Ер нь Монголд ан гөрөө хийдэггүй эрийн хугархай гэж байхаа больсон юм биш үү. “Эр хүний жаргал эзгүй хээр” гэцгээгээд л ангуучилцгааж байна. Хөдөө, хээр явж хиймороо сэргээж, чилээгээ гаргахаас илүү жаргал гэж ямар юм байхав.

Гэхдээ тэр олон анчин, загасчид дунд шунахгүй, байгаль дэлхийд хор хохирол тарихгүй загасчилж, гөрөөчилөж байгаа нэгэн байхад энэ чинь анчин уу эсвэл яргачин уу гэхээр нөхдүүд ч цөөнгүй байх шиг. Тэгээд тэр их ан авыг (яргалалтыг) бид жигшиж хүлээж авахын оронд харин ч бахархах маягтай “тэр тэдэн чоно нухаж гэнэ, нухдаг гэнэ, нульдаг гэнэ” гэж хөөргөн ярих нь бүүр ч харамсмаар.

Том загас барьж, том ан унагах хүсэл мэдээж хүн болгонд, надад ч хүртэл бий. Гэхдээ тэр хүслээ шударга тоглоомын дүрмээр хэрэгжүүлнүү гэхээс биш харин нэг бус нэжгээд хурдан буу, хурдан машин, хүн хүчний асар их туслалцаагаар уул талыг самнуулан байж тэндээс нь гарч ирсэн амьтай голтой болгоныг том бага гэлтгүй алж хядаж байгаа нь наандаж эр хүний нүнжиг үгүй хэрэг, цаашлаад байгаль дэлхийд маань ч хортой үйлдэл бус уу. Нэгэн жишээ дурдья. Америкт чамгүй удаж байгаа таньдаг ахын найз нөхдүүд видео бичлэг хийгээд Монголоос илгээснийг нь үзэж билээ. Цагдаа цэрэгт голдуу алба хаадаг, цол хэргэм өндөртэй овоо бурхинууд байна. Анд явж байнаа. Анд ч гэж дээ дайнд ядахдаа л “хээрийн сургуульд” гэвэл илүү ойрхон тусна. Хүчтэй хурдтай жип машинууд нилээд хэдийг сойчихож. Буу дуран,зэвсэг хэрэглэл энэ тэр бол ёстой аймар. Шавар ахын тоглодог боевик киноны сайн эр шиг л нөхдүүд байна.

Тулалдах гэж байгаа дайсан нь нүгэлт хүнээс “илүү хиймортой” гэгдсэнээрээ хохирч байгаа “хөвчийн хөх боохой чоно”. Дарга нар маань цэргүүдээр уул самнуулж байгаад нэг сүрэг чоно гаргаад ирж байгаа бололтой юм аа. Ингээд л “хэн нь илүү хиймортой хөхтөн амьтанаа үзэх” шоу тоглолт эхэлж байнаа. Тал тал руу бутарч зугтсан боохойнуудыг шавар шавхай, цас бороонд үл цуцах хурдан хүлгээр хөөлөө. Цэрэг дайны мэргэжлийн хүмүүс гэсэндээ үнэхээр зохион байгуулалт өндөртэй байгаа нь илт. Бодвол хэдэн нөхдүүд нь өндөр уулан дээрээс дурандаад чоно хаашаа зугтсан, хаагуур байна энэ тэр гээд радиогоор бусаддаа хэлээд байх юмаа. Бичлэг хийж явсан тэрэг нэг боохойг амжилттай намнаж унагалаа. Тэгтэл ч дээрээс “орхи наадхаа, урдхан талд чинь нэг дайсан харайлгаж явна, түүний хойноос ура” гэсэн команд ирж байгаам. За нэг иймэрхүү байдалтайгаар тэр сүрэгт байсан бүх боохойг том бага гэлгүй намнаж аваад дайн тулаан манай бүрэн ялалтаар дууслаа. Ялан дийлсэний их найр араас нь залгах нь ойлгомжтой энэ бүгдийг хүүрнэж эрхэм уншигчаа чилээгээд юухэв. Нүүдэлчин Монголчууд бидэнд ан ав хийх хэрэгцээ, амьдралын шаардлага байсантай хэн ч маргахгүй ээ.

