Ер нь Монголд ан гөрөө хийдэггүй эрийн хугархай гэж байхаа больсон юм биш үү. “Эр хүний жаргал эзгүй хээр” гэцгээгээд л ангуучилцгааж байна. Хөдөө, хээр явж хиймороо сэргээж, чилээгээ гаргахаас илүү жаргал гэж ямар юм байхав.

Гэхдээ тэр олон анчин, загасчид дунд шунахгүй, байгаль дэлхийд хор хохирол тарихгүй загасчилж, гөрөөчилөж байгаа нэгэн байхад энэ чинь анчин уу эсвэл яргачин уу гэхээр нөхдүүд ч цөөнгүй байх шиг. Тэгээд тэр их ан авыг (яргалалтыг) бид жигшиж хүлээж авахын оронд харин ч бахархах маягтай “тэр тэдэн чоно нухаж гэнэ, нухдаг гэнэ, нульдаг гэнэ” гэж хөөргөн ярих нь бүүр ч харамсмаар.

Том загас барьж, том ан унагах хүсэл мэдээж хүн болгонд, надад ч хүртэл бий. Гэхдээ тэр хүслээ шударга тоглоомын дүрмээр хэрэгжүүлнүү гэхээс биш харин нэг бус нэжгээд хурдан буу, хурдан машин, хүн хүчний асар их туслалцаагаар уул талыг самнуулан байж тэндээс нь гарч ирсэн амьтай голтой болгоныг том бага гэлтгүй алж хядаж байгаа нь наандаж эр хүний нүнжиг үгүй хэрэг, цаашлаад байгаль дэлхийд маань ч хортой үйлдэл бус уу. Нэгэн жишээ дурдья. Америкт чамгүй удаж байгаа таньдаг ахын найз нөхдүүд видео бичлэг хийгээд Монголоос илгээснийг нь үзэж билээ. Цагдаа цэрэгт голдуу алба хаадаг, цол хэргэм өндөртэй овоо бурхинууд байна. Анд явж байнаа. Анд ч гэж дээ дайнд ядахдаа л “хээрийн сургуульд” гэвэл илүү ойрхон тусна. Хүчтэй хурдтай жип машинууд нилээд хэдийг сойчихож. Буу дуран,зэвсэг хэрэглэл энэ тэр бол ёстой аймар. Шавар ахын тоглодог боевик киноны сайн эр шиг л нөхдүүд байна.

Тулалдах гэж байгаа дайсан нь нүгэлт хүнээс “илүү хиймортой” гэгдсэнээрээ хохирч байгаа “хөвчийн хөх боохой чоно”. Дарга нар маань цэргүүдээр уул самнуулж байгаад нэг сүрэг чоно гаргаад ирж байгаа бололтой юм аа. Ингээд л “хэн нь илүү хиймортой хөхтөн амьтанаа үзэх” шоу тоглолт эхэлж байнаа. Тал тал руу бутарч зугтсан боохойнуудыг шавар шавхай, цас бороонд үл цуцах хурдан хүлгээр хөөлөө. Цэрэг дайны мэргэжлийн хүмүүс гэсэндээ үнэхээр зохион байгуулалт өндөртэй байгаа нь илт. Бодвол хэдэн нөхдүүд нь өндөр уулан дээрээс дурандаад чоно хаашаа зугтсан, хаагуур байна энэ тэр гээд радиогоор бусаддаа хэлээд байх юмаа. Бичлэг хийж явсан тэрэг нэг боохойг амжилттай намнаж унагалаа. Тэгтэл ч дээрээс “орхи наадхаа, урдхан талд чинь нэг дайсан харайлгаж явна, түүний хойноос ура” гэсэн команд ирж байгаам. За нэг иймэрхүү байдалтайгаар тэр сүрэгт байсан бүх боохойг том бага гэлгүй намнаж аваад дайн тулаан манай бүрэн ялалтаар дууслаа. Ялан дийлсэний их найр араас нь залгах нь ойлгомжтой энэ бүгдийг хүүрнэж эрхэм уншигчаа чилээгээд юухэв. Нүүдэлчин Монголчууд бидэнд ан ав хийх хэрэгцээ, амьдралын шаардлага байсантай хэн ч маргахгүй ээ.

