Ер нь Монголд ан гөрөө хийдэггүй эрийн хугархай гэж байхаа больсон юм биш үү. “Эр хүний жаргал эзгүй хээр” гэцгээгээд л ангуучилцгааж байна. Хөдөө, хээр явж хиймороо сэргээж, чилээгээ гаргахаас илүү жаргал гэж ямар юм байхав.

Гэхдээ тэр олон анчин, загасчид дунд шунахгүй, байгаль дэлхийд хор хохирол тарихгүй загасчилж, гөрөөчилөж байгаа нэгэн байхад энэ чинь анчин уу эсвэл яргачин уу гэхээр нөхдүүд ч цөөнгүй байх шиг. Тэгээд тэр их ан авыг (яргалалтыг) бид жигшиж хүлээж авахын оронд харин ч бахархах маягтай “тэр тэдэн чоно нухаж гэнэ, нухдаг гэнэ, нульдаг гэнэ” гэж хөөргөн ярих нь бүүр ч харамсмаар.

Том загас барьж, том ан унагах хүсэл мэдээж хүн болгонд, надад ч хүртэл бий. Гэхдээ тэр хүслээ шударга тоглоомын дүрмээр хэрэгжүүлнүү гэхээс биш харин нэг бус нэжгээд хурдан буу, хурдан машин, хүн хүчний асар их туслалцаагаар уул талыг самнуулан байж тэндээс нь гарч ирсэн амьтай голтой болгоныг том бага гэлтгүй алж хядаж байгаа нь наандаж эр хүний нүнжиг үгүй хэрэг, цаашлаад байгаль дэлхийд маань ч хортой үйлдэл бус уу. Нэгэн жишээ дурдья. Америкт чамгүй удаж байгаа таньдаг ахын найз нөхдүүд видео бичлэг хийгээд Монголоос илгээснийг нь үзэж билээ. Цагдаа цэрэгт голдуу алба хаадаг, цол хэргэм өндөртэй овоо бурхинууд байна. Анд явж байнаа. Анд ч гэж дээ дайнд ядахдаа л “хээрийн сургуульд” гэвэл илүү ойрхон тусна. Хүчтэй хурдтай жип машинууд нилээд хэдийг сойчихож. Буу дуран,зэвсэг хэрэглэл энэ тэр бол ёстой аймар. Шавар ахын тоглодог боевик киноны сайн эр шиг л нөхдүүд байна.

Тулалдах гэж байгаа дайсан нь нүгэлт хүнээс “илүү хиймортой” гэгдсэнээрээ хохирч байгаа “хөвчийн хөх боохой чоно”. Дарга нар маань цэргүүдээр уул самнуулж байгаад нэг сүрэг чоно гаргаад ирж байгаа бололтой юм аа. Ингээд л “хэн нь илүү хиймортой хөхтөн амьтанаа үзэх” шоу тоглолт эхэлж байнаа. Тал тал руу бутарч зугтсан боохойнуудыг шавар шавхай, цас бороонд үл цуцах хурдан хүлгээр хөөлөө. Цэрэг дайны мэргэжлийн хүмүүс гэсэндээ үнэхээр зохион байгуулалт өндөртэй байгаа нь илт. Бодвол хэдэн нөхдүүд нь өндөр уулан дээрээс дурандаад чоно хаашаа зугтсан, хаагуур байна энэ тэр гээд радиогоор бусаддаа хэлээд байх юмаа. Бичлэг хийж явсан тэрэг нэг боохойг амжилттай намнаж унагалаа. Тэгтэл ч дээрээс “орхи наадхаа, урдхан талд чинь нэг дайсан харайлгаж явна, түүний хойноос ура” гэсэн команд ирж байгаам. За нэг иймэрхүү байдалтайгаар тэр сүрэгт байсан бүх боохойг том бага гэлгүй намнаж аваад дайн тулаан манай бүрэн ялалтаар дууслаа. Ялан дийлсэний их найр араас нь залгах нь ойлгомжтой энэ бүгдийг хүүрнэж эрхэм уншигчаа чилээгээд юухэв. Нүүдэлчин Монголчууд бидэнд ан ав хийх хэрэгцээ, амьдралын шаардлага байсантай хэн ч маргахгүй ээ.

