20170118 002

Нийслэлийн Засаг даргын Ногоон хөгжил, агаарын бохирдлыг бууруулах асуудал хариуцсан орлогч Ж.Батбаясгалан Дэлхийн банкны Монгол Улс дахь суурин төлөөлөгч Жеймс Андерсонтой “Улаанбаатар цэвэр агаар төсөл”-ийн талаар санал солилцов.

20170117 004

Шинжлэх ухааны академиас ӨМӨЗО-ны нэрт эрдэмтэн, доктор, профессор Б.Гэрэлтийг ШУА-ийн дээд шагнал “Хубилай хаан” алтан медалиар шагнажээ.

20170113 004

Баянзүрх дүүргийн 10 дугаар хорооны нутагт булгийн ус халиа үүссэнээс зарим айл усанд автаж, нөхцөл байдал хүндэрчээ.

20170111 002

Нийслэлийн Агаарын чанарын албаны мэдээгээр Толгойт, Баянхошуу орчимд агаарын бохирдол хамгийн их байна.

20161201 010


Гийгүүлэгч Сэржээ

/гадаадад сурч ажиллаж байгаа Монголчуудыг төлөөлнө/

Миний аав тээврийн жолооч, ээж минь “хүндэт” гэрийн эзэгтэй. Одоо бодоход би ээж ааваасаа их сургуульд ч заахгүй санхүүгийн боловсролыг өвлөн авчээ. Тээврийн хөлсөө авсан өдөр ээж аав 2 минь хадгаламжиндаа хэдэн төгрөг байгаа болон хэдийг нэмж хийх, гэртээ шинэ зүйл авах, машин тэрэгний засвар болон дөрвөн хүүхдийнхээ боловсролд хэдэн төгрөг зарцуулах...гэх мэт зүйлсийг ярилцдаг байж билээ.
Аав ээжийн энэ ярианаас бид гэр бүлийн санхүүгээ хэрхэн төлөвлөх, ухаалгаар мөнгөө зарцуулах зэрэг олон зүйлийг сурсан юм. Хамгийн тод жишээ нь бид дөрөв хадгаламжин дахь мөнгөө тэгшилж, “тэг”-ээр төгсгөх дуртай. Яг л аав ээж шигээ.
Миний хувьд аавын захиасуудаас нэгийг нь байнга биелүүлдэг. “Ямар ч мөнгөгүй болсон түрийвчний мухар дахь 10,000 төгрөгийг хэзээ ч үрж болохгүй. Боломжтой бол тэр мөнгөө 100,000 болго. Үүнээс нэмж чадвал бүр сайн.”

Энэ нь хүнд юу ч тохиолдож магадгүй учир гэнэтийн зүйлд бэлэн байх ёстойг сануулж буй хэрэг юм. Түрийвчний мухар дахь мөнгө минь айлын эхнэр болсон эхний жилүүдэд нэлээдгүй хэрэг болсон шүү.
Одоо бид охиндоо багаас нь санхүүгийн боловсрол олгоход анхаарч байна. Охин минь хоёрхон настай ч өөрийн гэсэн худалдан авалтын зарчимтай болсон.

 Дэлгүүрт ороод зөвхөн ганцыг буюу хамгийн их хүсэж байгаа зүйлээ л авах. Энэ нь тоглоомон дээр ч ялгаагүй үйлчилнэ.
 Дэлгүүрт ямар зорилгоор ирснээ тайлбарлан хэлдэг учир өөрийнх нь хүссэн зүйлийг авч өгч чадахгүй үе байдаг гэдгийг мэддэг болсон.

Солонгосчуудын жишгээс харахад хүүхдээ 6 нас буюу сургуульд ороход нь халаасны мөнгө өгч эхэлдэг. Мөн хүүхдүүд нь цагаан сар болон ургацын баяраар бэлгэнд авсан мөнгөө өөрөө хадгалажамжиндаа хуримтлуулж эхэлдэг юм байна.

Түүнчлэн халаасны мөнгөө юунд зарцуулсан, эсвэл юунд зориулж цуглуулж байгааг нь тэмдэглэх дэвтэр өгдөг. Хэрвээ зөв зарцуулалт хийсэн бол халаасных нь мөнгийг нэмэх, дэмий зүйлд үрсэн бол хасах арга хэмжээг авдаг байна. Мөн хүүхдийнхээ хүссэнээс бага мөнгө өгдөг нь хорвоод авахыг хүссэн зүйл олон байдаг ч мөнгө хүрэхгүйгээс авч чадахгүй байхыг мэдрүүлэх, түүнийгээ авахын тулд хуримтлал үүсгэх, өөрийн хүчээр мөнгө олох боломжийг нь нээж өгдөг.

Өөрийн хүчээр мөнгө олно гэдэг нь гэрийн ажил хийх, сайн дүн авах, уралдаан тэмцээнд түрүүлэхэд нь тодорхой хэмжээний мөнгөөр шагнана гэсэн үг юм.
Манай монголын хувьд хүүхдийн халаасны мөнгө гэсэн тогтсон ойлголт байдаггүй шүү дээ. Зарим гэр бүл өгье гэсэн ч амьжиргаанаас нь илүү гарахгүй үе бий. Ийм үед

- Хүүхэдтэйгээ хамт дэлгүүр явж, худалдан авалт хийхдээ үнэ, чанарт нь харьцуулалт хийхийг зааж өгөөрэй. Мөн мөнгөндөө тааруулж аль чухал зүйлийг сонгож худалдан авах ухааныг зааж өгөх нь чухал юм.
- Мөн худалдан авалт хийхдээ хүүхэддээ сонгох боломжийг олгох. Дараа нь тэр сонголтынх нь талаар ярилцах.
- Бүх зүйл өөрийнх нь хүссэнээр байдаггүйг ойлгуулаарай. Юм худалдан авах, ямар нэг зүйлийг хийхэд ч тэр гэдгийг ойлгуулаарай.

Ер нь тэгээд хүүхдэд санхүүгийн боловсрол олгох нь хүүхдээ баян хүн болгохын тулд биш өөрийнхөө мөнгийг зөв удирдаж чаддаг хүн болгохын тулд юм...гэж би боддог. Тийм болохоор их ч бай бага ч бай өөрийн гэсэн мөнгөө зарцуулах боломжийг хүүхэддээ олгоод үзээрэй.

