ "АЙВОНХОУ МАЙНЗ" , "РИО ТИНТО" НЭЭЧИХСЭН ЮМ БИШ ЭЭ. МОНГОЛЧУУД МИНЬ. ХАРИН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ЭМХ ЗАМБАРААГYЙ YЕД, МОНГОЛЫН ТЄРИЙГ БАРЬЖ БАЙСАН П.ОЧИРБАТ МЭТИЙН СЭТГЭЛГYЙ НЄХДЄЄС БОЛООД ФРИДЛАНД (МОНГОЛООР - БИРД ) ГЭДЭГ НЭГ ЛУЙВАРЧИНД НЭГ УЛСАА ГЭХ СЭТГЭЛГҮЙ ГАРАМЖАВ ГЭДЭГ БУРИАД ЄВГЄН ЗААГААД ЄГЧИХСЄН ЮМ.. УГ НЬ ГОВИЙН АРД ТYМНИЙ УЛАМЖЛАН ХАДГАЛЖ ИРСЭН НУУЦЫН СУДАРТ "ОЮУТ ТОЛГОЙН" ТУХАЙ МАШ ТОДОРХОЙ БИЧЧИХСЭН БАЙДАГ ЮМ.ТЄР ЗYГШИРСЄН YЕД ИЛ ГАРГАХ ЁСТОЙ БАЙСАН ЮМ ДАА. Зарим хүмүүс Оюу толгойг олж нээсэн нь азны юм , монгол улсыг аврах тэжээх ганц эх үүсвэрээ оллоо гэх мэтээр баярлаад байх юм. Тийм биш ээ хүмүүс ээ. Оюу толгой, Эрдэнэтийн овоо. Төмөрт гэх мэт ордуудыг чинь бидний өвөг дээдэс аль эрт олж мэдчихээд судар номондоо бичиж үлдээгээд газар усны нэр болгоод баталгаажуулаад орхисон байсан юм. Одоогийнхоор бол хайгуулыг нь хийгээд нөөцийг нь тогтоогоод ашиглах арга ухаанаа хойч үе минь мэдтүгэй гээд үлдээсэн байсан юм. Н.Энхбаяр төрийн хар хайрцагны бодлогоо Ц.Элбэгдоржид зааж өгнө гэж хэлж байна билээ. Тэр ч яахав тагнуулынхны цуглуулсан хэдэн монголоо дарамтлах гэсэн хэрэггүй хэдэн бичиг цаас л биз. Харин монголын төрийн хар хайрцагны бодлого гэдэг чинь өрх бүтээлттэй хар саарал байшинд биш үе үеийн эх орончдын зүрх сэтгэлд . ӨВГӨД ХӨГШДИЙН УТААТАЙ БОР АВДАРЫН ЁРООЛД ,ШҮНШИГЛЭН АРАВНАЙЛСАН СУДАР НОМОН ДОТОР ДАЛД САНААГААР, ЭЗЭН ЧИНГЭСИЙН СУРГААЛЬ ҮГЭНД (УРД ЗҮГТ ТАНГУД УЛС тангадын галсан мэт зулгуйдагчид БАЙГАА ГЭДГИЙГ ӨГЛӨӨ БҮР НАДАД САНУУЛЖ БАЙ )ХАДГАЛАГДАН ҮЛДСЭН БАЙДАГ ЮМ ГЭВЭЛ ИЛҮҮТЭЙ ОНОХ БАЙХ. Ц.Элбэгдорж нэн даруй үүх түүх судар ном гадарладаг хөдөөний хөгшчүүлтэй уулзахад гэмгүй л байх. Төрийн хар хайрцагны бодлого гэдэг чинь аль улаан коммунизмын үед бүрэн устаж үгүй болсон ш дээ. Харин хөдөөгийн хөгшдийн бор авдарын ёроолд бага сага юм үлдсэн байж магадгүй нүү. Элбэгдорж ерөнхийлөгчөө. Үргэлжлэл бий... ( Баабарын дүү Бээкэр бичиглэв )Очирбатын нэг охин оюутолгойн төв оффмст УБ-т ажилладаг гэсэн үнэн үү?

ёс бус зүйл мэдээллэх

санал нийлэхгүй байна

зөв хэлжээ

Үнэлгээ: +0