|
Аса маань (Аса- японоор өглөө гэсэн үг. Японд байгаа монголчууд Асашёру- Дагва-Доржийг ийнхүү авгайлж хэлж, ярьж, бичдэг) ид асаж яваад унтарсан амьд домог боллоо. Гэхдээ зөвхөн сумогын ертөнцийн хувьд тэр шүү дээ, түүнээс биш цаашаа К-1- д ч юм уу, өөр тулааны төрлийн спортод дахин амьд домог болон тодрох нь гарцаагүй, тун ч их удахгүй байхаа даа. Ямар боловч К-1- ийн холбооноос санал тавьсан сураг гарч л байх шиг байна.
Эдүгээгээс бараг долоон жилийн тэртээ, аргын тооллын хоёр мянга гурван оны хавар цагт, гурав дугаар сарын хуучдаар анхлан арлын Наран нутагт хөл тавьсан тэрхэн үедээ шуудан орох хэрэг гаран хүнээр шуудан заалгахад зам зааж өгөхдөө “Энэ замаараа чигээрээ яваад л байхад замын чинь баруун гар талд Асашёругын хоёр нүдний зураг гадаа нь байгаа байшин байгаа, тэр чинь шуудан шүү” гэж зааж өгч байсан нь саяхан мэт боловч аль хэдийнээ бараг долоон жил өнгөрчихжээ. .
Нээрээ л тэр үед шуудангуудын гадна талд Асагийн нүдээрээ инээмсэглэж байгаа хоёр зураасан нүдний томоо гэгчийн хар, цагаанаар авсан фото зураг инээмсэглэн угтдаг байсансан. Аса тэгэхэд анх ёкузана буюу аварга цолыг гуйж биш гуядаж авчихаад байсан үе юмсан. Би гээч хүн спорт нэг их сонирхдоггүй, тэр дундаа сумо бөхийг бүр ч сонирхдоггүй хүн. Ямар сайндаа анх ирчихээд байхдаа Асашёру, Кёкүшюзан гээд япон нэрийг нь манай аварга, арслан гэдэг шиг япон цол л юм бодоод онигоонд орж байх вэ дээ. Одоо хир нь сумог ч тэр, монгол үндэснийхээ бөхийг ч тэр нэг их сонирхож үздэггүй ч башё эхэлсэн үед нь монголчууд маань барилдаж, хүчээ үзэж байгаа гэдэг утгаар нь тэрэби маань мэдээж орой болохоор NHK дээр тавиатай, “Монгору, Уранбатор шашин...” гээд зарлахаар чих дэлдэсхийж, хэн нь хэдэн даваатай явааг хараад л байдаг юм. Түүнээс биш тэр япончуудын яаж барилдаж байгаа нь сонин биш.
Тэртээ тэргүй үзвэргүй болон унтарч, үзэгчидээ алдаад байсан япон үндэсний сумо бөхийг төрлөхийн, ясны барилдаанч талын монголчууд орж ирж байж, тэр дундаа их аварга цолыг нь долоон жил шахам эзэгнэнхэн, эзэн хааных нь шилжин явах цомыг нь хорин тав дахь удаагаа хүлээн авсан Аса маань төдийгөөс, өдий хүртэл уран барилдаан гэхээсээ илүүтэй хүч чадал, хурд, ааг омогоо багтааж ядсан дайчин, хурц, түрэмгий барилдаанаараа аархан илүүрхэж, Кайёо, Чиётайкай мэтийн азгүй Баагийнуудыг арслан цолноос дээш гаргалгүй нам дарж, түрүүчээсээ цаашаа явахгүйгээ мэдсэн Чиётайкай нь зодог тайлж, үндэсний аваргагүй байгаа даа, улмаар сумогын бүхий л дээд амжилтуудыг нь гарцаагүй эвдлэн, Өглөөний Хөх Луу азаргалан, түрэмгийлэх нь ойлгомжтой болсон учраас тэрээр ид яваа хорин есхөн насандаа зодог тайлахаас өөр аргагүй болсонд нь үнэхээр харамсахгүй байхын аргагүй ээ. Ердөө л жилийн өмнө нэгдүгээр сарын башё дуусахад Аса маань хорин гурав дахь түрүүгээ авч, ...