Хээрийн боохой ихэссэн нутгаар эрчүүд нь цахиур буугаа үүрээд, анч нохойгоо дагуулаад тоо толгойг нь багасгах “компанит ажил” өрнүүлдэг уламжлал аль эртнээс улбаатай нь мэдээж. Гэхдээ хэзээ ч эх дэлхийтэйгээ хүйн холбоотой гэж боддог бидний өвөг дээдэс байгалийн тэнцвэрт байдалийг алдагтуултал нь амьтныг хядна гэж байхгүй. Гэтэл өөрсдийгөө Бөртэ чонын удам гэж хөөрцөглөдөг, чоныг тэнгэртэй хиймортойг нь гайхан биширч зураг хөрөгтэй хивсийг нь гэрийнхээ хоймортой залж, шагай чөмгийг нь биедээ авч явбал аюул ослоос зайлуулдаг гэж итгэдэг бид ан гөрөө хийх тоглоомынхоо дүрмээ арай шударга байлгамаар байнаа. Хэдий хиймортой ч хорин нэгдүгээр зууны техникийн хажууд хөөрхий муу чоно даанч юм болохгүй шүү дээ. Ёстой л нэг “чоныхүү тулдаа л” устчихгүй өдий хүрч байгаа байх. Дэнзэн ташуур, хурдан морьтой энэ тэнгэрлэг амьтныг намнах хоншоортой эр өнөө цагт хотод байтугай хөдөө ч нүдний гэм болсон цагт заавал тэгж намнах ёстой гээд байгаа хэрэг биш шүү. Эсвэл Энэтхэгүүд шиг үхэрээ хамгийн ариун амьтан гэж шүтээд огт гар хүрдэггүй шиг бай гээд ч байгаа юм биш.

Зүгээр л арав хориор нь жил, улирал болгон алж хядаж таашаал авж, хиймороо гайхуулдагаа (зарим нэг сонин нөхдүүдийнхээр бол) болиоч ээ л гэмээр байна. Тэгээд бас дээрээс нь гайтай юм шиг чононд муу юм гэж огт байхгүй болсон юм шиг байна лээ. Ходоод нь ходоодонд, уушиг нь уушигт, бөөр бол мэдээж бөөрөнд гээд бүх л эд эрхтэн нь хүнд сайн гэхчүүлээ. За тэгээд энэ зэргийн офицерүүд ингэж ан ав хийж байхад, чадалтай, мөнгөтэй томчууд бол бүүр алаад өгдөг байлгүй. Эртний хаад ноёд их ав хоморго зохиож байгаа аятай гөрөөчилдөг гэж нэгэн том хүний хүү надад бахархан ярьж байгааг сонсож л суулаа. Бараг л нисдэг тэрэг хөлөглөөд шүршиж байгаа байлгүй. Хэрвээ чоно ярьдаг байсан бол “би та бүгдээс илүү хиймортой амьтан бишээ. Хүүхдээрээ байх сайхан юм байна гэдэг шиг мөрөөрөө яваа амьтан” гэж уйлах байсан биз. Мэдээж монгол анчны дүрмийг бариад ганц нэг боохой унагаж, хиймороо сэргээж байгаа олон аавын хүүг энэ шүүмжлэлд багтаагаагүйг болгоогоорой.