Хээрийн боохой ихэссэн нутгаар эрчүүд нь цахиур буугаа үүрээд, анч нохойгоо дагуулаад тоо толгойг нь багасгах “компанит ажил” өрнүүлдэг уламжлал аль эртнээс улбаатай нь мэдээж. Гэхдээ хэзээ ч эх дэлхийтэйгээ хүйн холбоотой гэж боддог бидний өвөг дээдэс байгалийн тэнцвэрт байдалийг алдагтуултал нь амьтныг хядна гэж байхгүй. Гэтэл өөрсдийгөө Бөртэ чонын удам гэж хөөрцөглөдөг, чоныг тэнгэртэй хиймортойг нь гайхан биширч зураг хөрөгтэй хивсийг нь гэрийнхээ хоймортой залж, шагай чөмгийг нь биедээ авч явбал аюул ослоос зайлуулдаг гэж итгэдэг бид ан гөрөө хийх тоглоомынхоо дүрмээ арай шударга байлгамаар байнаа. Хэдий хиймортой ч хорин нэгдүгээр зууны техникийн хажууд хөөрхий муу чоно даанч юм болохгүй шүү дээ. Ёстой л нэг “чоныхүү тулдаа л” устчихгүй өдий хүрч байгаа байх. Дэнзэн ташуур, хурдан морьтой энэ тэнгэрлэг амьтныг намнах хоншоортой эр өнөө цагт хотод байтугай хөдөө ч нүдний гэм болсон цагт заавал тэгж намнах ёстой гээд байгаа хэрэг биш шүү. Эсвэл Энэтхэгүүд шиг үхэрээ хамгийн ариун амьтан гэж шүтээд огт гар хүрдэггүй шиг бай гээд ч байгаа юм биш.

Зүгээр л арав хориор нь жил, улирал болгон алж хядаж таашаал авж, хиймороо гайхуулдагаа (зарим нэг сонин нөхдүүдийнхээр бол) болиоч ээ л гэмээр байна. Тэгээд бас дээрээс нь гайтай юм шиг чононд муу юм гэж огт байхгүй болсон юм шиг байна лээ. Ходоод нь ходоодонд, уушиг нь уушигт, бөөр бол мэдээж бөөрөнд гээд бүх л эд эрхтэн нь хүнд сайн гэхчүүлээ. За тэгээд энэ зэргийн офицерүүд ингэж ан ав хийж байхад, чадалтай, мөнгөтэй томчууд бол бүүр алаад өгдөг байлгүй. Эртний хаад ноёд их ав хоморго зохиож байгаа аятай гөрөөчилдөг гэж нэгэн том хүний хүү надад бахархан ярьж байгааг сонсож л суулаа. Бараг л нисдэг тэрэг хөлөглөөд шүршиж байгаа байлгүй. Хэрвээ чоно ярьдаг байсан бол “би та бүгдээс илүү хиймортой амьтан бишээ. Хүүхдээрээ байх сайхан юм байна гэдэг шиг мөрөөрөө яваа амьтан” гэж уйлах байсан биз. Мэдээж монгол анчны дүрмийг бариад ганц нэг боохой унагаж, хиймороо сэргээж байгаа олон аавын хүүг энэ шүүмжлэлд багтаагаагүйг болгоогоорой.