Тайхо 32, Чиёнофүжи 31, Китаноуми 24, Асашёорюү 23… гэсэн дараалалд манаргаж явжээ. Өнгөрдөг намар есдүгээр сарын аки башёд, төрсөн өдрөөрөө мөн л түрүүлэн хорин дөрөв дэх түрүүгээ авч Китаноумигийн амжилтыг давтсанаар тун удалгүй Тайхо, Чиёнофүжи хоёрын араас нэхэн очих нь тодорхой болж ирсэнээр үнэхээр хэсэг бүлэг хүмүүсийн явуулгын бай болж эхэлсэн нь хэнбэ гуайд ч илхэн ажгуу. Гэхдээ японы ард түмэн, япончууд зөвхөн манай Асааг л ингэж гоочилж байгаа юм биш, ер нь бол бурууг хийсэн хэнбэ гуайг ч гэсэн пялж орхидог шулуун шудрага зантай ард түмэн, манайхан шиг нэг дээшээ гарчихсан л бол амьд бурхан мэт тахин шүтээд, нялганаад байдаггүй ёс зүйгээ чанд барьдаг ийм занд нь би дуртай байдаг. Сумогийн түүхэнд их аварга цолтон хатуу сануулга авч хөөгдсөн хоёр ч тохиолдол байдаг ажгуу. 1949 онд 39 дэх их аварга Маэдаяма дур мэдэн гарч бейсбол үзсэн шиг зугаацаж яваад хатуу сануулга авч байсан бол, 1987 онд 60 дахь их аварга Футахагуро дэвжээний эзэн багшийнхаа гэр бүлийн хүнийг алгадсан хэргээр сумогоос шууд туугдан тэгтгэлэг тэтгэмж алдар хүндэтгэлгүй хоцорч байсан удаатай гэнэ юм билээ. Тиймдээ ч япончууд дэлхйд тэргүүлэх өндөр хөгжилтэй их гүрэн болсоны нууц нь байдаг ч байх нь ээ магадгүй. Нэгэн цагт Аса маань:
-Миний амьдрал, алдаа оноо тэр чигээрээ түүх болон үлдэнэ. Мэдээж хүн юм чинь янз бүрийн л юм тохиолдоно. Жоохон юман дээр том алдаа гаргачих ч юм уу. Хүн бүрт л ийм юм тохиолддог байх. Яахав ээ, 1500 жилийн түүхтэй сумогийн ертөнцөд, энэ агуу их улс орны уламжлалт өв соёлын дэвжээн дээр нь нэг гадны нөхөр ирээд тонгочоод байвал таагүй л байх. Монгол хүний ухаанаар бодсон ч аягүй л байх. Япон орны ард түмэн сумогоо яаж хүлээж авч, яаж ханддаг билээ. Та бүхэн мэднэ. Тэр их шүтэн биширдэг сумогийн ертөнцөд нь хаа байсан талын монголын нэг Долгорсүрэн гэдэг хүний хүү очоод л сумо барилдаад л… гэж ярьж байсан нь цаг үргэлж өө сэв эрэн, далий гишгэсэн болгоныг нь тэр дор нь шүүрч аван сенсаци дэгдээх хэвлэл мэдээллийнхний үнэн дүр төрхийг:
… Асашёорюү гэдэг энэ хүн чинь ерөөсөө л гол баатар юм байна, тийм үү. Энэ хүнээр л оролдчихсон байвал тэр сонин зарагдана. Үнэн ч бай, худлаа ч бай. Тэгж л хоолоо олж идэж байдаг. Би танд өчигдөр хэлж байсан даа. Энэ бичиж байгаа сэтгүүлчдийн цаана амьдрал байдаг шүү дээ. Хоолоо олж идэх нэг арга нь тэр. Тийм болохоор би аль болох өнгөрөөхийг хичээдэг гэж. Гэтэл үнэн хэрэгтэй цаана нь хүний бүхэл бүтэн амьдралын нэр төрд юу үүсч, тэр хүн сэтгэлдээ ямар шарх авч байгаа нь тэдэнд ерөөсөө огт хамаагүй байдаг. Шукон гэндэй мэтийн шар сэтгүүл тийм хэмжээний л ёс зүйтэй шүү дээ... хэмээн хэлж ярьж байсан нь хэзээ нэгэн цагт хүссэн ч, эс хүссэн ч сумогын ертөнцийг өөрийн хүслээр бус орхихоо мэдрээд л байсан юмдаг уу даа.