 

Гийгүүлэгч Номин

Одоогоор хоёр охин маань мөнгөний тоо хэмжээг бүрэн ухаараагүй, аав ээждээ эрхэлж, амттан, тоглоом нэхдэг насандаа яваа. Цагаан цаас мэт бяцхан үрсийнхээ сэтгэхүйд зөв ухамсрыг суулгах нь эцэг эх бидний хамгийн чухал үүрэг билээ.

Хүүхдэд багаас нь “мөнгө олох хялбар биш, хөдөлмөрлөж мөнгө олдог, бусдын мөнгө, эд зүйлд зөвшөөрөлгүй хүрэх хамгийн буруу үйлдэл учир хэзээ ч хийж болохгүй, олсон мөнгөө хамаагүй зарцуулах буруу” гэсэн ухамсрыг суулгах гэж хичээж, мөнгөний талаар ярилцах хэрэгтэй юм.

Яг одоо 6 настай охинтойгоо ярилцдаг мөнгөний талаарх яриануудаасаа танд хүргэвэл:

- Аав ээж нь зөндөө ажиллаж цалин авдаг. Цалингаараа хоол унд авахаас гадна гэр бүл, охидынхоо ирээдүйд зориулан хадгалдаг.
- Чамд хадгаламж байгаа. Тэр хуримтлалыг чамайг том болоод мундаг хүн болоход зориулна. Том болоод чи тэр мөнгөө өөрөө авна.
- Хүмүүсийн чамд өгсөн мөнгийг хуримтлалдаа хийгээд л байвал мөнгө чинь улам их болно. Одоо чихэр авч идвэл шүд чинь өвднө шүү дээ. Харин мөнгөө хадгалбал том болоод зөндөө гоё зүйл хийж чадна.
- Аав ээж нь чамд өдөр бүр гоё амттан авч өгч чадахгүй. Яагаад гэвэл мөнгө дуусдаг юм. Тийм болохоор хамгийн чухал зүйлдээ зарцуулдаг. Ээж нь цалингаа авсан өдрөө нэг дуртай зүйлийг чинь авч өгч болох юм.

Өнгөрсөн цагаан сараар охин маань бэлгэнд авсан мөнгөө хадгаламжиндаа хийх саналыг өөрөө гаргасанд би маш их баярлаж байв.
Өсвөр насанд ээж минь өдрийн 1000 төгрөгөөр тооцож сар бүр 30 000 төгрөг картанд минь шилжүүлдэг байв. Тухайн мөнгийг бүгдийг нь үрээд, бүтэн сар мөнгөгүй гүрийх үү? Өөрийн төлөвлөсөн хэрэгтэй зүйлдээ зарцуулах уу? гэдэг нь миний сонголт байв. Сургууль ойрхон учир алхаж, элдвийн амттан авч идэх сонирхол багатай байсан болохоор ихэвчлэн найзуудтайгаа хамтдаа байхдаа мөнгөө зарцуулсан санагддаг. Мөнгөө үрчихвэл дахиж нэхэх эрхгүй тул дараагийн сар хүртэл чимээгүй явна. Ээж маань надад санхүүгийн боловсрол олгох гэж ном уншуулж, сургаал хэлэхийн оронд өөрийн амьдралд нь мэдрүүлэх аргыг ашигласан.
Харин та ямар аргаар хүүхдийнхээ санхүүгийн боловсролд туслаж байна вэ?

 

Гийгүүлэгч Тогоо

Банк руу хүүхдээ дагуулж ор гэж танд зөвлөмөөр байна. Яагаад гэвэл банкны гүйлгээ, шилжүүлгийг хараад хүүхэд мөнгө гэж яг юу болох талаар мэдэж авна. Үүний тулд банкнаас авах үйлчилгээндээ хүүхдээ аль болох их оролцуулахыг зөвлөе. Саяхан гацуураа хураасан хөвгүүд маань хуримтлалдаа мөнгөө хийхээр намайг амрахыг хүлээж байгаа. Банк хамт орох гэж тэр л дээ. Ингээд хүүхэддээ санхүүгийн боловсрол олгоход тань туслах мэргэжилтнүүдийн санал болгодог аргаас хуваалцъя.

Төлбөр төлөхдөө хүүхдээрээ туслуул
Ингэснээр тэд төлбөрийн картаар тооцоо хийж болдгийг ойлгоно. Мөн ус, цахилгааныхаа төлбөрийг хийхдээ хүүхдээрээ туслуулвал тэд бүх зүйл үнэтэйг ойлгохоос гадна өрөөнөөс гарахдаа гэрлээ унтрааж сурах зэрэг арвич хямгач зан төлөвшиж эхэлдэг.

Гэр бүлээрээ мөнгөө хэмнэх зорилго тавь
Хэрвээ танай хүүхэд дугуй авахын хүслэн болсон бол хүүхэддээ зорилго тавихад нь тусал. Жишээ нь, энэ шилэн саван дотор өдөр болгон 1000 төгрөг хийвэл жилийн дараа дугуйтай болно гэсэн ч болно. Ингэснээр хүүхдүүд дэмий зүйлд мөнгөө зарцуулахаа больж, зорилготойгоор мөнгө хуримтлуулж сурна.

Тоглоом тоглох

Хүүхэд тань копьютер тоглоом тоглохыг хүсвэл аль болох мөнгөтэй холбоотой, хүүхэд тань түүнээс юм суралцахаар тоглоом байвал зүгээр. Жишээ нь, Money&Stuff, Fat Cat, U.S. Mint site зэрэг тоглоомоос тоглуулж үзээрэй.
Хандив өгөх

Санхүүгийн бичигдээгүй хуульд орлого багатай нэгэндээ туслах ёстой гэсэн ойлголт байдаг. Та ч гэсэн хүүхэддээ жижиг зүйлээр ч хамаагүй “БУСДАД ӨГӨХ” нь сайн үйл юм гэсэн ойлголтыг өгч болно. Хамтдаа хүнс цуглуулаад, түүнийгээ асрамжийн газар өгөх зэргээс хүүхэд тань мөнгөний талаарх зөв төлөвшлийг авна шүү. Танд амжилт хүсье.