Хээрийн боохой ихэссэн нутгаар эрчүүд нь цахиур буугаа үүрээд, анч нохойгоо дагуулаад тоо толгойг нь багасгах “компанит ажил” өрнүүлдэг уламжлал аль эртнээс улбаатай нь мэдээж. Гэхдээ хэзээ ч эх дэлхийтэйгээ хүйн холбоотой гэж боддог бидний өвөг дээдэс байгалийн тэнцвэрт байдалийг алдагтуултал нь амьтныг хядна гэж байхгүй. Гэтэл өөрсдийгөө Бөртэ чонын удам гэж хөөрцөглөдөг, чоныг тэнгэртэй хиймортойг нь гайхан биширч зураг хөрөгтэй хивсийг нь гэрийнхээ хоймортой залж, шагай чөмгийг нь биедээ авч явбал аюул ослоос зайлуулдаг гэж итгэдэг бид ан гөрөө хийх тоглоомынхоо дүрмээ арай шударга байлгамаар байнаа. Хэдий хиймортой ч хорин нэгдүгээр зууны техникийн хажууд хөөрхий муу чоно даанч юм болохгүй шүү дээ. Ёстой л нэг “чоныхүү тулдаа л” устчихгүй өдий хүрч байгаа байх. Дэнзэн ташуур, хурдан морьтой энэ тэнгэрлэг амьтныг намнах хоншоортой эр өнөө цагт хотод байтугай хөдөө ч нүдний гэм болсон цагт заавал тэгж намнах ёстой гээд байгаа хэрэг биш шүү. Эсвэл Энэтхэгүүд шиг үхэрээ хамгийн ариун амьтан гэж шүтээд огт гар хүрдэггүй шиг бай гээд ч байгаа юм биш.

Зүгээр л арав хориор нь жил, улирал болгон алж хядаж таашаал авж, хиймороо гайхуулдагаа (зарим нэг сонин нөхдүүдийнхээр бол) болиоч ээ л гэмээр байна. Тэгээд бас дээрээс нь гайтай юм шиг чононд муу юм гэж огт байхгүй болсон юм шиг байна лээ. Ходоод нь ходоодонд, уушиг нь уушигт, бөөр бол мэдээж бөөрөнд гээд бүх л эд эрхтэн нь хүнд сайн гэхчүүлээ. За тэгээд энэ зэргийн офицерүүд ингэж ан ав хийж байхад, чадалтай, мөнгөтэй томчууд бол бүүр алаад өгдөг байлгүй. Эртний хаад ноёд их ав хоморго зохиож байгаа аятай гөрөөчилдөг гэж нэгэн том хүний хүү надад бахархан ярьж байгааг сонсож л суулаа. Бараг л нисдэг тэрэг хөлөглөөд шүршиж байгаа байлгүй. Хэрвээ чоно ярьдаг байсан бол “би та бүгдээс илүү хиймортой амьтан бишээ. Хүүхдээрээ байх сайхан юм байна гэдэг шиг мөрөөрөө яваа амьтан” гэж уйлах байсан биз. Мэдээж монгол анчны дүрмийг бариад ганц нэг боохой унагаж, хиймороо сэргээж байгаа олон аавын хүүг энэ шүүмжлэлд багтаагаагүйг болгоогоорой.

Саяхан Монголын “пит-бул” үүлдэрийн нохой зодооны улсын аварга шалгаруулах албан ёсны тэмцээн тун амжилттай болж өнгөрсөн гэнээ. Түүнийг нь амьтны дэлгүүрүүд ивээн тэтгэсэн гэж байгаа. Зохион байгуулагч нар нь өргөн олныг хамарсан тун сайхан арга хэмжээ боллоо, цаашдаа ч оролцогч, сонирхогч нарын хүрээ өргөжин тэлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа айлтгаж байх юм. Үгүй нээрээ “хөлөөрөө толгой хийнэ” гэдэг л энэ байх. Пит бул хэрхэн зодолддогийг харсан уу. Ёстой аймаар. Өрөвдмөөр ер нь л харах юм биш. Тэгээд ийм үүлдэрийн нохой нэг нэгнийгээ бараг л идэж, алж, дахиж хэзээ ч сэхэхгүй болтол бэртээж байж л салдаг амьтад даа. Хэдэн цагаар ноцолдсон ч цуцахгүй. Нэг газраас зуувал тавихгүй. Тэр хэсгээ бараг л мөлжиж орхино. Америкт пит-булыг зэвсгийн хэмжээнд авч үздэг гэсэн. Гэхдээ хэдий тийм ч тэд чинь амьд амьтад шүү дээ. Нэг нэгэнтэйгээ алалдаж, уралдаж байх нь яав ч сайхан биш байгаа. Хүний сайн нөхөр нохой шүү дээ! Хүн хэдий харгис ч өөрийн ах дүүгээ, найз нөхдөө олигтойхон алалдаадах. Би нэг сайхан интэртаймэнт аваад, цэнгээдхий гэхгүй биз дээ. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх оронд нохой зодолдуулах нь хууль бус үйлдэл. Америк хөлбөмбөгийн супэр-од Майкл Вик л гэхэд энэ асуудлаас болоод торны цаана сууж байгаад гарч ирсэн шүү дээ.

