Өмнөд Солонгосоос Баярмаа аавдаа бичив.

МАНАЙХ
Ханаа шийрлэх ханагар том хашаатай
Хаалгандаа хонхтой хашаандаа нохойтой
Зуудаг нохой нь гүйдэг уяатай
Зузаан хөрөнгөтөи хур айл
МАНАЙХ
Хорол тоонотой
Хоймортоо эрээн авдартай
Эрээн авдарандаа эрдэнэтэй алттай
Авдрын түлхүүр нь аавд байдаг
Агуу хааны удамтай сурвалжит айл

Америкийн Minneapolis мужнаа ажиллаж амьдaрч буй циркчин бүсгүй Халтархүүгийн Эрдэнэчимэг (Чимгээ) өөрийн амьдрал уран бүтээлийнхээ талаар орон нутгийн сониндоо өгсөн ярилцлагыг дор сийрүүлэв. Эрдэнэчимэг бүсгүй өдгөө Circus Manduhai буюу Мандухай циркийг байгуулан ажиллаж буй ба Миниаполист нүүж ирэхээсээ өмнө Нью Иорк хотын циркэд ажиллаж байжээ. Анх хөдөө амьдарч орон нутагтаа гимнастикаар хичээллэдэг байсан Эрдэнэчимэг 16 настай байхдаа 500 хүүхдээс шалгарсан хоёр охины нэг нь болон циркийн сургуульд орж 4 жил суралцан агаарын нислэгт гимнастикийн жүжигчин болсон байна. Ер нь 4 жилийн сургалттай циркийн сургууль Азид л байдгаас Америкт байдгүй ба циркийн сургууль нь Азид ихэд нэр хүндтэй зүйл гэжээ.

Эрдэнэчимэг бүгүй Монголын циркэд ажиллаж дэлхийн олон улс орноор аялдаг байсан ба нэгэн удаа Америкийн Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus хэмээх циркийнхэн Монголд ирж

Сүүлийн жилүүдэд амиа хор­лох гаж үзэгдэл нийгэмд ихээр гарах болсон. Энэ ямар учир шалтгаантай болохыг судалсан судалгаа одоогоор хийгдээгүй л байна. Сонир­хол­той ч гэмээр гайхаш төрүү­лэм ч гэмээр хүний санаанд баг­тамгүй хэргүүд ч гарч бай­сан. Ту­хайлбал, өнгөрсөн оны дол­дугаар сард 34 настай нэгэн эмэг­тэй ой гарантай хүүхдээ тэв­р­ээд цонхноос унаж амиа хор­лосон хэрэг гарч байсан.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй нэгэн залуу Баян-Өлгий айм­гаас манай сонинд хандсан юм. Тэр­бээр 10 жилийн өмнө Улаан­баатар хотод Техни­кийн их сургуулийн авто инженерийн ангид сурч бай­жээ. Гэтэл нугас­ны үрэвсэл буюу менингомелит өвчин тусч хөл нь мэдээгүй болсон аж. Түүнийг Хуанарын Ораль гэдэг. Өлгий хотод ээж, дүү нарын хамт амьдардаг байна. Тэрбээр манай сониноор дам­жуулж хөдөө орон нутагт амьдарч буй хөгжлийн бэрх­шээлтэй иргэдэд ямар бэрх­шээл учирч байгаа талаар хэлэхийг хүсчээ. Түүнтэй онлайнаар ярилцлаа.

-Та 10 жилийн өмнө хотод сургуульд сурч байсан гэсэн?

-ТИС-ийн авто инженерийн ангид сурч байлаа. Залуу насанд ид хийж бүтээх эрмэлзэл дүүрэн явсан. Гэтэл нугасны үрэвсэл­тэй болж хоёр хөл маань мэдээ­гүй болсон юм. Тэр үед үнэхээр хэцүү байсан. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө өөрийн амьдралын тухай “Би үхмээргүй байна” нэртэй ном бичиж гаргасан.

Дэлгэрэнгүй дээр дарж мэндчилгээгээ хүлээн авна уу!!!

Нулимсаа хүртэл биднээс нууж явдаг ээжийхээ
Нуурын ус шиг тунгалаг хайрыг нь дээдэлж яваарай
Нуур хүртэл шувуудаа хүлээн эзгүйрхдэг энэ хорвоод
Нүглийн дундах ганц бурхан ээжийгээ хайрлаж яваарай.
Эрийн түшиг-гэрийн чимэг
Төрлийн язгуур-төрийн тулгуур болсон
Эрхэмсэг Монголжингоо эхчүүд
Эмэгтэйчүүддээ ирж буй “МАРТЫН 8”-ны Баярын мэндийг хүргэе
Дэлхий бүүвэйлсэн ээжээрээ бахархая

Дэргэд түшсэн ханиараа бахархая
Энхрий ялдам охидоороо гоёцгоое

2006-2007 оны үзүүлэлтээр дэлхийн 124 орны эдийн засгийн өсөлт жилийн 4% буюу түүнээс дээш байна. Тэдний 30 орон нь гэхэд л Африк тивд буюу тус тивийн 1/3 болно. Дэлхийн банкны санхүүгийн хэлтсийн дарга байсан Антойне ван Агтмаелийн анхлан томъёолсон “шинээр гарч ирж байгаа зах зээлүүд”-ээс 25 компани дараагийн дэлхий дамнасан том компаниуд болох төлөвтэй байна.

