Ер нь Монголд ан гөрөө хийдэггүй эрийн хугархай гэж байхаа больсон юм биш үү. “Эр хүний жаргал эзгүй хээр” гэцгээгээд л ангуучилцгааж байна. Хөдөө, хээр явж хиймороо сэргээж, чилээгээ гаргахаас илүү жаргал гэж ямар юм байхав.

Гэхдээ тэр олон анчин, загасчид дунд шунахгүй, байгаль дэлхийд хор хохирол тарихгүй загасчилж, гөрөөчилөж байгаа нэгэн байхад энэ чинь анчин уу эсвэл яргачин уу гэхээр нөхдүүд ч цөөнгүй байх шиг. Тэгээд тэр их ан авыг (яргалалтыг) бид жигшиж хүлээж авахын оронд харин ч бахархах маягтай “тэр тэдэн чоно нухаж гэнэ, нухдаг гэнэ, нульдаг гэнэ” гэж хөөргөн ярих нь бүүр ч харамсмаар.

Том загас барьж, том ан унагах хүсэл мэдээж хүн болгонд, надад ч хүртэл бий. Гэхдээ тэр хүслээ шударга тоглоомын дүрмээр хэрэгжүүлнүү гэхээс биш харин нэг бус нэжгээд хурдан буу, хурдан машин, хүн хүчний асар их туслалцаагаар уул талыг самнуулан байж тэндээс нь гарч ирсэн амьтай голтой болгоныг том бага гэлтгүй алж хядаж байгаа нь наандаж эр хүний нүнжиг үгүй хэрэг, цаашлаад байгаль дэлхийд маань ч хортой үйлдэл бус уу. Нэгэн жишээ дурдья. Америкт чамгүй удаж байгаа таньдаг ахын найз нөхдүүд видео бичлэг хийгээд Монголоос илгээснийг нь үзэж билээ. Цагдаа цэрэгт голдуу алба хаадаг, цол хэргэм өндөртэй овоо бурхинууд байна. Анд явж байнаа. Анд ч гэж дээ дайнд ядахдаа л “хээрийн сургуульд” гэвэл илүү ойрхон тусна. Хүчтэй хурдтай жип машинууд нилээд хэдийг сойчихож. Буу дуран,зэвсэг хэрэглэл энэ тэр бол ёстой аймар. Шавар ахын тоглодог боевик киноны сайн эр шиг л нөхдүүд байна.

Тулалдах гэж байгаа дайсан нь нүгэлт хүнээс “илүү хиймортой” гэгдсэнээрээ хохирч байгаа “хөвчийн хөх боохой чоно”. Дарга нар маань цэргүүдээр уул самнуулж байгаад нэг сүрэг чоно гаргаад ирж байгаа бололтой юм аа. Ингээд л “хэн нь илүү хиймортой хөхтөн амьтанаа үзэх” шоу тоглолт эхэлж байнаа. Тал тал руу бутарч зугтсан боохойнуудыг шавар шавхай, цас бороонд үл цуцах хурдан хүлгээр хөөлөө. Цэрэг дайны мэргэжлийн хүмүүс гэсэндээ үнэхээр зохион байгуулалт өндөртэй байгаа нь илт. Бодвол хэдэн нөхдүүд нь өндөр уулан дээрээс дурандаад чоно хаашаа зугтсан, хаагуур байна энэ тэр гээд радиогоор бусаддаа хэлээд байх юмаа. Бичлэг хийж явсан тэрэг нэг боохойг амжилттай намнаж унагалаа. Тэгтэл ч дээрээс “орхи наадхаа, урдхан талд чинь нэг дайсан харайлгаж явна, түүний хойноос ура” гэсэн команд ирж байгаам. За нэг иймэрхүү байдалтайгаар тэр сүрэгт байсан бүх боохойг том бага гэлгүй намнаж аваад дайн тулаан манай бүрэн ялалтаар дууслаа. Ялан дийлсэний их найр араас нь залгах нь ойлгомжтой энэ бүгдийг хүүрнэж эрхэм уншигчаа чилээгээд юухэв. Нүүдэлчин Монголчууд бидэнд ан ав хийх хэрэгцээ, амьдралын шаардлага байсантай хэн ч маргахгүй ээ.