20170105 002

“ҮНДЭСНИЙ ХУРИМТЛАЛ” ШИЛДЭГ НИЙТЛЭЛИЙН УРАЛДААНЫ ЯЛАГЧИД ТОДОРЛОО

Голомт банк нь олон нийтэд хуримтлалын ач тусыг ойлгуулах, сурталчлах зорилгоор хэвлэмэл сонин сэтгүүл болон цахим хуудсын сэтгүүлчдийн дунд “Үндэсний хуримтлал” шилдэг нийтлэлийн уралдааныг зарласан билээ.

20161201 010


ГИЙГҮҮЛЭГЧ ТОГОО
Өдөр бүрийг утга учиртай өнгөрүүлээрэй

Сайн байна уу? 2017 он минь. Шинэ оны зааг дээр би өөртөө “Өдөр бүрийг утга учиртай өнгөрүүлэх болно” гэсэн амлалтыг өгсөн. Энэ амлалт маань миний хувьд 2017 онд өмнөө тавьж буй зорилгоо базаж буй хэрэг л дээ. Өнгөрсөн онд хумхын ордныхон баяжна гэж зурхайд буусан. Зөндөө хүлээсэн шүү гээд л үү... За, тоглосон юм аа.
Гэхдээ л манай гэр бүл өнгөрсөн жил элэг бүтэн, эрүүл энх, аз жаргалаар дүүрэн байсан учир би их баян хүн л дээ. Мэдлэгээ дээшлүүлж, оюутан болж, олон найз нөхөдтэй, ажил дээрээ ч тус бүртээ амжилттай, үр хүүхдүүдийн минь сурлага өндөр гээд л...2016 он танд баярлалаа.

Өнөөдөр улс орон маань эдийн засгийн хямралтай, сайнгүй байгаа ч хүн бүр дор бүртээ хичээгээд, ажилдаа эзэн болж, гэр бүлдээ жаргалтай байвал эх орныхоо хөгжилд оруулж буй хувь нэмэр гэж би боддог юм. Тиймээс 2017 ондоо улам их хичээх болно.

2016 онд иргэдэд санхүүгийн боловсрол олгох зорилгоор эхлүүлсэн “Гурван гийгүүлэгч” цуврал нийтлэл маань цагаан сар хүртэл үргэлжилнэ. Энэ богино хугацаанд уншигч та бүхэндээ шинэ мэдлэг олгох олон сайхан нийтлэл бэлтгэн хүргэхээр бид зорьж байна. Монголд анх удаа эхлүүлсэн энэхүү реалити нийтлэлээс та бүхэн ч гэсэн санаа авч, амьдралдаа хэрэгжүүлэх олон мэдлэгийг суралцсан биз ээ. Олон гэр бүлийн адил бид 2017 оны төлөвлөгөөгөө гаргасан. Гэр бүлийн нууцийн зэрэглэлтэй мэдээлэл учир энэ хэсгийг орхин, 2017 онд тавьж буй өөрийн санхүүгийн зорилтоосоо хуваалцъя:

- Том охин минь гадаадад суралцах зорилго тавьсан учир түүнд бэлдэж, хуримтлал үүсгэх зорилго тавьж байна. /Бүүр багаас нь мөнгө хуримтлуулж байхгүй яав даа гэсэн халаглал төрж байгаа тул ихрүүдийнхээ хуримтлалд сар бүр хийдэг мөнгөө нэмэхээр шийдсэн. Том болоход нь үнэхээр их хэрэг болдгийг одоо л ухаарч байна./

- Өдөр бүр зарлагаа тэмдэглэж, илүү зардлаа танах болно. /Гаазтай ундаа, гадуур хооллох зэргээс татгалзана/

- Хуримтлалаа төрөлжүүлэх болно. /Аяллын, сургалтын, баяр ёслолын үед хэрэглэх гэх мэтээр/

- Өрхийн санхүүгээ зөв удирдах болно /Сар, улирлаар нь санхүүгээ төлөвлөж, 7 хоног бүр хүнсний зардлаа тооцох, бөөний цэгээс худалдан авах/.. зэрэг мэдлэгийг би Сэржээ, Номио хоёроосоо суралцсан тул, та хоёртоо баярлалаа. Та бүхэн ч гэсэн 2017 ондоо санхүүгээ зөв төлөвлөж, зөв удирдан, өөртөө хуримтлуулах зуршлыг төлөвшүүлээрэй.

 

ГИЙГҮҮЛЭГЧ СЭРЖЭЭ

Шинэ оны баярын мэнд хүргэе. Манай гэр бүлийн хувьд шинэ оны эхний долоо хоногтоо багтаан төлөвлөгөөгөө гаргаж, хуучин оны сүүлийн долоо хоногтоо багтаан төлөвлөгөөгөө дүгнэдэг уламжлалтай.
Төлөвлөгөөгөө яаж гаргаснаас шалтгаалан дүгнэх аргууд ч янз бүр байж болно. Нөхөр бид хоёрын хувьд тус тусын төлөвлөгөө болон гэр бүлийн төлөвлөгөө гэж нийт гурван төлөвлөгөө гаргаж, дүгнэдэг. Одоохондоо бяцхан үр минь нялх байгаа болохоор гэр бүлийн төлөвлөгөөнд багтдаг юм.

Тус тусын төлөвлөгөөгөө дүгнэхдээ тухайн ондоо биелсэн эсэх, төлөвлөгөөнд багтаагүй ч шинээр сурсан болон амжилт гаргасан, эсвэл бүр сургамж болон үлдсэн зүйлүүд байгаа эсэхийг бичиж, өөрсөддөө хадгалан хүсвэл нэг нэгэндээ ярьж өгдөг. Харин гэр бүлийн төлөвлөгөөний ялгаатай тал нь санхүү болон охины боловсрол, өөрсдийн эрүүл мэндийн асуудлуудыг шийдвэрлэхээр төлөвлөдөг. Жишээ нь өнгөрсөн жил нөхөр бид 2 ярилцаад гаазтай ундаа болон бэлэн гоймонгийн хэрэглээг багасгаж, худалдаж авахгүй байцгаая гэж шийдсэн. Амлалтандаа хүрч худалдаж аваагүй ч хааяа гадуур хооллох эсвэл найз нөхдийндөө очихдоо хэрэглэсэн тохиолдлууд бий. Мөн биелүүлж чадсан бас нэг зүйлээ дурьдвал гэр бүлийн цуглуулгатай болж чадсан. Бид аяллаар очсон газар бүрээсээ хөргөгчний соронз худалдан авч цуглуулдаг уламжлалтай болсон нь харах бүрт бид гуравт сайхан дурсамжийг авчирдаг.

