Ер нь Монголд ан гөрөө хийдэггүй эрийн хугархай гэж байхаа больсон юм биш үү. “Эр хүний жаргал эзгүй хээр” гэцгээгээд л ангуучилцгааж байна. Хөдөө, хээр явж хиймороо сэргээж, чилээгээ гаргахаас илүү жаргал гэж ямар юм байхав.

Гэхдээ тэр олон анчин, загасчид дунд шунахгүй, байгаль дэлхийд хор хохирол тарихгүй загасчилж, гөрөөчилөж байгаа нэгэн байхад энэ чинь анчин уу эсвэл яргачин уу гэхээр нөхдүүд ч цөөнгүй байх шиг. Тэгээд тэр их ан авыг (яргалалтыг) бид жигшиж хүлээж авахын оронд харин ч бахархах маягтай “тэр тэдэн чоно нухаж гэнэ, нухдаг гэнэ, нульдаг гэнэ” гэж хөөргөн ярих нь бүүр ч харамсмаар.

Том загас барьж, том ан унагах хүсэл мэдээж хүн болгонд, надад ч хүртэл бий. Гэхдээ тэр хүслээ шударга тоглоомын дүрмээр хэрэгжүүлнүү гэхээс биш харин нэг бус нэжгээд хурдан буу, хурдан машин, хүн хүчний асар их туслалцаагаар уул талыг самнуулан байж тэндээс нь гарч ирсэн амьтай голтой болгоныг том бага гэлтгүй алж хядаж байгаа нь наандаж эр хүний нүнжиг үгүй хэрэг, цаашлаад байгаль дэлхийд маань ч хортой үйлдэл бус уу. Нэгэн жишээ дурдья. Америкт чамгүй удаж байгаа таньдаг ахын найз нөхдүүд видео бичлэг хийгээд Монголоос илгээснийг нь үзэж билээ. Цагдаа цэрэгт голдуу алба хаадаг, цол хэргэм өндөртэй овоо бурхинууд байна. Анд явж байнаа. Анд ч гэж дээ дайнд ядахдаа л “хээрийн сургуульд” гэвэл илүү ойрхон тусна. Хүчтэй хурдтай жип машинууд нилээд хэдийг сойчихож. Буу дуран,зэвсэг хэрэглэл энэ тэр бол ёстой аймар. Шавар ахын тоглодог боевик киноны сайн эр шиг л нөхдүүд байна.

Тулалдах гэж байгаа дайсан нь нүгэлт хүнээс “илүү хиймортой” гэгдсэнээрээ хохирч байгаа “хөвчийн хөх боохой чоно”. Дарга нар маань цэргүүдээр уул самнуулж байгаад нэг сүрэг чоно гаргаад ирж байгаа бололтой юм аа. Ингээд л “хэн нь илүү хиймортой хөхтөн амьтанаа үзэх” шоу тоглолт эхэлж байнаа. Тал тал руу бутарч зугтсан боохойнуудыг шавар шавхай, цас бороонд үл цуцах хурдан хүлгээр хөөлөө. Цэрэг дайны мэргэжлийн хүмүүс гэсэндээ үнэхээр зохион байгуулалт өндөртэй байгаа нь илт. Бодвол хэдэн нөхдүүд нь өндөр уулан дээрээс дурандаад чоно хаашаа зугтсан, хаагуур байна энэ тэр гээд радиогоор бусаддаа хэлээд байх юмаа. Бичлэг хийж явсан тэрэг нэг боохойг амжилттай намнаж унагалаа. Тэгтэл ч дээрээс “орхи наадхаа, урдхан талд чинь нэг дайсан харайлгаж явна, түүний хойноос ура” гэсэн команд ирж байгаам. За нэг иймэрхүү байдалтайгаар тэр сүрэгт байсан бүх боохойг том бага гэлгүй намнаж аваад дайн тулаан манай бүрэн ялалтаар дууслаа. Ялан дийлсэний их найр араас нь залгах нь ойлгомжтой энэ бүгдийг хүүрнэж эрхэм уншигчаа чилээгээд юухэв. Нүүдэлчин Монголчууд бидэнд ан ав хийх хэрэгцээ, амьдралын шаардлага байсантай хэн ч маргахгүй ээ.