Хээрийн боохой ихэссэн нутгаар эрчүүд нь цахиур буугаа үүрээд, анч нохойгоо дагуулаад тоо толгойг нь багасгах “компанит ажил” өрнүүлдэг уламжлал аль эртнээс улбаатай нь мэдээж. Гэхдээ хэзээ ч эх дэлхийтэйгээ хүйн холбоотой гэж боддог бидний өвөг дээдэс байгалийн тэнцвэрт байдалийг алдагтуултал нь амьтныг хядна гэж байхгүй. Гэтэл өөрсдийгөө Бөртэ чонын удам гэж хөөрцөглөдөг, чоныг тэнгэртэй хиймортойг нь гайхан биширч зураг хөрөгтэй хивсийг нь гэрийнхээ хоймортой залж, шагай чөмгийг нь биедээ авч явбал аюул ослоос зайлуулдаг гэж итгэдэг бид ан гөрөө хийх тоглоомынхоо дүрмээ арай шударга байлгамаар байнаа. Хэдий хиймортой ч хорин нэгдүгээр зууны техникийн хажууд хөөрхий муу чоно даанч юм болохгүй шүү дээ. Ёстой л нэг “чоныхүү тулдаа л” устчихгүй өдий хүрч байгаа байх. Дэнзэн ташуур, хурдан морьтой энэ тэнгэрлэг амьтныг намнах хоншоортой эр өнөө цагт хотод байтугай хөдөө ч нүдний гэм болсон цагт заавал тэгж намнах ёстой гээд байгаа хэрэг биш шүү. Эсвэл Энэтхэгүүд шиг үхэрээ хамгийн ариун амьтан гэж шүтээд огт гар хүрдэггүй шиг бай гээд ч байгаа юм биш.

Зүгээр л арав хориор нь жил, улирал болгон алж хядаж таашаал авж, хиймороо гайхуулдагаа (зарим нэг сонин нөхдүүдийнхээр бол) болиоч ээ л гэмээр байна. Тэгээд бас дээрээс нь гайтай юм шиг чононд муу юм гэж огт байхгүй болсон юм шиг байна лээ. Ходоод нь ходоодонд, уушиг нь уушигт, бөөр бол мэдээж бөөрөнд гээд бүх л эд эрхтэн нь хүнд сайн гэхчүүлээ. За тэгээд энэ зэргийн офицерүүд ингэж ан ав хийж байхад, чадалтай, мөнгөтэй томчууд бол бүүр алаад өгдөг байлгүй. Эртний хаад ноёд их ав хоморго зохиож байгаа аятай гөрөөчилдөг гэж нэгэн том хүний хүү надад бахархан ярьж байгааг сонсож л суулаа. Бараг л нисдэг тэрэг хөлөглөөд шүршиж байгаа байлгүй. Хэрвээ чоно ярьдаг байсан бол “би та бүгдээс илүү хиймортой амьтан бишээ. Хүүхдээрээ байх сайхан юм байна гэдэг шиг мөрөөрөө яваа амьтан” гэж уйлах байсан биз. Мэдээж монгол анчны дүрмийг бариад ганц нэг боохой унагаж, хиймороо сэргээж байгаа олон аавын хүүг энэ шүүмжлэлд багтаагаагүйг болгоогоорой.