Саяхан Монголын “пит-бул” үүлдэрийн нохой зодооны улсын аварга шалгаруулах албан ёсны тэмцээн тун амжилттай болж өнгөрсөн гэнээ. Түүнийг нь амьтны дэлгүүрүүд ивээн тэтгэсэн гэж байгаа. Зохион байгуулагч нар нь өргөн олныг хамарсан тун сайхан арга хэмжээ боллоо, цаашдаа ч оролцогч, сонирхогч нарын хүрээ өргөжин тэлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа айлтгаж байх юм. Үгүй нээрээ “хөлөөрөө толгой хийнэ” гэдэг л энэ байх. Пит бул хэрхэн зодолддогийг харсан уу. Ёстой аймаар. Өрөвдмөөр ер нь л харах юм биш. Тэгээд ийм үүлдэрийн нохой нэг нэгнийгээ бараг л идэж, алж, дахиж хэзээ ч сэхэхгүй болтол бэртээж байж л салдаг амьтад даа. Хэдэн цагаар ноцолдсон ч цуцахгүй. Нэг газраас зуувал тавихгүй. Тэр хэсгээ бараг л мөлжиж орхино. Америкт пит-булыг зэвсгийн хэмжээнд авч үздэг гэсэн. Гэхдээ хэдий тийм ч тэд чинь амьд амьтад шүү дээ. Нэг нэгэнтэйгээ алалдаж, уралдаж байх нь яав ч сайхан биш байгаа. Хүний сайн нөхөр нохой шүү дээ! Хүн хэдий харгис ч өөрийн ах дүүгээ, найз нөхдөө олигтойхон алалдаадах. Би нэг сайхан интэртаймэнт аваад, цэнгээдхий гэхгүй биз дээ. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх оронд нохой зодолдуулах нь хууль бус үйлдэл. Америк хөлбөмбөгийн супэр-од Майкл Вик л гэхэд энэ асуудлаас болоод торны цаана сууж байгаад гарч ирсэн шүү дээ.

Гэтэл нохойгоо үхэхэд гэр бүлийн гишүүн таалал төгссөний чинээ санаж, ирэх насандаа хүн болж төрөөрэй гээд оршуулдаг монгол хүний сэтгэл хаана байна аа. Монголд амьтаныг хайрладаг холбоо нийгэмлэг гэж байна уу? Тэгээд тэр тэмцээнийг нь хүүхэд, залуучууд ихээр сонирхож, дурлан үздэг гэсэн. Тэгж байхын оронд Жек Лондоны “Цагаан соёот”, Д.Намдагийн “Хөгшин чоно ульсан нь”-аас эхлүүлээд Мягмарсүрэнгийн амьтаны тухай богино өгүүлэгүүдийг уншаад, загас тэжээгээд гэртээ байж байвал ядаж л хүмүүжлийн ач холбогдолоор илүү дээ. Томчууд нь хурдан буу, хүчтэй унаагаар зэвсэглэж байгаад хээрийн амьтаныг хядаж хиймор лундаагаа гайхуулдаг. Өсвөр үеийнхэн нь болохоор хүний хамгийн эртний, үнэнч андаа өөр хооронд нь алалдуулж таашаал авцгаагаад бид нээрээ. Тэгээд хамаг нүгэл хилэнцээ суварга босгож, овоо тахисанаар болчихноо гээд бодож явбал монгол эрчүүд бидний хиймор сүлд өндийх нь байтугай дөрвөн хөллөж ч чадахгүй элгээрээ газар самрах байх шүү!

Викторийн Пагва

Дотоодод болж буй үйл явдлууд

20170628 003

МОНТАНО МУЖИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН АЖИЛТНУУДЫН БАГ ХӨВСГӨЛ АЙМАГТ АЖИЛЛАВ

in Эрүүл Мэнд
Хөвсгөл /МОНЦАМЭ/ Хөвсгөл аймгийн Нэгдсэн эмнэлэг гадаад харилцаагаа өргөжүүлэн Япон, Солонгос, Америк, ОХУ зэрэг улсуудтай хамтран ажиллаж байна. Энэ удаа АНУ-ын Монтано мужийн Их сургуулийн эрүүл мэндийн BioRegion багийн хамт олон Хөвсгөл аймагт ажиллаж…
20170621 025