Хээрийн боохой ихэссэн нутгаар эрчүүд нь цахиур буугаа үүрээд, анч нохойгоо дагуулаад тоо толгойг нь багасгах “компанит ажил” өрнүүлдэг уламжлал аль эртнээс улбаатай нь мэдээж. Гэхдээ хэзээ ч эх дэлхийтэйгээ хүйн холбоотой гэж боддог бидний өвөг дээдэс байгалийн тэнцвэрт байдалийг алдагтуултал нь амьтныг хядна гэж байхгүй. Гэтэл өөрсдийгөө Бөртэ чонын удам гэж хөөрцөглөдөг, чоныг тэнгэртэй хиймортойг нь гайхан биширч зураг хөрөгтэй хивсийг нь гэрийнхээ хоймортой залж, шагай чөмгийг нь биедээ авч явбал аюул ослоос зайлуулдаг гэж итгэдэг бид ан гөрөө хийх тоглоомынхоо дүрмээ арай шударга байлгамаар байнаа. Хэдий хиймортой ч хорин нэгдүгээр зууны техникийн хажууд хөөрхий муу чоно даанч юм болохгүй шүү дээ. Ёстой л нэг “чоныхүү тулдаа л” устчихгүй өдий хүрч байгаа байх. Дэнзэн ташуур, хурдан морьтой энэ тэнгэрлэг амьтныг намнах хоншоортой эр өнөө цагт хотод байтугай хөдөө ч нүдний гэм болсон цагт заавал тэгж намнах ёстой гээд байгаа хэрэг биш шүү. Эсвэл Энэтхэгүүд шиг үхэрээ хамгийн ариун амьтан гэж шүтээд огт гар хүрдэггүй шиг бай гээд ч байгаа юм биш.

Зүгээр л арав хориор нь жил, улирал болгон алж хядаж таашаал авж, хиймороо гайхуулдагаа (зарим нэг сонин нөхдүүдийнхээр бол) болиоч ээ л гэмээр байна. Тэгээд бас дээрээс нь гайтай юм шиг чононд муу юм гэж огт байхгүй болсон юм шиг байна лээ. Ходоод нь ходоодонд, уушиг нь уушигт, бөөр бол мэдээж бөөрөнд гээд бүх л эд эрхтэн нь хүнд сайн гэхчүүлээ. За тэгээд энэ зэргийн офицерүүд ингэж ан ав хийж байхад, чадалтай, мөнгөтэй томчууд бол бүүр алаад өгдөг байлгүй. Эртний хаад ноёд их ав хоморго зохиож байгаа аятай гөрөөчилдөг гэж нэгэн том хүний хүү надад бахархан ярьж байгааг сонсож л суулаа. Бараг л нисдэг тэрэг хөлөглөөд шүршиж байгаа байлгүй. Хэрвээ чоно ярьдаг байсан бол “би та бүгдээс илүү хиймортой амьтан бишээ. Хүүхдээрээ байх сайхан юм байна гэдэг шиг мөрөөрөө яваа амьтан” гэж уйлах байсан биз. Мэдээж монгол анчны дүрмийг бариад ганц нэг боохой унагаж, хиймороо сэргээж байгаа олон аавын хүүг энэ шүүмжлэлд багтаагаагүйг болгоогоорой.