Саяхан Монголын “пит-бул” үүлдэрийн нохой зодооны улсын аварга шалгаруулах албан ёсны тэмцээн тун амжилттай болж өнгөрсөн гэнээ. Түүнийг нь амьтны дэлгүүрүүд ивээн тэтгэсэн гэж байгаа. Зохион байгуулагч нар нь өргөн олныг хамарсан тун сайхан арга хэмжээ боллоо, цаашдаа ч оролцогч, сонирхогч нарын хүрээ өргөжин тэлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа айлтгаж байх юм. Үгүй нээрээ “хөлөөрөө толгой хийнэ” гэдэг л энэ байх. Пит бул хэрхэн зодолддогийг харсан уу. Ёстой аймаар. Өрөвдмөөр ер нь л харах юм биш. Тэгээд ийм үүлдэрийн нохой нэг нэгнийгээ бараг л идэж, алж, дахиж хэзээ ч сэхэхгүй болтол бэртээж байж л салдаг амьтад даа. Хэдэн цагаар ноцолдсон ч цуцахгүй. Нэг газраас зуувал тавихгүй. Тэр хэсгээ бараг л мөлжиж орхино. Америкт пит-булыг зэвсгийн хэмжээнд авч үздэг гэсэн. Гэхдээ хэдий тийм ч тэд чинь амьд амьтад шүү дээ. Нэг нэгэнтэйгээ алалдаж, уралдаж байх нь яав ч сайхан биш байгаа. Хүний сайн нөхөр нохой шүү дээ! Хүн хэдий харгис ч өөрийн ах дүүгээ, найз нөхдөө олигтойхон алалдаадах. Би нэг сайхан интэртаймэнт аваад, цэнгээдхий гэхгүй биз дээ. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх оронд нохой зодолдуулах нь хууль бус үйлдэл. Америк хөлбөмбөгийн супэр-од Майкл Вик л гэхэд энэ асуудлаас болоод торны цаана сууж байгаад гарч ирсэн шүү дээ.

Гэтэл нохойгоо үхэхэд гэр бүлийн гишүүн таалал төгссөний чинээ санаж, ирэх насандаа хүн болж төрөөрэй гээд оршуулдаг монгол хүний сэтгэл хаана байна аа. Монголд амьтаныг хайрладаг холбоо нийгэмлэг гэж байна уу? Тэгээд тэр тэмцээнийг нь хүүхэд, залуучууд ихээр сонирхож, дурлан үздэг гэсэн. Тэгж байхын оронд Жек Лондоны “Цагаан соёот”, Д.Намдагийн “Хөгшин чоно ульсан нь”-аас эхлүүлээд Мягмарсүрэнгийн амьтаны тухай богино өгүүлэгүүдийг уншаад, загас тэжээгээд гэртээ байж байвал ядаж л хүмүүжлийн ач холбогдолоор илүү дээ. Томчууд нь хурдан буу, хүчтэй унаагаар зэвсэглэж байгаад хээрийн амьтаныг хядаж хиймор лундаагаа гайхуулдаг. Өсвөр үеийнхэн нь болохоор хүний хамгийн эртний, үнэнч андаа өөр хооронд нь алалдуулж таашаал авцгаагаад бид нээрээ. Тэгээд хамаг нүгэл хилэнцээ суварга босгож, овоо тахисанаар болчихноо гээд бодож явбал монгол эрчүүд бидний хиймор сүлд өндийх нь байтугай дөрвөн хөллөж ч чадахгүй элгээрээ газар самрах байх шүү!

Викторийн Пагва

Дотоодод болж буй үйл явдлууд

20170816 001

АМРАЛТЫН ӨДРҮҮДЭД ДУГААРЫН ХЯЗГААРЛАЛТ ҮЙЛЧИЛНЭ

in Нийгэм
Хичээлийн шинэ жил эхэлж байгаатай холбогдуулан Нийслэлийн Засаг дарга С.Батболд захирамж гаргаж, замын хөдөлгөөний түгжрэл, ачааллыг бууруулах зорилгоор зарим арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхийг байгууллага, албан тушаалтнуудад даалгалаа.
20170814 002

ГАНГААС БОЛЖ УРГАЦ ХУРААЛТЫГ ЭРТ ЭХЛҮҮЛЭВ

in Нийгэм
Үр тарианд механик болц үүссэний улмаас Жаргалант сумын нэг аж ахуй нэгж өнөөдөр ургац хураалтаа эхлүүлэв.
dorno1