Саяхан Монголын “пит-бул” үүлдэрийн нохой зодооны улсын аварга шалгаруулах албан ёсны тэмцээн тун амжилттай болж өнгөрсөн гэнээ. Түүнийг нь амьтны дэлгүүрүүд ивээн тэтгэсэн гэж байгаа. Зохион байгуулагч нар нь өргөн олныг хамарсан тун сайхан арга хэмжээ боллоо, цаашдаа ч оролцогч, сонирхогч нарын хүрээ өргөжин тэлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа айлтгаж байх юм. Үгүй нээрээ “хөлөөрөө толгой хийнэ” гэдэг л энэ байх. Пит бул хэрхэн зодолддогийг харсан уу. Ёстой аймаар. Өрөвдмөөр ер нь л харах юм биш. Тэгээд ийм үүлдэрийн нохой нэг нэгнийгээ бараг л идэж, алж, дахиж хэзээ ч сэхэхгүй болтол бэртээж байж л салдаг амьтад даа. Хэдэн цагаар ноцолдсон ч цуцахгүй. Нэг газраас зуувал тавихгүй. Тэр хэсгээ бараг л мөлжиж орхино. Америкт пит-булыг зэвсгийн хэмжээнд авч үздэг гэсэн. Гэхдээ хэдий тийм ч тэд чинь амьд амьтад шүү дээ. Нэг нэгэнтэйгээ алалдаж, уралдаж байх нь яав ч сайхан биш байгаа. Хүний сайн нөхөр нохой шүү дээ! Хүн хэдий харгис ч өөрийн ах дүүгээ, найз нөхдөө олигтойхон алалдаадах. Би нэг сайхан интэртаймэнт аваад, цэнгээдхий гэхгүй биз дээ. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх оронд нохой зодолдуулах нь хууль бус үйлдэл. Америк хөлбөмбөгийн супэр-од Майкл Вик л гэхэд энэ асуудлаас болоод торны цаана сууж байгаад гарч ирсэн шүү дээ.

Гэтэл нохойгоо үхэхэд гэр бүлийн гишүүн таалал төгссөний чинээ санаж, ирэх насандаа хүн болж төрөөрэй гээд оршуулдаг монгол хүний сэтгэл хаана байна аа. Монголд амьтаныг хайрладаг холбоо нийгэмлэг гэж байна уу? Тэгээд тэр тэмцээнийг нь хүүхэд, залуучууд ихээр сонирхож, дурлан үздэг гэсэн. Тэгж байхын оронд Жек Лондоны “Цагаан соёот”, Д.Намдагийн “Хөгшин чоно ульсан нь”-аас эхлүүлээд Мягмарсүрэнгийн амьтаны тухай богино өгүүлэгүүдийг уншаад, загас тэжээгээд гэртээ байж байвал ядаж л хүмүүжлийн ач холбогдолоор илүү дээ. Томчууд нь хурдан буу, хүчтэй унаагаар зэвсэглэж байгаад хээрийн амьтаныг хядаж хиймор лундаагаа гайхуулдаг. Өсвөр үеийнхэн нь болохоор хүний хамгийн эртний, үнэнч андаа өөр хооронд нь алалдуулж таашаал авцгаагаад бид нээрээ. Тэгээд хамаг нүгэл хилэнцээ суварга босгож, овоо тахисанаар болчихноо гээд бодож явбал монгол эрчүүд бидний хиймор сүлд өндийх нь байтугай дөрвөн хөллөж ч чадахгүй элгээрээ газар самрах байх шүү!

Викторийн Пагва

Дотоодод болж буй үйл явдлууд

20170124 004

Шувууны томуугийн тархалттай холбоотойгоор ДЭМБ анхааруулга өглөө

in Эрүүл Мэнд
ЖЕНЕВ. /Reuters/. Шувууны томуугийн дэгдэлтэд сайтар хяналт тавихыг ДЭМБ бүх улс оронд хандан уриалахын сацуу өнгөрсөн оны 11 дүгээр сараас хойш 40 орчим улсад шувууны томуугийн халдвар тархсан болохыг анхаарууллаа.
20170124 002

“Эрдэнэт” үйлдвэрийн төрийн эзэмшлийн 51 хувийг шалгах хэрэгтэй гэв

in Улс Төр & Хууль
“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн төрийн эзэмшлийн 51 хувьд шалгалт хийх хэрэгтэй хэмээн УИХ дахь АН-ын бүлгийн дарга С.Эрдэнэ мэдээлэв.
20170123 011

Утааны эсрэг жагсаалд урлагийнхан нэгдэнэ

in Нийгэм
Ээж аавуудын санаачилгаар эхэлсэн утааны эсрэг хөдөлгөөнд урлагийнхан нэгдэхээр болсныг “Утааны эсрэг ээж аавууд” ТББ-аас мэдээллээ.
trump