Мэдээж хүн л болсон хойно биелүүлж чадаагүй зүйлүүд гарч л таараа. Манай гэр бүлийн хувьд өнгөрсөн жилийн төлөвлөсөн 10 зүйлээс 7 нь 100%, 2 нь 60%, 1 нь ор тас биелүүлээгүй байна. Сайн төлөвлөх нь чухал ч тэдгээрийг биелүүлж хянах нь илүү чухал гэж бодож байна. Би өөрсдийн төлөвлөгөөгөө хөргөгчнийхөө нүүрэн дээр тогтоодог бөгөөд нүдэнд ил газар байснаар өдөр бүр түүнийгээ харж эрч хүч аван биелүүлэхээр зүтгэхэд минь тусладаг. Та бүхэн ч гэсэн ирэх жилийнхээ төлөвлөгөөг гарган шинэ ондоо аз жаргалаар дүүрэн байхыг хүсэн ерөөж байна.

 

ГИЙГҮҮЛЭГЧ НОМИО

Шинэ оны баярын мэнд хүргэе. Өнгөрсөн оноо дүгнэж, ирээдүйд юуг бүтээх талаар тунгаан бодох цаг бол өнөөдөр юм. Хүүхэд насандаа сургуульдаа “онц” сурахад л амьдрал аз жаргалтай болдог байв. Харин айлын эзэгтэй болсон цагаас гэр бүлийн дэвтэр гаргаж жил бүр “Энэ жил юу хийх вэ?” гэж шинэ хуудас эхлүүлдэг заншил тогтжээ.
2016 он манай гэр бүлийн минь хувьд их өөрчлөлт шинэчлэлтийг авчирсан, их дурсамжийг бүтээсэн, их зүйлийг сурч мэдсэн жил болон өнгөрчээ. Айл болоод багагүй хугацаа өнгөрсөн учир гэрийн тавилга, худалдан авалтын хувьд энэ жил ач холбогдол өгсөнгүй. Манай гэр бүлийн хувьд доорх 5 зүйл дээр тулгуурлан төлөвлөгөөгөө гаргасан.

1. Эрүүл мэнд
2. Ажил, мэргэжил
3. Боловсрол
4. Аялал, амралт зугаалга
5. Худалдан авах зүйлс

Үүнээс боловсролын хувьд бага хүүхэд цэцэрлэг, том хүүхэд маань сургуулийн босго алхсан бөгөөд нөхөртэйгээ хамтдаа мэргэжлийн зэрэг ахиулахаар төлөвлөсөн төлөвлөгөө маань 50 хувьтай, 2017 онд үргэлжлүүлэн сурахаар байна. Аяллын хувьд төлөвлөсөн төлөвлөгөө маань биелээгүй үлджээ. 2017 онд заавал аль нэг улс орон руу аялахад цаг гаргана гэж ярилцсаар л. Эдгээрээс бусад төлөвлөгөө маань амжилттай хэрэгжжээ. Хамгийн

чухалд тооцон анхаарал хандуулсан зүйл маань хүнсний аюулгүй байдал, эрүүл мэнд байв.
Удаан хадгалсан, эсвэл эрүүл бус хүнсний бүтээгдэхүүнийг аль болох хэрэглэхээс татгалзах гэж хичээсэн. Үүнд: хиам, чипс, зөөлөн чихэр,шоколад, лаазалсан бүтээгдэхүүн г.м. Харин кофе, газтай ундаанд баяртай гэж хэлж чадахгүй “ганц удаа” гэж боломж олгосоор л явна. Мөн гэр бүлээрээ хүнсний зарим ногоог шинээр нь хэрэглэхийн тулд гэртээ болон талбайд хүнсний ногоо тарьж туршсан нь маш сонирхолтой, өгөөжөө өгсөн шүү.Түүнчлэн эрүүл мэндийн урьдчилсан үзлэг, шинжилгээнд хамрагдаж эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулж чадсан байна. Манай гэр бүлийн хувьд 2016 оноо эрч хүчээр дүүрэн үдсэн болохоор 2017 онд хийж бүтээх, засаж сайжруулах төлөвлөгөөнүүдээ гаргахаар ханцуй шамлан сууна.

Та дэвтэртээ шинэ хуудас нээж, 2017 оны төлөвлөгөөгөө хамтдаа хөтлөхөд бэлэн үү?

20170104 005

Голомт банк нь олон нийтэд хуримтлалын ач тусыг ойлгуулах, сурталчлах зорилгоор хэвлэмэл сонин сэтгүүл болон цахим хуудсын сэтгүүлчдийн дунд “Үндэсний хуримтлал” шилдэг нийтлэлийн уралдааныг зарласан билээ.

20170104 002

Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ 240 мянган төгрөг болсонтой холбогдуулан Сайн дурын даатгал төлөгчид гэрээгээ шинэчлэх шаардлагатай гэдгийг Эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын ерөнхий газар (ЭМНДЕГ)-аас мэдэгдэв.

20170103 001

Голомт банк нь олон нийтэд хуримтлалын ач тусыг ойлгуулах, сурталчлах зорилгоор хэвлэмэл сонин сэтгүүл болон цахим хуудсын сэтгүүлчдийн дунд “Үндэсний хуримтлал” шилдэг нийтлэлийн уралдааныг зарласан билээ.