Өрсөлдөх чадвараа ахиулж яваа Дорноговь

in Эдийн засаг
-Их бүтээн байгуулалтын ажил ид өрнөж байна- Аймгуудын өрсөлдөх чадварыг 180 үзүүлэлтээр хэмждэг болоод даруй таван жил болж байна. Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын…
20170811 001

ОЙ ХЭЭРИЙН ТҮЙМЭРТ АЖИЛЛАСАН АЛБАН ХААГЧДЫГ ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ АМРААВ

in Нийгэм
Өнгөрсөн 6,7 дугаар сард Сэлэнгэ аймгийн нутагт их хэмжээний түймэр гарсан бөгөөд Хүдэр, Мандал сумын нутаг дэвсгэрт гарсан ой хээрийн түймэрт Дархан-Уул аймгийн Онцгой байдлын…
20170810 001

ОУВС-д одоо больё гэж хэлэх нь тохуурхал

in Эдийн засаг
Олон улсын валютын сангийнхны тооцоо алдаатай байжээ. Тэд Монголын эдийн засгийг 0.2 хувиар буурна гэсэн таамаглал дэвшүүлж байв. Өнгөрсөн тавдугаар сараас Өргөтгөсөн…
20170809 003

Халаас нимгэн жуулчид Монголыг “онилжээ”

in Нийгэм
Батынх томоохон дэлгүүртэй. Хүний эрэлт, хэрэгцээг хангах бүх зүйл тэнд бий. Гэвч гэрийн эзэн тооцоогүй, гар султайгаас болоод гавьтай ашиг олдоггүй, бизнес нь ч өргөждөггүй, бахь…
20170725 140246

Худалдааг туших чөлөөт бүсийн боомт

in Эдийн засаг
-Замын-Үүдийн боомт “түгжрэл” үүсгэж байна- Замын-Үүдийн боомт ачааллаа үнэхээр дийлэхгүй байна. Энэ байдлаас нь болж иргэд бухимдаж, цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгөөрөө хохирол амссан…
20170804 003

ОУВС-гийн Захирлуудын зөвлөл хөтөлбөрийн үнэлгээг ирэх сард батална

in Эдийн засаг
Коши Матайгаар ахлуулсан Олон улсын валютын сан (ОУВС)-гийн ажлын хэсэг өнгөрсөн сарын 19-нөөс өчигдрийг хүртэл Улаанбаатарт ажиллаж, Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөрийн эхний…
20170804 002

“Монгол сарлаг” наадам болно

in Нийгэм
“Монгол сарлаг” наадам Архангай аймгийн Ихтамир сумын Эрдэнэтолгой багийн Тайхарын талд энэ сарын 9, 10-нд болно. Тус наадам нь монгол сарлагийн үүлдэр угсааг чанаржуулах, ашиг…
20170804 001

Хоёр настнуудын 70 хувийг цэцэрлэгт хамруулна гэв

in Боловсрол
Сургуулийн өмнөх боловсролд шинээр хамрагдах багачуудыг өнгөрсөн сарын 25-наас цахимаар бүртгэж эхэлсэн. Энэ ажлын явц хэр байгаа талаар мэргэжилтнүүд өчигдөр мэдээлэл хийх үеэр…
20170803 002

ГУРВАН ДҮҮРГИЙН ЭМНЭЛЭГ МЭС ЗАСЛЫН ТАСАГТАЙ БОЛНО

in Эрүүл Мэнд
Нийслэлийн гурван дүүргийн эмнэлгийг ирэх 10 дугаар сарын 1 гэхэд мэс заслын тасагтай болгоно.
20170802 001

Зэсийн үнэ хоёр жилийнхээ дээд түвшинд хүрлээ

in Эдийн засаг
Лондоны металлын биржид нэг тонн цэвэр зэсийн үнэ уржигдар 6347 ам.долларт хүрчээ. Энэ нь сүүлийн хоёр жил (2015 оны тавдугаар сард 6445) гаруй хугацаан дахь хамгийн өндөр үнэд…
20170731 004