АНУ-ын 45 даxь ерөнхийлөгч Доналд Трампын ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол дээр xэлсэн үг

in Улс Төр & Хууль
АНУ-ын иргэд бид улс орноо хөгжүүлэн босгож, ард түмэндээ өгсөн амлалтыг дахин сэргээх үндэсний их үйлд нэгдлээ. Бүгдээрээ, бид АНУ-ын замнах ирээдүйн чиг голдрилыг шийдвэрлэх…
20170120 002

Д.Ариунболд: “Чалко”-ийн өрийг дөрөвдүгээр сард бүрэн төлөхөөр төлөвлөсөн

in Улс Төр & Хууль
“Эрдэнэс Тавантолгой” компани Баруун Цанхийн ордынхоо үйл ажиллагааг эхлээд сар гаруй хугацаа өнгөрч байна. Энэ хугацаанд 1.2 сая тонн хөрс хуулалтын ажил хийж, 400-500 мянган…
20170118 002

Дэлхийн банкнаас “Улаанбаатар цэвэр агаар төсөл”-ийг сунгах боломжтой гэв

in Нийгэм
Нийслэлийн Засаг даргын Ногоон хөгжил, агаарын бохирдлыг бууруулах асуудал хариуцсан орлогч Ж.Батбаясгалан Дэлхийн банкны Монгол Улс дахь суурин төлөөлөгч Жеймс Андерсонтой…
20170117 005

Нийслэлийн ЕБС-ийн сурагчдын амралтыг энэ сарын 30 хүртэл сунгав

in Боловсрол
Хүйтний эрч чангарсан, ханиад томууны тархалт нэмэгдсэнтэй холбогдуулан БСШУЯ-ны сайдын тушаалаар Нийслэлийн ЕБС-ийн сурагчдын амралтыг Нэгдүгээр сарын 30 хүртэл сунгалаа
20170117 004

Эрдэмтэн Б.Гэрэлтийг "Хубилай хаан” алтан медалиар шагналаа

in Нийгэм
Шинжлэх ухааны академиас ӨМӨЗО-ны нэрт эрдэмтэн, доктор, профессор Б.Гэрэлтийг ШУА-ийн дээд шагнал “Хубилай хаан” алтан медалиар шагнажээ.
20170117 001

Ашигт малтмалын үнэ унаж, Хятадын эдийн засгийн өсөлт саарсан нь Монголыг хямралд орууллаа

in Эдийн засаг
ВАШИНГТОН. /Forbes/. Австрали, Хятад, Орос болон Хойд Америкийн уул уурхайн компаниуд зэс, алт зэрэг ашигт малтмалыг олборлохоор өргөн уудам газар нутагтай Монгол руу хошуурч,…
20170113 005

Мөрийтэй тоглоомын газар ажиллуулсан этгээдүүдийг шалгаж байна

in Улс Төр & Хууль
Улаанбаатар хотын Цагдаагийн газраас сарын өмнө автомат тоглоомын 19 газрын үйл ажиллагааг зогсоосон гэдгийг бид мэдээлсэн.
20170113 004

Усанд автсан айл өрхүүдийн асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх үүрэг өгөв

in Нийгэм
Баянзүрх дүүргийн 10 дугаар хорооны нутагт булгийн ус халиа үүссэнээс зарим айл усанд автаж, нөхцөл байдал хүндэрчээ.
20170111 002

Утаа ихтэй бүсэд сэрэмжтэй явахыг жолооч нарт анхааруулав

in Нийгэм
Нийслэлийн Агаарын чанарын албаны мэдээгээр Толгойт, Баянхошуу орчимд агаарын бохирдол хамгийн их байна.
utaa

Хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд АГААРЫН БОХИРДЛЫН ЭСРЭГ нэгдэж эхэллээ

in Эрүүл Мэнд
GoGo мэдээний агентлаг Монгол Улсын хэмжээнд үйл ажиллагаагаа явуулж буй бүх хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудыг хамтдаа утааны эсрэг дуу хоолойгоо нийлүүлэн тэмцэхийг уриалж байна.…
20170109 007