20161227 003
 
Голомт банкнаас амжилттай нэвтрүүлсэн Зэс кредит карт нь хэдхэн хоногийн өмнө дэлхийд алдартай Виза олон улсын байгууллагаас “2016 ОНЫ ШИЛДЭГ ИННОВАЦИТАЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН” гэсэн өргөмжлөлийг гардан авсан юм. Тэгвэл энэхүү өндөр амжилтыг улам бататгаж МҮХАҮТ-аас 2016 ОНЫ ШИЛДЭГ ИННОВАЦИ НЭВТРҮҮЛЭГЧ ОНЦЛОХ ЭНТРЕПРЕНЕР-ээр тодрууллаа.
20161216 001

Гийгүүлэгч Сэржээ
 
Халаасны мөнгө гэхээр ихэнх хүмүүст сурагч байхдаа аав ээжээсээ авдаг байсан мөнгө санаанд нь бууж магадгүй юм. Харин энэ бол миний хувьд эсрэгээрээ. Би халаасны мөнгө “авдаг” болоод жил болох гэж байна. Хэнээс авдаг вэ гэж үү? Нөхрөөсөө гэхэд хэцүү, өөрөөсөө гэхэд хэцүү юм. 
Ер нь гэр бүлийн санхүүгээ хэн нь барьдгаас шалтгаалаад бусаддаа халаасны мөнгө өгдөг. Тэгвэл санхүүгээ барьдаг хүн нь илүү их эрх мэдэлтэй байж, дураар зарцуулж, хүссэн юмаа авдаг уу? Хариулт нь мэдээж янз бүр л байж болох ч ихэнхдээ “үгүй” байдаг. Учир нь гэр бүлийнхээ санхүүг барьж байгаа хүнд том хариуцлага ирдэг бол халаасны мөнгө “авагч” өөрт оногдсон мөнгөө санаа зовох зүйлгүй үрэх нь олонтаа.  Үүнээс болоод л “сангийн сайд” гуай өглөгч хүн өөртөө хоосны үлгэрээр хоосон хоцордог гэхэд хилсдэхгүй.
 
Миний хувьд 2-3 удаа сангийн сайдаасаа огцорч, нөхрийгөө томилж байсан ч “гэр” улсын маань эдийн засаг дампуурлын түвшинд хүрснээр дахин энэ оролдлогыг хийхээ больсон.
Яагаад сайдын суудлаа тавьж өгөхийг хүссэн бэ гэж үү? Дээр дурьдсанчлан халаасны “мөнгө” авагч өөрийнхөө дуртай спортоороо хичээллэж, дуртай зүйлээ авч, намайгаа хүртэл гэнэтийн бэлгээр баярлуулаад байгааг хараад тэгэхийг хүссэндээ л тэр.
 
Цагаахан атаархал маань намайг 2016 оны төсөвтөө нөхөртөө болон өөртөө халаасны мөнгө олгох шийдвэр гаргахад хүргэсэн юм. Бидний халаасны мөнгө нийт орлогын маань 10%-тай тэнцдэг. Нөхөр:
- Аикидо
- Амралтын өдрийн бассейн, саун
- Кофе болон гадуур хооллох мөнгө
- Хэрвээ үлдвэл өөрийнх нь хадгаламжинд хийхээр мөнгөө төлөвлөж зарцуулдаг.
 
Миний хувьд:
- Бадминтон болон бассейн
- Кофе болон гадуур хооллох мөнгө
- Хэрвээ үлдвэл өөрийнхөө хадгаламжинд хийнэ гэсэн зорилгоор “халаасны мөнгө”-өө зарцуулдаг.
 
Халаасны мөнгөнөөс илүүчилсэн хадгаламжаараа бид хоёр юу ч хийж болох бөгөөд яг л гар утасны хэрэглээ шиг нь хувь хүний өөрийнх нь орон зайн мэдлийнх юм.
Мэдээж их биш нь тодорхой тул чи хэдэн төгрөг хуримтлуулсан бэ? гэж огт сонирхож байгаагүй.
Гэхдээ ийм хадгаламжтай байхад нэгэндээ гэнэтийн бэлэг барих, төрсөн өдрөөр нь баярлуулах гэх мэт тохиолдолд их хэрэг болдог. Учир нь би чамд гэнэтийн бэлэг барих гэсэн юм аа гэж хэн ч нэгнээсээ зөвшөөрөл авдаггүй биз дээ. Миний хувьд цуглуулсан  халаасны мөнгөөрөө өнгөрсөн 11 сард найзуудтайгаа хамт аяллаар явсан нь өнгөрсөн хэдэн сарын стресс, ядаргааг тайлж ирж буй оноо эрч хүчтэйгээр угтах энергиэр сэлбэсэн.
 
Хааяа нөхөр бид 2-т бие биедээ тунирхах, гомдох, санал зөрөх үе гарна. Тийм үед ээж аав руугаа гүйхгүйгээр, түрхэн зуурын гомдлоороо хань ижлээ өрөөл нэгэнд муулахгүйгээр буйдхан нэгэн кафед бодлоо цэгцлэн суух, эсвэл бүр ганцаараа хоногийн аялалд яваад ирэхэд халаасны мөнгө маань их тус болдог. Ялангуяа гомдож тунихдаа амархан эмэгтэйчүүд бидэнд маш их хэрэгтэй.
Санхүүгээ тооцоолохдоо халаасны мөнгө төсөвлөж чадахгүй. Одоохондоо гэртээ сууж байгаа бол хүнсний зардал болон бусад зардлаасаа хэмнэсэн мөнгөөрөө халаасныхаа зардлыг бүрдүүлж болно. Эхлэх л хэцүү болохоос эхэлснээ үргэлжлүүлэх амархан тул хэцүү гэж бодолгүй туршаад үзээрэй.
 
Гийгүүлэгч Тогоо
 
Зардлаа саяхнаас тооцож, төсөвлөж сурч байгаа миний хувьд халаасны мөнгө гэдэг ойлголт хүүхдүүддээ өгдөг мөнгөөр л хязгаарлагдах юм. Хүүхэд том болох хирээр халаасны мөнгөний хэмжээ нэмэгддэгийг та юу эс андах вэ.
Зарим хүмүүс хүүхдэд мөнгө өгөх хэрэггүй гэдэг. Зарим нь хүүхдийг багаас нь мөнгөтэй харьцуулж сургах ёстой гэдэг. Харин миний хувьд хоёр дахь арга нь зөв юм болов уу гэж санагддаг юм. Миний хувьд өмнө нь ямар ч тооцоогүйгээр ээж тэдэн төгрөг байна уу? гэхээр нь л хэлсэн мөнгийг нь өгдөг байсан. Энэ нь зарим үед их, зарим үед бага хэмжээтэй.
 