Бразил, Мексик, Өмнөд Солонгос, Тайваниас тус бүр 4, Хятад, Энэтхэгээс тус бүр 3, Аргентин, Чили, Малайз болон Өмнөд Африкаас тус бүр 1 байхаар тооцоолон гаргажээ. Дэлхийн хамгийн өндөр байшин Тайваньд байсан бол одоо Дубайд, хамгийн баян хүмүүсийн нэг Мексикт, хамгийн том олон нийтэд нээлттэй худалдаалагдсан корпорац Хятадад, хамгийн том онгоц Орост,тэргүүлэх боловсруулах үйлдвэр Энэтхэгт баригдаж байгаа болон Хятад тэр чигэээрээ хамгийн том үйлдвэрлэгч улс болоод байна.

Саудын Араб газрын тосны нөөцөөрөө дэлхийд хоёрт ордог бөгөөд дэлхийн хэрэгцээг дан ганцаараа бүхэл бүтэн дөрвөн жил хангаж чадна. За тэр баян улсын өлмий дор Йемен гэдэг жижигхэн улс бий. Хүн ам нь 22 сая орчим. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн нь 55 тэрбум доллар буюу манайхаас 5 дахин их. Харин нэг хүнд ноогдох дотоодын нийн бүтээгдэхүүний хэмжээ нь 2500 доллар буюу нилээд доогуур /манайх 3500 доллар орчим/ ордон юм билээ. Хүн амын ихэнх хэсэг нь үгээгүй ядуу гэнэ. Яагаад тэр билээ. Яагаад гэвэл тэнд ажилгүйдын түвшин 45 хувь, бас дээрээс нь залхуу!

Газрын тостой Араб хүн ажил хийх ёсгүй гэж ярилцдаг юм гэж сонсогдсон. Хэрвээ та нар ямар нэгэн байдлаар тэндэхийн хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралыг харуулсан видео бичлэг үзэх юм бол гэгээн цагаан өдөр сайхан сайхан залуучууд орцныхоо өмнө цуглачихсан кофе ууж, тамхи татаад, өөр хоорондоо энэ тэрхнийг ярилцан “хуучин хүү” маягаар зүв зүгээр сууж өдрийг барж байгааг надтай надгүй харах болно.

Эрх нь зөрчигдсөн Улаан­баатар­чуудыг “аврах”-аар “Утаа­гүй Улаанбаатар” өчигдөр хурал­дав. Толгой эргэм их мөнгөний тоо хэлсэн энэ хурлаар утаа багасах нь уу гэсэн горьдлого бараг тасрав. Гэр хорооллийг бүгдийг нь орон сууцжуулах юм гэнэ, ирэх дөрвөн жилд гэхэд л бид цэмбэгэр хоттой болох юм байх. Улаанбаатарын утааг та­ван хүчин зүйл үүсгэж байгаа гэнэ. Үүнд мэдээж түүхий нүүрс хэрэглэгчид болох гэр хороол­лынхон, автомашины утаа, мөн зарим нэг мод бас ногоон бай­гууламж байхгүй зэрэг орж бай­на. Эдгээрийг задалбал 5.9 сая түүхий нүүрс, 237 шоо метр модны утаа, 150 мянган ма­шинаас ялгарах хий зэрэг аж. Мөн хэний ч оролцоогүйгээр босоод байгаа тоос шороо буруу­тай. Дэд бүтэц муухан манай ор­ны хувьд хог хаягдал бас дий­лэнх хувийг эзэлж байна. Агаарт байгаа тоосны 48 хувь нь хог хаягдлаас үүдэн бий болдог аж. Үүнээс л болоод хүн амын 93 гаруй хувь амьсгалын замын эмгэгтэй болж байна. Тэгээд энэ бүхний эцэст манайх дэлхийн хамгийн бохир хот гэсэн цолыг зүүлээ.

 Юуны түрүүнд гэр хорооллыг үгүй болгож орон сууцжуулах хэрэг­тэйг бүгд дуу нэгтэй хэлнэ лээ.

-Та яагаад хүүхдийн эмнэлэг бай­гуулахаар шийдсэн юм бэ. Хүүх­дийн эмнэлэг ашиггүй гэж ярьдаг юм билээ. Та юунд найдав?

-Анх 1999 онд хувийн эмнэлэг байгуулагдаж эхэлсэн юм. Аймгийн захир­­гаанаас “Та нар дунд хувийн эм­нэлэг байгуулах хүн байна уу, төсөл хий­гээрэй” гэсэн юм.