Ханиад томууны 10 нэр төрлийн эмийн үнийг 100 хувь хөнгөлөв

in Эрүүл Мэнд
Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлөөс улсын хэмжэнд ханиад томуу, томуу төст өвчний дэгдэлт нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан тав хүртэлх насны хүүхдэд өгөх 10 нэр төрлийн эм, 30…
20170109 003

Автомашины албан татварыг хурааж эхэллээ

in Улс Төр & Хууль
Нийслэлийн Засаг даргын захирамжийн дагуу авто тээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татвар, агаарын бохирдолын төлбөр, авто зам ашигласны төлбөрийг хураах ажлыг энэ сарын…
20170109 001

Ханиад томууны дэгдэлттэй холбогдуулан хязгаарлалтын дэглэм тогтоох санал хүргүүлэв

in Эрүүл Мэнд
Агаарын бохирдлыг оргил үе эхэлж, нийслэлийн хэмжээнд ханиад, томуу, томуу төст өвчин эрс нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Эрүүл мэндийн сайд А.Цогцэцэг бүх нийтийг хамарсан үйл…
20161201 010

Гурван гийгүүлэгч: ХҮҮХДИЙН САНХҮҮГИЙН БОЛОВСРОЛ

in Нийгэм
Гийгүүлэгч Сэржээ /гадаадад сурч ажиллаж байгаа Монголчуудыг төлөөлнө/ Миний аав тээврийн жолооч, ээж минь “хүндэт” гэрийн эзэгтэй. Одоо бодоход би ээж ааваасаа их…
20170106 001

Утаанд өнгөрсөн жилүүдэд 190 гаруй тэрбум төгрөг зарцуулжээ

in Улс Төр & Хууль
Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал дахь МАН-ын бүлгийн Агаарын бохирдлыг бууруулах ажлын хэсгийнхэн нийслэлийн Засаг даргын Ногоон хөгжил, агаарын бохирдлын асуудал хариуцсан…
20170105 002

ХУРИМТЛАЛААРАА ҮҮРГЭВЧТЭЙ АЯЛАЛ ХИЙХ ҮҮ?

in Нийгэм
“ҮНДЭСНИЙ ХУРИМТЛАЛ” ШИЛДЭГ НИЙТЛЭЛИЙН УРАЛДААНЫ ЯЛАГЧИД ТОДОРЛОО Голомт банк нь олон нийтэд хуримтлалын ач тусыг ойлгуулах, сурталчлах зорилгоор хэвлэмэл сонин сэтгүүл болон…
20161201 010

Гурван гийгүүлэгч: 2016 ОНОО ДҮГНЭЖ, 2017 ОНЫ ТӨЛӨВЛӨГӨӨГӨӨ ХАМТДАА ЭХЛҮҮЛЬЕ

in Нийгэм
ГИЙГҮҮЛЭГЧ ТОГОО Өдөр бүрийг утга учиртай өнгөрүүлээрэй Сайн байна уу? 2017 он минь. Шинэ оны зааг дээр би өөртөө “Өдөр бүрийг утга учиртай өнгөрүүлэх болно” гэсэн…
20170104 005

Нарантуулын тэрэгчнээс Зуун айлын портерчин болсон хорин жил

in Нийгэм
Голомт банк нь олон нийтэд хуримтлалын ач тусыг ойлгуулах, сурталчлах зорилгоор хэвлэмэл сонин сэтгүүл болон цахим хуудсын сэтгүүлчдийн дунд “Үндэсний хуримтлал”…
20170104 004

С.Зоригийг хөнөөсөн хэргийн захиалагчийг илрүүлэх ажлын хэсэг байгуулав

in Улс Төр & Хууль
С.Зориг агсны амийг хөнөөсөн хэргийг тусгайлан шалгаж эхэлсэн хэмээн Улсын Ерөнхий прокурорын газрын Хэвлэл, мэдээлэл олон нийттэй харилцах ажил хариуцсан хяналтын прокурор…