Харин одоо ахлах ангид сурдаг охинтойгоо ярилцаад сарын хэрэглээнийх нь мөнгийг өөрт нь бөөнд нь өгч байхаар тохирсон. Охин маань өдрийн зардлаа, сард хэрэглэх ариун цэвэр, гоо сайхны бүтээгдэхүүнийхээ зардлыг тооцоод надад өгнө. Зарим сард гоо сайхны бүтээгдэхүүн /уруул өнгөлөгч гэх мэт/авахуулахгүй юм чинь тэр мөнгийг нь өгсөн гэж бодоод далд хийж байя гэж дотроо төлөвлөчихсөн байгаа. Хүүхэддээ өгөх халаасны мөнгө тийм ч их биш болохоор бага л мөнгө цугларах байх. Гэхдээ энэ мөнгийг нь хамтдаа дэлгүүр хэсэхдээ өөрт нь зарцуулбал зүгээр юм уу.
 
Охиныхоо төсвийг би хянаад, батлагдвал охин маань халаасны мөнгөтэй болно. Тооцоондоо хүргээд, илүү гаргаж чадвал тун сайн хэрэг юм. Ийм аргыг олон ээж хэрэглэдэг юм байна лээ. Зарим хүүхэд халаасны мөнгөө хэмнээд хуримтлалтай болсон жишээг ч харж байсан. Зарим хүүхэд ээж аав нь дургүйцээд тэр бүр авч өгдөггүй үнэтэй зүйл авахдаа нэмэрлэхээр хадгалдаг гэж сонссон.
Хүүхдүүдийнхээ хуримтлуулсан мөнгөн дээр жаахан нэмэр болоод, хүүхдээ урамшуулаад хүссэн зүйлийг нь аваад өгөхөд бас болохгүй гэх газаргүй юм. Ер нь өсвөр насны хүүхдээ ямагт мөнгөөр гачигдуулж явуулбал, мөнгөтэй нэгний урхинд орох, эсвэл нүд нь гүйсэн “өлөн” зан суудаг гэж хаанаас ч юм уншиж байсан. Тиймээс хүүхэддээ тодорхой хэмжээнд санхүүгийн эрхийг нь өгөх нь зүйтэй юм.
 
Харин бага ангид сурдаг хөвгүүддээ бол тэр бүр халаасны мөнгө өгдөггүй. Гэртээ цайлаад гардаг, сургууль дээрээ өдрийн ундтай учраас мөнгө өгөөд явуулчихвал, энд тэндэхийн дэлгүүрээс хятадын голдуу хортой эсэх нь мэдэгдэхгүй чихэр жимс авч идээд байдаг нь ажиглагддаг.
Саяхнаас сургууль дээр нь зарагдах болсон хүчилтөрөгчийн коктейлийн мөнгө өгч байгаа ч эр хүн гэсэндээ охидууд дайлдаг сурагтай. Гэхдээ аар саархан зүйл авчруулахаар дэлгүүр хоршоо оруулах зэргээр л мөнгөний үнэ цэнийг мэдрүүлж байна. Энэ тэр дэлгүүрт 3000 гэж байхад өөр дэлгүүрт 4000 гэж байна лээ гэх мэтээр хөөрхөн шулганаад л ороод ирнэ шүү дээ. Харин нөхөр бид 2-ын хувьд халаасны мөнгө гэж үнэндээ төлөвлөж байсангүй. Гэхдээ гэр бүлийнхээ санхүүг тэмдэглэж байгаа дэвтэртээ, энэ төлөвлөгөөг бас тусгаад үзнээ. Та ч бас туршаад үзээрэй.
 
Гийүүлэгч Номин
 
Ганц бие найзуудын хувьд өөрийн цалингаа хэрхэн зөв зарцуулахад анхаарлаа хандуулдаг. Харин гэр бүл болсон өдрөөс орлого ч гэсэн хамтын өмч болдог. Эрчүүд гэр бүлээ тэжээж, эхнэрүүд гэрийн доторх асуудлаа зохицуулан, үр хүүхдээ өсгөж хүмүүжүүлэх үүрэгтэй гэсэн ойлголт нэгэнт хуучирчээ. Ажиллаж хөдөлмөрлөх, хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх гээд гэр бүлийн бүхий л ажлаа хамтдаа хийдэг болсон. Найзуудын яриан дунд гэр бүлийн орлогоо хэрхэн зарцуулдаг талаар асуухад 2 янз байгаа нь ажиглагдсан.
 
Гэр бүлийн хүмүүс тусдаа санхүүгийн тооцоогоо төлөвлөж, зарцуулж байх үед халаасны мөнгө гэсэн ойлголт байдаггүй. Өөрсдийн хүслээр мөнгөө зарцуулдаг. Харин орлогоо нэг болгож хамтдаа тооцоогоо барьдаг гэр бүлийн хувьд халаасны мөнгө гэсэн ойлголт гардаг. Аль ч тохиолдолд халаасны мөнгөө тооцож, хэмжээ тогтоох нь зөв юм.
Миний хувьд өдөрт хоолны мөнгө 5000 төгрөгнөөс гадна /хоолоо бэлдэж амжаагүй үедээ зарцуулдаг/ үүн дээр нэмээд тухайн өдөрт шаардлагатай хэрэглээний мөнгөө хэрэглэдэг.
Харин хоолоо бэлтгээд авч явах өдрүүддээ энэ мөнгөө хуримтлуулан Сэржээгийн маань хэлснээр хэрэгцээтэй үедээ хувийн хэрэглээндээ зарцуулах, хайртдаа гэнэтийн бэлэг барих гэх мэт олон зүйлд хэрэглэх боломжтой. Өөрийн хүслээр зарцуулах мөнгөтэй байна гэдэг эрх чөлөөтэй мэдрэмж, сэтгэл ханамжтай байдлыг олж авах давуу талтай.
 