#Z24 5 САРЫН АЗТАН

in Нийгэм
Сайн байцгаана уу? Өнөөдөр манай #Z24 5 САРЫН АЗТАНГ төлөөлж азтаны маань аав шагналыг нь гардаж авлаа. Азтан болох Батдэлгэрийн Нямдаш маань одоогоор Солонгос улсад эдийн засаг болон интерьер гэсэн 2 мэргэжлээр Солонгосын засгийн газрын тэтгэлэгээр суралцдаг…
20170529 012

МОНГОЛ УЛС ЭХИЙН ЭНДЭГДЛИЙГ БУУРУУЛСАН ЕСӨН ОРНЫ НЭГ БОЛОВ

in Эрүүл Мэнд
Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. Монгол Улсэд эх, нярайн эндэгдлийг бууруулах зорилго бүхий “Эх, нярайн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээнд зайн оношилгооны дэмжлэг үзүүлэх төсөл”-ийн…
20170526 014

Сонгинохайрхан дүүрэгт 200 ортой эмнэлэг баригдана

in Нийгэм
Азийн Хөгжлийн Банкны буцалтгүй тусламж болон зээлээр хэрэгжиж буй Эрүүл мэндийн салбар хөгжил хөтөлбөр-4 (ЭМСХХ-4) төслийн хүрээнд Сонгинохайрхан дүүргийн Жишиг нэгдсэн эмнэлгийн…
20170526 013

Эко парк байгуулах ажил гараанаас хөдөллөө

in Нийгэм
Цагаандаваа, Нарангийн энгэр хогон овоолго, бохир завааны үүр уурхай биш, харин хог боловсруулах үйлдвэрүүд төвлөрсөн бүс болох нь. Ийм эко парк байгуулах талаар яриад багагүй…
20170523 012

Яармагийн шинэ, хуучин гүүр зургаан эгнээтэй болно

in Нийгэм
Нийслэлийн Засаг даргаас өгсөн чиглэлийн дагуу нийслэлийн Засаг даргын орлогч П.Баярхүүгээр ахлуулсан “Зам засвар, газар чөлөөлөх ажлын хэсэг” нийслэлийн зургаан…
20170523 010

Эзэндээ хүрдэггүй эмийн хөнгөлөлт

in Эрүүл Мэнд
“Эрүүл мэндийн даатгалын жороор үйлчилнэ” гэсэн эмийн сан манай улсад хаа сайгүй хэрнээ хөнгөлөлттэй үнээр эм авъя гэхээр “Санхүүжилт дууссан” гэж хана мөргүүлэх нь…
20170517 002

Жолоодох эрх болон жолооны үнэмлэхтэй холбоотой асуудал байгаа бол Төв талбайд ирээрэй

in Нийгэм
Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны харьяа агентлаг, байгууллагуудын “Иргэдэд ойр эрх зүйн үйлчилгээ” уриатай “Нээлттэй өдөрлөг” энэ сарын 18-нд Д.Сүхбаатарын нэрэмжит төв…
20170511 001

Польшид амьдарч байгаа монгол иргэдээ нийгмийн даатгалд хамруулна

in Нийгэм
“Нийгмийн хамгааллын тухай” Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Польш Улс /БНПУ/ хоорондын хэлэлцээрийн төслийг хэлэлцэн дэмжлээ. УИХ-ын холбогдох Байнгын хороо дэмжсэн тохиолдолд…
20170510 001

ЕРӨНХИЙ САЙД Ж.ЭРДЭНЭБАТ БНХАУ-Д АЙЛЧИЛНА

in Улс Төр & Хууль
Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат 2017 оны тавдугаар сарын 12-15-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын дарга Ши Жинпиний урилгаар Бээжин хотноо зохион байгуулагдах…
20170505 003

ШӨХТГ-ынхнаас болоод жолооны үнэмлэх хэвлэх ажил гацжээ

in Нийгэм
ЦЕГ-ын Лицензийн төв эдүгээ Иргэдэд үйлчлэх төв нэртэй болж, жолоочийн үнэмлэх, галт зэвсгийн, автомашины тусгай дуут болон гэрэл дохионы зөвшөөрөл олгох ажлаас гадна ял…
20170503 001