Саяхан Монголын “пит-бул” үүлдэрийн нохой зодооны улсын аварга шалгаруулах албан ёсны тэмцээн тун амжилттай болж өнгөрсөн гэнээ. Түүнийг нь амьтны дэлгүүрүүд ивээн тэтгэсэн гэж байгаа. Зохион байгуулагч нар нь өргөн олныг хамарсан тун сайхан арга хэмжээ боллоо, цаашдаа ч оролцогч, сонирхогч нарын хүрээ өргөжин тэлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа айлтгаж байх юм. Үгүй нээрээ “хөлөөрөө толгой хийнэ” гэдэг л энэ байх. Пит бул хэрхэн зодолддогийг харсан уу. Ёстой аймаар. Өрөвдмөөр ер нь л харах юм биш. Тэгээд ийм үүлдэрийн нохой нэг нэгнийгээ бараг л идэж, алж, дахиж хэзээ ч сэхэхгүй болтол бэртээж байж л салдаг амьтад даа. Хэдэн цагаар ноцолдсон ч цуцахгүй. Нэг газраас зуувал тавихгүй. Тэр хэсгээ бараг л мөлжиж орхино. Америкт пит-булыг зэвсгийн хэмжээнд авч үздэг гэсэн. Гэхдээ хэдий тийм ч тэд чинь амьд амьтад шүү дээ. Нэг нэгэнтэйгээ алалдаж, уралдаж байх нь яав ч сайхан биш байгаа. Хүний сайн нөхөр нохой шүү дээ! Хүн хэдий харгис ч өөрийн ах дүүгээ, найз нөхдөө олигтойхон алалдаадах. Би нэг сайхан интэртаймэнт аваад, цэнгээдхий гэхгүй биз дээ. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх оронд нохой зодолдуулах нь хууль бус үйлдэл. Америк хөлбөмбөгийн супэр-од Майкл Вик л гэхэд энэ асуудлаас болоод торны цаана сууж байгаад гарч ирсэн шүү дээ.

Гэтэл нохойгоо үхэхэд гэр бүлийн гишүүн таалал төгссөний чинээ санаж, ирэх насандаа хүн болж төрөөрэй гээд оршуулдаг монгол хүний сэтгэл хаана байна аа. Монголд амьтаныг хайрладаг холбоо нийгэмлэг гэж байна уу? Тэгээд тэр тэмцээнийг нь хүүхэд, залуучууд ихээр сонирхож, дурлан үздэг гэсэн. Тэгж байхын оронд Жек Лондоны “Цагаан соёот”, Д.Намдагийн “Хөгшин чоно ульсан нь”-аас эхлүүлээд Мягмарсүрэнгийн амьтаны тухай богино өгүүлэгүүдийг уншаад, загас тэжээгээд гэртээ байж байвал ядаж л хүмүүжлийн ач холбогдолоор илүү дээ. Томчууд нь хурдан буу, хүчтэй унаагаар зэвсэглэж байгаад хээрийн амьтаныг хядаж хиймор лундаагаа гайхуулдаг. Өсвөр үеийнхэн нь болохоор хүний хамгийн эртний, үнэнч андаа өөр хооронд нь алалдуулж таашаал авцгаагаад бид нээрээ. Тэгээд хамаг нүгэл хилэнцээ суварга босгож, овоо тахисанаар болчихноо гээд бодож явбал монгол эрчүүд бидний хиймор сүлд өндийх нь байтугай дөрвөн хөллөж ч чадахгүй элгээрээ газар самрах байх шүү!

Викторийн Пагва

Дотоодод болж буй үйл явдлууд

20170224 006

Зорчигчдод заналхийлсэн замын байгууламжууд

in Нийгэм
Зам, тээврийн осол хэрэг гарч буй шалтгаан гэхээр манайхан ихэнхдээ жолооч нарыг буруутгадаг. Хурд хэтрүүлдэг, согтуугаар машин барьдаг, зорчих хэсгийг чөлөөлдөггүй, гэрлээ шилжүүлдэггүй гээд л хамгийн түрүүнд тэдэнрүү чичилдэг. Явган зорчигч гарцгүй газраар…
20170224 005

Ц.Элбэгдорж: Б.Лхагвасүрэн бол соёл урлагийн урын санг улам баяжуулж байгаа дундрашгүй авъяастан мөн