ГУРВАН ГИЙГҮҮЛЭГЧ
 
Гийгүүлэгч Тогоо
 
ТА БОРООТОЙ ӨДРҮҮДЭД БЭЛЭН ҮҮ?
 
Өдөр хоногууд урссаар л...Зарим өдрүүд яг л бурханд ивээгдсэн мэт аз жаргалаар дүүрэн байхад  зарим өдрүүд яг л тас харанхуй шөнө мэт тэсэж тэсвэрлэхийн аргагүй уйтай байдаг. Үнэхээр ч хүний амьдрал аз жаргал, зовлон гунигаар сүлэлдэж байдагтаа л жинхэнэ утга учир нь оршдог бизээ.
20161216 001

Гийгүүлэгч Номио
 
Уншигч та цалингаа аваад хамгийн түрүүнд юунд зарцуулдаг вэ?
 Эхлээд байрны төлбөрөө төлж, хүнсээ цуглуулж, шатахуунаа дүүргэж байгаа бол түр азна. Юун түрүүнд та бидний өмнө нь зөвлөсөнчлөн сарын зардлаа төлөвлөсөн бол тэр  мөнгөө үлдээгээд бусдыг нь хуримтлалдаа шууд хийгээрэй. Уншигч таныг би олон удаа хадгаламж нээлгэж, бас цуцалсан гэдэгтэй мөрийцөхөд ч бэлэн байна.
 
Харин өнөөдрөөс дараах аргыг хэрэглэвэл маш том өөрчлөлт гарна гэж гар баръя.
Хугацаагүй хадгаламж: Энэ нь картын данс биш. Энгийн хадгаламжийн эсвэл харилцах данс юм. Ийм данстай байхад та картан дахь мөнгөө тооцоогүй үрэхгүй, зөвхөн  тухайн сард хэрэглэх зүйлдээ л зориулах боломжтой.
Богино хугацаатай хадгаламж: Нэг жил хүртэл хугацаатай хадгаламжийн данс юм. Энэ дансанд хуримтлуулсан мөнгөө гэнэтийн шаардлага тулгарсан үед хэрэглэх нь зөв юм. Банкиндаа хүсэлт гаргаад цалингаа буух бүрт тодорхой хэмжээний мөнгийг энэ данс руугаа тогтмол шилжүүлдэг болгочихвол та заавал банк руу гүйгээд байх шаардлагагүй юм. Мөн тухайн сарын хэрэглээнээс хэмнэсэн мөнгөө давхар нэмээд байвал гэнэт өвдөх, яаралтай мөнгө хэрэг болох үед бусдаас царай алдахгүй.
 
Урт хугацаатай хадгаламж: Аль ч банкны хүүхдийн хадгаламж өндөр хүүтэй байдаг тул хүүхдийнхээ ирээдүйн сайн сайханд зориулж, сар бүр тогтмол мөнгө хуримтлуулаарай. Зөвхөн хүүхдүүддээ гэлтгүй гэр бүлийн нэрэмжит урт хугацааны  хадгаламжтай болчихвол бүүр догь. Энэ хадгаламжиндаа цалингийн нэмэлт урамшуулал, мөнгөн шагнал, цалингаас гадуур олсон орлогоо хадгалуулж хэвшвэл танд байр худалдан авах урьдчилгаа мөнгө өлхөн цугларна.
 Хүмүүс цалингаасаа мөнгө хуримтлуулж чаддаггүй хирнээ зээлээ бол төлчихдөг шүү дээ. Тэгвэл хуримтлалаа ч бас зээлээ төлж байна гэсэн бодлоор цалин буух бүрт  татуулаад байхад яагаад болохгүй гэж.  
Мэдээж эхний үед энэ нь хэцүү. Гэхдээ дансан дахь мөнгө тань нэмэгдэхийг харах тусам улам их мөнгө хадгалахыг эрмэлзэж эхэлдэг юм байна лээ. Та ч бас ялгаагүй тэгэх л болно. Би хадгаламжиндаа олон саяар нь мөнгө хуримтлуулж чадахгүй. Хадгаламжаа хэд хэдэн ч удаа цуцалж байсан. Гэхдээ энэ аргачлалыг мөрдсөнөөр хуримтлалтай болж чадсан шүү. 
 
Сард 150,000 төгрөг хуримтлуулахад жилийн дотор 1,800,000 төгрөг болно. Үүн дээр банкны хүү нэмэгдэнэ. Зөвхөн хуримтлал үүсгэхээс гадна хувьцаа худалдан авах зэрэг өөр ямар боломж байгааг та бас бодоод үзэхэд алдах зүйлгүй.
 
Гийгүүлэгч Сэржээ /Гадаадад ажиллаж, амьдарч буй Монголчуудаа төлөөлнө/
 
Шинэ оны өмнө айл бүхэн өөрсдийн гэсэн зорилго тавьдаг. Шинэ хүн төрөх, хүүхэд сургуульд орох, мэргэжлээ дээшлүүлэх, аялах, өөр газар луу нүүх... гээд юу эс мундах вэ? Энэ төлөвлөгөөгөө саадгүй биелүүлэхийн тулд санхүүгийн тооцоогоо  ч заавал давхар гаргах хэрэгтэй. Эсбөгөөс таны төлөвлөгөө мөрөөдөл болон замхарна.
Манай гэр бүлийн хувьд ирэх жилийнхээ төлөвлөгөөтэй уялдуулан хадгаламжаа  нэмэх болон нэгтгэх арга хэмжээ авдаг.
7 төрлийн төрөлжүүлсэн хадгаламж... 
 
Хугацаагүй хадгаламж: Миний хамгийн дуртай хадгаламж. Эндээ би сар бүрийн зардлаасаа илүү гарсан мөнгөө хуримтлуулдаг юм. Энэ дансаа карттайгаа холбож болдоггүй. Зөвхөн хадгаламжийн дэвтэртэй байхад л гүйлгээ хийдэг юм. Тиймээс мөнгө барагтай үрэгддэггүй тул сарын эцэст хуримтлагдсан мөнгөө аяллын хадгаламжиндаа  шилжүүлдэг.
Богино хугацааны хадгаламж: Тухайн жилийн төлөвлөгөөтэйгээ уялдан гарч ирдэг.  Эдгээр хадгаламжууд нь сар бүр хадгалах мөнгөний 25%-г эзэлдэг.
 