ОУВС-гийн хөтөлбөрт хамрагдахын тулд УИХ тогтоолоо өөрчилнө

in Улс Төр & Хууль
ОУВС-гийн Захирлуудын зөвлөл Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөрт хамрагдах манай улсын хүсэлтийг хэлэлцэх хурлаа 14 хоногоор хойшлуулаад буй.
20170501 003

Хүүхдүүдийн 48 хувь нь “Гэртээ зодуулж байсан” гэжээ

in Нийгэм
Дэлхий дахинд дөрөвдүгээр сарын 30-ныг Хүүхдийг зодож шийтгэхийг таслан зогсоохын төлөө өдөр болгоод хорь шахам жил болж буй.
20170501 002

ОУВС-Г ОРХИЖ, ОЮУТОЛГОЙГОО СОНГОВ УУ

in Улс Төр & Хууль
ТОДОРХОЙГҮЙГЭЭС ТОДОРХОЙГҮЙ РҮҮ Өнгөрсөн баасан гаригт ОУВС-гийн Захирлуудын зөвлөл хуралдаж, Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөрт хамрагдах манай Засгийн газрын хүсэлтийг хэлэлцэх…
20170426 001

29 ДҮГЭЭР ТУСГАЙ СУРГУУЛИЙН ЗАХИРЛЫГ АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛЖЭЭ

in Нийгэм
Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. НЗД С.Батболдын захирамжаар ажлын хариуцлага алдсан 29 дүгээр тусгай сургуулийн захирал Б.Батсайханыг өнөөдрөөс ажлаас нь чөлөөлөв.
20170424 003

Бага насны хүүхдүүдийн шүдний үзлэг, эмчилгээг үнэ төлбөргүй зохион байгуулахыг уриалав

in Эрүүл Мэнд
Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар, Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэнтэй хамтран 2010 онд хийсэн “Улаанбаатар хотын хүүхэд, залуусын амны хөндийн өвчлөлийн судалгаа”-гаар 5-6…
20170424 001

“Марш тактик-2017” тэмцээн боллоо

in Нийгэм
Улаанбаатар цагдаагийн хүрээний аварга салаа шалгаруулах “Марш тактик-2017” цогцолбор тэмцээн Цагдаагийн ерөнхий газрын Сургалтын нэгдсэн төвийн “Нарстай ам” дахь…
20170420 003

С.ЗОРИГ АГСНЫ ХӨШӨӨНД ЦЭЦЭГ ӨРГӨЛӨӨ

in Нийгэм
Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/.Төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн С.Зориг агсны мэндэлсний 55 жилий ойг тохиолдуулан өнөөдөр түүний гэр бүл, найз нөхөд, намын хамтран зүтгэгчид нь болон…
20170420 002

9.8 сая тн нүүрс экспортолжээ

in Эдийн засаг
Манай улс энэ сарын 15-ны байдлаар 9.8 сая тн нүүрс экспортолж, 660 сая ам.долларын орлого олжээ. Энэ нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 2.5 дахин өссөн үзүүлэлт боллоо. Үүнээс гадна 2.1…
20170420 001

Монголын зээлжих зэрэглэлийг B- хэвээр үлдээв

in Эдийн засаг
Олон улсын үнэлгээний “Standard & Poor’s” агентлаг Монгол Улсын зээлжих зэрэглэлийг B-түвшинд хэвээр үлдээснээ мэдэгдлээ. Мөн хэтийн төлөвийг тогтвортой хэмээн үзэж буй аж.…
20170419 003

Харьд дурлагчид “хавх”-нд орсоор

in Нийгэм
Гадаадын 75 улсад 144.500 монгол хүн ажиллаж, амьдардаг гэсэн статистик бий. Тэдний 30 орчим хувь нь БНСУ-д аж төрж байгаа юм. Харь оронд амьдралын төлөө зүтгэж яваа эдгээр хүний…