Гэтэл нохойгоо үхэхэд гэр бүлийн гишүүн таалал төгссөний чинээ санаж, ирэх насандаа хүн болж төрөөрэй гээд оршуулдаг монгол хүний сэтгэл хаана байна аа. Монголд амьтаныг хайрладаг холбоо нийгэмлэг гэж байна уу? Тэгээд тэр тэмцээнийг нь хүүхэд, залуучууд ихээр сонирхож, дурлан үздэг гэсэн. Тэгж байхын оронд Жек Лондоны “Цагаан соёот”, Д.Намдагийн “Хөгшин чоно ульсан нь”-аас эхлүүлээд Мягмарсүрэнгийн амьтаны тухай богино өгүүлэгүүдийг уншаад, загас тэжээгээд гэртээ байж байвал ядаж л хүмүүжлийн ач холбогдолоор илүү дээ. Томчууд нь хурдан буу, хүчтэй унаагаар зэвсэглэж байгаад хээрийн амьтаныг хядаж хиймор лундаагаа гайхуулдаг. Өсвөр үеийнхэн нь болохоор хүний хамгийн эртний, үнэнч андаа өөр хооронд нь алалдуулж таашаал авцгаагаад бид нээрээ. Тэгээд хамаг нүгэл хилэнцээ суварга босгож, овоо тахисанаар болчихноо гээд бодож явбал монгол эрчүүд бидний хиймор сүлд өндийх нь байтугай дөрвөн хөллөж ч чадахгүй элгээрээ газар самрах байх шүү!

Викторийн Пагва

Дотоодод болж буй үйл явдлууд

20170324 002

Канадын Кебек мужид Монгол Улсын Өргөмжит консулын газар нээгджээ

in Улс Төр & Хууль
Канад Улсын Кебек мужид ажиллах Монгол Улсын Өргөмжит консулын газрын нээлтийн ёслол Монреал хотноо болов.
20170324 003

ЕБС-ийн улсын шалгалтын хуваарь гарлаа

in Боловсрол
Боловсролын Үнэлгээний төв /БҮТ/-өөс ЕБС-ийн улсын шалгалтын хуваарийг гаргалаа.
20170323 020

Зарим нотлох баримтыг ил болгосон нь улс төрийн жүжиг байв уу

in Улс Төр & Хууль
УИХ-ын гишүүн асан С.Зоригийн амийг бүрэлгэсэн хэргийг 18 жилийн дараа илрүүлэн шийдвэрлэсэн нь олны анхаарал татаж, иргэдийн дунд эргэлзээ төрүүлээд байгаа. Монгол Улсын…
20170323 018

Барилгынхан “түгжээ”-нээс мултрахгүй нь

in Эдийн засаг
Бэлтгэсэн: Ц.Болормаа, Ч.Болортуяа, З.Амгалан, Ж.Сувдмаа Улаанбаатарт ашиглалтад орсон 42.000 айлын орон сууц эзнээ хүлээж байна. Өнгөрсөн аравдугаар сараас хойш буюу бараг хагас…
20170323 014

Улсын хэмжээнд жилд 4000 гаруй сүрьеэгийн шинэ тохиолдолд бүртгэгдэж байна

in Эрүүл Мэнд
Сүрьеэтэй тэмцэх үйл хэрэгт олон нийтийн анхаарлыг хандуулах, хүн бүрийн хүчин чармайлт чухал гэдгийг сурталчлан таниулах зорилгоор дэлхий улс орнууд 1998 оноос хойш “Сүрьеэ…
20170323 001

Төрийн албан хаагчдыг чадавхижуулах тэтгэлэгт хөтөлбөр зарлагдаж байна

in Боловсрол
2017 оны КОЙКА-гийн төрийн албан хаагчдыг чадавхийг бэхжүүлэх сургалтын төслийн хүрээнд хэрэгжих магистрын тэтгэлэгт хөтөлбөрийн сүүлийн 13 сургууль зарлагдлаа. Бүртгэлийн хугацаа…
20170321 005

Монгол Улсаас 13 орны 69 иргэнийг албадан гаргажээ

in Нийгэм
Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 37 дугаар зүйлд заасны дагуу 2017 оны эхний улирлын байдлаар 13 орны 69 иргэнийг Монгол Улсаас албанд гаргажээ.
20170321 001

Алс ирээдүйгээ золиосолсон “ашигтай” бизнес

in Боловсрол
Улаанбаатар хотын төвд V-VI, VII-VIII, IX-X, XI-XII ангийн хичээлийг хамтад нь заадаг “Саруул ирээдүй” гэх хувийн сургууль байсан гэвэл та итгэх үү. Сайхан нэртэй ч, саруул…
20170320 009