Аяллын хадгаламж: Аяллын хадгаламжиндаа зориулж сар бүр мөнгө төсөвлөдөггүй. Тухайн сарын хэмнэсэн мөнгө, бонус, бэлэг, шагнал гэх мэт тооцоологдоогүй орлогоо хуримтлуулдаг. Үнэхээр аялах дуртай бол өөрийн эрхгүй л мөнгөө хэмнээд хадгаламжаа аривжуулдаг юм байна лээ.
Сургалтын төлбөрийн хадгаламж:  Хичээлийн улиралд төлөх мөнгөө сар бүр бага багаар хуримтлуулах нь гэнэт төлбөрийн дарамтад оруулдаггүй.
Шинэ зүйл сурахад зориулсан хадгаламж : Жолооны курс, кофе шопны сургалт гэх мэт богино хугацааны сургалтын төлбөрөө мөн л сар бүр бага хэмжээгээр цуглуулдаг. Эсвэл бие даан суралцаж мөнгөө хэмнэсэн бол энэ мөнгөө мөн л аяллын хадгаламж руугаа шилжүүлдэг.
 
Түр зуурын хадгаламж:  Шинэ жил, цагаан сар, нутаг руугаа явах гэх мэт хэрэгцээнд  зориулсан хадгаламж.
Урт хугацааны хадгаламж: Хүүхэддээ зориулсан хадгаламж маань нийт хадгаламжийн маань 5%-г эзэлдэг. Улсаас өгдөг хүүхдийн 20,000 төгрөгөөр нээлгэж байсан ч эцэг эх нь гадаадад байдаг гэсэн шалтгаанаар хасагдсан байгаа. Гэхдээ 3сар тутамд монгол руу шилжүүлэг хийдэг. Ямар ч үе тохиолдсон энэ хадгаламжинд огт гар хүрдэггүй бөгөөд аавынхаа хэлдгээр зүгээр л мартчихдаг.
Монгол дахь хадгаламж: Нутагтаа очиж  амьдрахдаа зориулсан хадгаламж юм. Байртай болох, хуримаа хийх гээд Монголдоо очоод хийхээр төлөвлөсөн олон зүйл байгаа тул энэ нь нийт хадгаламжийн маань 70%-г эзэлдэг.
Нийт орлогынхоо 40%-с дээшийг хадгалах нь маш хэцүү ч нэг хадгалаад сурчихвал шаардлагагүй зардал гаргахаа больж үлдсэн мөнгөө зөв зарцуулж сурдаг. Өөртөө хуримтлуулах зуршил төлөвлшүүлэхийн тулд өөрийнхөө хамгийн хийх дуртай зүйлдээ зориулж хадгаламж нээлгээд үзээрэй.
 
 
Гийгүүлэгч Тогоо
 
Бусад гийгүүлэгчтэйгээ харьцуулахад би ч ичмээр дамшиг даа. Олон удаа хуримтлал нээлгэж, дансаа хоосолсон хүн. Эргээд бодоход дандаа гэнэтийн хэрэгцээ тулгарах үед овоо арвижиж байсан дансаа сэгсэрсэн байх юм. Зарим зүйлийг амархан мартчихдаг хирнээ, дансанд мөнгө байгаагаа санаад байдаг над шиг хүн байдаг л байх. Анзаараад байх нь ээ интернэт банк, смарт банкаа ашиглах үед дансны хуулга жирийтэл харагддаг. Үүнээс чи тэдэн төгрөгтэй. Дэлгүүрт тийм гоё юм байна лээ...очоод авчихъя гэсэн “мессеж” байнга авдаг гэсэн үг. Тиймээс хугацаагүй хадгаламжиндаа зарцуулах боломжит мөнгөө шилжүүлдэг.
 
Харин урт хугацааны хувьд долларын хадгаламж сонгосон. Дүн нь хэдэн зуун мянгаар харагддаггүй тул тэр бүр үрдэггүй юм. Мэдээж би Үндэсний хуримтлалын данстай. Саяхан 20 хувийн өгөөжөө авсан. Жилийн өмнө 50,000 төгрөгийн багц сонгож, цалин бүрээсээ 25,000-ыг татуулсаар нэг л мэдсэн чинь 663,000 төгрөгийн хуримтлалтай болсон байсан. Энэ мөнгө миний санхүүд дарамт үзүүлээд би хэцүү байдалд лав ороогүй. Бас Уян хадгаламжтай. Гэнэтийн мөнгөний хэрэгцээ гараад авсан мөнгөний хүү цуцлагдахаас, үлдэж байгаа мөнгөнд хугацаа нь хадгалагдаж, хүү нь өндөр хэвээр байдаг нь таалагддаг. Мэдээж хүүхдүүддээ зориулсан хадгаламжтай. Хөргөгч зурагттай гэсэн шалтгаанаар улсаас өгдөг 20,000 төгрөгөөс хасагдсан болохоор Голомт банкны “Захиалгат шилжүүлэг” үйлчилгээгээр  цалингаасаа хадгаламж руу нь мөнгө хийлгэдэг.
Цаашдаа Номио, Сэржээ 2-оосоо суралцаж, хадгаламжаа төрөлжүүлж үзнээ. Та бүхэн ч гэсэн надтай хамт суралцаарай.
 
20161215 003
Монгол Улсад үндэсний хуримтлалтай 42,000 иргэн бий.
Голомт банк иргэн бүрийг хуримтлалтай, улс орны эдийн засгийг дархлаатай болгох зорилгоор Үндэсний хуримтлалын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхлээд жил гаруйн хугацаа өнгөрчээ. Энэхүү хөтөлбөрт нийт 42.000 иргэн нэгдэж,  хуримтлуулах зуршлыг өөртөө төлөвшүүлж чадсан учраас Голомт банкны хамт олон монголын банк санхүүгийн салбарын хамгийн өндөр өгөөж болох 20 хувийн урамшууллыг олгож байна.