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар төрийн дээд цол, одон, медалиар шагнах ёслол өнөөдөр Төрийн ордонд боллоо.
20170224 004

УБТЗ-д улс төрийн шахаагаар удирдах албан тушаалын томилгоо явагдаж байгааг эсэргүүцлээ

in Улс Төр & Хууль
Монголын Төмөр замчдын Үйлдвэрчний эвлэлийн холбооноос Монгол-Оросын хувь нийлүүлсэн нийгэмлэг “Улаанбаатар төмөр зам”-д улс төр, нам эвсэл, танил талын шахаагаар удирдах…
20170224 003

Бүртгүүлэгчид цахим гүйлгээ хийх кодоо банкнаас аваарай

in Боловсрол
Их, дээд сургуульд элсэх хүсэлтэй, бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн хэн боловч элсэлтийн ерөнхий шалгалтад хамрагддаг. Уг шалгалтыг анх 2006 оноос авч эхэлсэн. Энэ жил 12 дахь…
20170224 002

Монголбанкийг шалгаж эхэллээ

in Улс Төр & Хууль
Эдийн засгийн байнгын хорооноос Монголбанкны 2012-2016 оны үйл ажиллагааг шалгах ажлын хэсэг байгуулсан талаар гишүүн Т.Аюурсайхан, Ц.Даваасүрэн, М.Оюунчимэг нар өчигдөр…
20170224 001

Яллагдагчаар татагдсан Ерөнхий сайд асан гурав дахь мэдүүлгээ өглөө

in Улс Төр & Хууль
Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуягийг цагдан хорих гэж буй тухай мэдээлэл энэ долоо хоногийн эхээр цацагдаж байсан ч түүний эзэмшлийн объектуудад нэгжлэг хийгээд өөрөөс нь баталгаа…
20170223 004

“Насны хишиг” олгож эхэллээ

in Нийгэм
Ахмад буурлуудад энэ сарын 20-ноос “Насны хишиг” олгоно гэж Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газар (ХХҮЕГ)-аас мэдээлсэн. Үүний дагуу иргэд өнгөрсөн даваа гаригаас эхлэн…
20170223 003

Монголд Япон улсын "Мицибуши" корпорацийн үйлдвэрийг босгох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ

in Эдийн засаг
Улсын Их Хурлын дэд дарга Ц.Нямдорж өнөөдөр Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Масато Такаокаг өөрийнх нь хүсэлтээр хүлээн авч уулзлаа.
20170223 002

Хүүхдийн төв сувилалд стандартад нийцсэн нярайн инкубатор хандивлажээ

in Эрүүл Мэнд
Бүгд Найрамдах Чех улсын “TSE” компаниас Хүүхдийн төв сувиллын нярайн тасагт хандивласан инкубаторыг өнөөдөр буюу 2017 оны хоёрдугаар сарын 23-ны өдөр албан ёсоор хүлээлгэн…
20170223 001

Нийслэлийн бүх цахилгаан шатыг шалгахаар боллоо

in Нийгэм
Улаанбаатар хотод ойролцоогоор 4000 цахилгаан шат бий. Тэдний 200 нь ашиглалтын шаардлага хангахгүй тул даруй солих шаардлагатай байгаа юм. Гэвч цахилгаан шатнуудын засвар…
school

Хүүхдүүд мэдээ бичиж байна

in Нийгэм
Нийслэлийн БЗД-ийн хошой тэргүүний 48 дугаар сургуулийн 5а ангийнхан мэдээ бичжээ. Залуу үе маань өөрсдийгөө илэрхийлж сурч байна. Бидний амжилтНийслэлийн БЗД-ийн хошой тэргүүний…
20170222 004

Төрийн албаны нэр барьж залилагч эмэгтэйд 13 жил хорих ял оноов

in Улс Төр & Хууль
Төрийн албаны нэр барьж, халамж, зээл тусламжид хамруулна хэмээн иргэдийг залилах явдал удаа дараа гарч байсан. Тийм нэг хэргийг Баянзүрх дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны…
20170222 003