Хөдөө аж ахуйд нэмүү өртөг шингээн, брэнд бий болгох боломжтой

in Эдийн засаг
Баруун гар талд “Монголын хөгжлийн шийдэл" ХХК-ийн захирал Т.Мөнгөнхуяг “Монголын хөгжлийн шийдэл" ХХК-ийн захирал Т.Мөнгөнхуяг, “Баяндэлгэр хүнс” ХХК-ийн захирал…
20170731 003

МАН-ЫН ДАРГА ХЭН БОЛОХ НЬ ЦАГ ХУГАЦААНЫ ХЭРЭГ БОЛЖЭЭ

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн долоо дахь удаагийн сонгуульд МАН-аас нэр дэвшсэн УИХ-ын болон тус намын дарга М.Энхболд ялагдсан нь намаа хөдөлгөөнд оруулаад эхлэв бололтой.…
20170725 005

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА ЭЛЧИН САЙД ИВАНА ГРОЛЛОВАГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Бүгд Найрамдах Чех Улс /БНЧУ/-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд хатагтай Ивана Гролловаг бүрэн эрхээ өндөрлүүлж, эх…
20170725 001

ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ БАРЬСАН ӨРГӨТГӨЛҮҮДИЙГ БУУЛГАЛАА

in Нийгэм
Нийслэлийн газрын албанаас зөвшөөрөлгүй барьсан хашаа, байшингийн өргөтгөлийг буулгаж байна.
20170721 002

МОНГОЛ УЛСЫН ЗЭВСЭГТ ХҮЧНИЙ ЕРӨНХИЙ КОМАНДЛАГЧ АНХНЫ ҮГЭЭ ХЭЛЖ, ЦЭРГИЙН ЖАГСААЛ ХҮНДЭТГЭЛ ҮЗҮҮЛЭВ

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч Х.Баттулгад төрийн цэргийн байгууллагын Улаанбаатар цэргийн хүрээний бие бүрэлдэхүүн хүндэтгэл үзүүлэх Цэргийн ёслолын…
20170720 004

ЗАМЫН АЖИЛ СААДГҮЙ ҮРГЭЛЖЛЭХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО

in Нийгэм
Нийслэлийн Газрын алба болон Нийслэлийн Авто замын газрын удирдлагууд өргөтгөн шинэчлэл хийж буй авто замуудын ажилтай танилцлаа.
20170720 003

Хууль бусаар алт олборлогчид Ерөө голын сав газрыг сүйтгэж дуусгах нь

in Нийгэм
Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сум, тэр дундаа тус сумын III баг, Бугант тосгон бүхэлдээ нинжа нарын суурин, хууль бусаар алт ол­борлогчдын үүр уурхай болсон гэж нут­гийн иргэд ярьж…
20170720 002

ТӨРИЙН ХАЙР ХАЛАМЖААС ГЭЭГДСЭН ГАР НҮЦГЭН АЛБАТУУД

in Нийгэм
Онцгой байдлын алба хаагчдад талар­хаад ч баршгүй. Уулнаас уул дамжин, мод, ургамлыг толгой дараалан хуйхлах улан­ гассан галыг тэд л намжаалаа. Ер нь үер ус, түймэр, ган, зуд…
20170719 002

Хугацаатай томилдог албан тушаалтнуудыг “хөдөлгөх” үү

in Улс Төр & Хууль
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өчигдөр бүрэн эрхийнхээ хүрээнд удирдлагыг нь хэ­сэгчлэн болон бүхэлд нь томилдог за­рим байгууллагын төлөөллийг хүлээн авч уулзлаа. Тэрбээр Үндсэн…
20170719 001

Дизелийн түлш, автобензиний борлуулалтын үнэ нэмэгдэхгүй

in Эдийн засаг
Сүхбаатар, Замын-Үүд, Алтанбулаг боомтоор оруулж ирэх дизелийн түлш болон 90 хүртэл октантай автобензиний онцгой албан татварыг тонн тутамд 110 мянган төгрөгөөр, 90 ба түүнээс…