Эрхэм хүндэт хэвлэл мэдээллийн ажилтан, сэтгүүлчид ээ!

in Нийгэм
Та бүхнийг дараах үйл ажиллагааг очиж сурвалжилна уу хэмээн урьж байна.
20170320 007

Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат: Хямралыг давахад ард түмэн биш, төр бүсээ чангална

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат төрийн захиргааны төв болон захиргааны байгууллага, төрийн өмчит улсын үйлдвэрийн газрын удирдлагуудтай уулзаж, үүрэг даалгавар өглөө.
20170320 001

Автомашины импорт нэмэгдэв

in Нийгэм
Манай улс энэ оны эхний хоёр сард 31.5 сая ам.долларын суудлын автомашин импортолсон нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 18 хувиар өссөн дүн боллоо. Үүнд Японоос импортолсон дүн дөрвөн сая…
20170317 004

ХБНГУ-ын техник технологийн шинэ ололтыг орон нутгийг хөгжүүлэхэд ашиглах нь зүйтэй гэв

in Улс Төр & Хууль
УИХ-ын гишүүн, Монгол-Германы парламентын бүлгийн дарга Д.Тэрбишдагва ХБНГУ-ын Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга (дэд сайд) Ханс-Иоахим…
20170317 003

Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хууль

in Улс Төр & Хууль
Улсын Их Хурлын 2016 оны намрын ээлжит чуулганы үйл ажиллагаа, батлагдсан хууль тогтоомжийн талаархи танилцуулга, инфографикийг цувралаар хүргэж байна. Эх сурвалж: www.unuudur.mn
20170306 003

Бигэрийн Чинбатыг баатар болоход…

in Нийгэм
Алтан унжлагат тахиа жилийн босгон дээр их Алтайгаас минь дахин нэг Хөдөлмөрийн баатар тодорсон нь Л.Чинбат.
20170306 002

Сүрьеэгийн тархалт ихэсжээ

in Эрүүл Мэнд
2013-2015 оны хооронд Монгол улсын Засгийн газар, Глобаль сангийн дэмжлэгтэй ДОХ, Сүрьеэгийн төсөл, ДЭМБ-ын хамтарсан санхүүжилтээр “Хүн амын дундах сүрьеэгийн тархалтыг…
20170306 001

Шүүх хориглосон ч “Дүнжингарав-2017”-г зохион байгууллаа

in Нийгэм
“Дүнжингарав 2017” төвийн бүсийн хаврын морин уралдаан өчигдөр Цагаан хөтөлд боллоо.
20170303 002

Их хотын “ХАРГИСЛАЛ”

in Нийгэм
Хамгийн хөнөөлт дайныг эхлүүлж, олон сая хүний амийг хороосон хэмээн түүхэнд тэмдэглэгдсэн, Германы дарангуйлагч Адольф Гитлер хоригдлуудад хэт хүчтэй, хяхтнах чимээ сонсгож…
20170302 003

Орон нутагт цасанд суусан, мөсөнд цөмөрсөн гэх дуудлага зонхилжээ

in Нийгэм
Сар шинийн өдрүүдээр орон нутгийн Онцгой байдлын газруудад цасанд суусан, мөсөнд цөмөрсөн гэх дуудлага нэлээд ирсэн байна.
20170302 002

Дугаарын хязгаарлалт өнөөдрөөс үйлчилнэ

in Нийгэм
Цагаан сарын шинийн 1, 2, 3-ны өдрүүдэд буюу бүх нийтийн амралтын өдрүүдэд тээврийн хэрэгслийн улсын дугаарын хязгаарлалт үйлчлээгүй билээ.
20170302 001

Өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад гал түймрийн тоо 36 хувиар буурчээ

in Нийгэм
Нийслэлийн Онцгой байдлын газрын бие бүрэлдэхүүн баяр, амралтын өдрүүдэд өндөржүүлсэн бэлэн байдалд үүрэг гүйцэтгэв.
20170224 006

Зорчигчдод заналхийлсэн замын байгууламжууд

in Нийгэм
Зам, тээврийн осол хэрэг гарч буй шалтгаан гэхээр манайхан ихэнхдээ жолооч нарыг буруутгадаг. Хурд хэтрүүлдэг, согтуугаар машин барьдаг, зорчих хэсгийг чөлөөлдөггүй, гэрлээ…
20170224 005

Ц.Элбэгдорж: Б.Лхагвасүрэн бол соёл урлагийн урын санг улам баяжуулж байгаа дундрашгүй авъяастан мөн

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар төрийн дээд цол, одон, медалиар шагнах ёслол өнөөдөр Төрийн ордонд боллоо.