Төсвийн шууд захирагч нартай үр дүнгийн гэрээ байгууллаа

in Улс Төр & Хууль
Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч С.Батболд өнгөрсөн сард нийслэлийн төсвийн ерөнхийлөн захирагч болон нийслэлийн Засаг даргын орлогч нартай…
20170222 002

Улаанбаатар хотын хөгжлийн төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх боломжийг танилцууллаа

in Эдийн засаг
“Улаанбаатар-хөрөнгө оруулалт 2017” бизнес уулзалтад “Улаанбаатар хотын хөгжлийн корпораци” ХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Сод-Эрдэнэ “Улаанбаатар…
20170222 001

“Well mart”-ын 35 түрээслэгч 500 гаруй сая төгрөгөөр хохиров

in Нийгэм
Баянзүрх дүүргийн XII хорооны нутаг, Ботаникийн автобусны эцсийн буудлын дэргэд байрлах “Well mart” худалдааны төвд энэ сарын 7-ны 02.20 цагийн үед гал гарч, хоёрдугаар давхар нь…
20170221 002

Хуульгүй мэт аашлагч явган зорчигчоос болж жолооч хохирсоор байх уу

in Нийгэм
Нийслэлийн Баянгол дүүрэг, “Өргөө” кино театрын урд талын авто зам. Эндээс III, IV хорооллын эцэс хүртэлх ногоон байгууламжийн хашлагыг авсан учир хүмүүс зам дээгүүр…
20170221 001

БНХАУ-д нийлүүлж буй МАА-н бүтээгдэхүүний экспортын хэмжээг нэмэгдүүлнэ

in Улс Төр & Хууль
Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Ц.Мөнх-Оргил БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И-гийн урилгаар 2017 оны хоёрдугаар сарын 20-21-ний өдрүүдэд БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийж…
20170220 003

Монголын эдийн засагт “дусал залгах”-аар боллоо

in Эдийн засаг
Эдийн засгийн өсөлт нь саарсан, төлбөрийн тэнцлийн хямралтай оронд зориулсан “Extended fund facility” буюу “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” хэрэгжүүлэхээр Олон улсын…
20170220 002

Олон улсын валютын санд ажиллаж байсан Монгол мэргэжилтэн ингэж өгүүлэв

in Эдийн засаг
Засгийн газраас Олон улсын валютын сантай хөтөлбөр тохиролцож мэдээлэл хийсэнтэй холбоотойгоор зарим FB найзууд маань уг байгууллагад ажиллаж байсны хувьд мэдээлэл өгөхийг хүссэн…
20170220 001

Цэргийн дүйцүүлэх албаны төлбөрийг тогтоожээ

in Улс Төр & Хууль
Засгийн газрын өнгөрсөн долоо хоногийн ээлжит хурлаар 2017 онд цэргийн дүйцүүлэх албыг биеэр хаах иргэдийн тооны дээд хязгаар, цэргийн дүйцүүлэх албанымөнгөн төлбөрийн хэмжээ,…
20170217 004

Хүүхдээ зодвол юу болох вэ

in Нийгэм
Зарим эцэг, эхчүүд хүүхдээ зодож шийтгэх нь бий. Ялангуяа монголчуудын дунд "маханд нь ойлгуул" гэх олон жил "хэрэглэсэн" шийтгэлийн аргаар хүүхдээ өсгөж хүмүүжүүлэх нь олонтаа.…
20170217 003

Уламжлалт ёс: Цагаан сарын зоог, идээний ёс заншил

in Нийгэм
Цагаан сар нь өвөг дээдсийн үеэс уламжлан ирсэн төрт ёсны хамгийн том баяр юм. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсыг байгуулаад, цагаан сарыг хаврын эхэн сард мал төллөж, идээ…