Тиймээ, уулын мод урттай богинотой, олон хүн сайнтай муутай байхын учир анхнаасаа Асагын өөрийнх нь хэлсэнээр “энэ агуу их улс орны уламжлалт өв соёлын дэвжээн дээр нь нэг гадны нөхөр ирээд тонгочоод” байхад анхнаасаа таагүй хандах нэг биш, нэг хэсэг хүмүүс байсан нь харагддаг л юм. Асааг хаа нэг унахад нь бөөн олбогнууд дохё дүүрэн шидэгддэгийг та бүхэн харсан л байх учиртай. Гэвч тэглээ гээд япончууд манайхан шиг муухай царайлаагүй, авах ёстой цолыг нь, бүр аварга цолоо ч харамгүй өгч, их аварга гэдэг их хүндлэлийг үзүүлж ирсээн, үнэн хөөрхий. Тэгэхэд манайхан яадаг билээ дээ, харь нутгийн харийн хүн биш, монгол туургатан, монгол хүнээ ч улсын наадамд тав давахад нь начин цолоо ч өгчихөж чаддаггүй өөдгүй зантай ард түмэн биз дээ? Худлаа гээч, тэр жил Тувагын Мангуш- Оолыг улсын наадамд тав давахад нь яалаа даа, улаан цагаан нүдэн дээр ил юманд дахиж барилдуулан шогтож, хүчээр унагааж байж бахаа хангаа биз дээ?
Япончууд харин тэгдэггүй ард түмэн шүү. Нэгэнт л усыг нь уувал ёсыг дагах учиртай учраас, тэр дундаа хатуу чанд дүрэм журамтай сумогын ертөнцөд нэг л хөл тавьсан л бол ойлгомжтой хэрэг. Аса маань ч өөрөө их ч хичээсэн, сонин сэтгүүлийнхэн ч их улыг нь шагайсан, ёкузанагын зөвлөлийнхөн ч бас их олон удаа сануулсандаа. Уг нь бол япон хүмүүс “Анхны удаа мэдэхгүй дээ алдаж болно, хоёр дахь удаагаа санамсаргүй алдаж болно, харин гурав дахь удаагаа бол хүн санаатай алддаг” гэж үздэг улсууд гэхэд Асаад тэр тал дээр нь харин ч харж үзэж байсан юм шиг санагдаад байх юм.
Хүний төрлөхийн зан араншин ч ер нь тэгээд засрана гэж байдаггүй эд байхаа даа. Аса маань ч тэр л төрлөхийн дайчин, омголон, түрэмгий, хурц зангаараа сумогын ертөнцөд энэ их амжилтанд хүрсэн гэдэгтэй маргах хүн ч гарахгүй байх гэж боддог юм. Тээр жил юмсан, намайг наашаа ирэхээс өмнөхөн комбинатад гэртэй нэгэн дүү хүүхэн маань “Манай сургуулийн нэг атаман банди японд бөх барилдахаар яваад, манай сургуулийн банди нар нэг их нар нь гарч билээ. Тэгсэн нөгөө банди маань японы үндэсний бөхийн арслан болчихсон гэнээ” гэж ярьж байсан нь одоо энэ Өглөөний Хөх Луу- Асашёруг л хэлээд байсан байдаг юм.
Цагийг эзэлсэн их аварга маань яалт ч үгүй цаг бусаар сумогын ертөнцийг орхиж байгаад нь бас дахин харамсавч барамгүй. Яах аргагүй л хэсэг бүлэг хүмүүсийн хор орчихсон нь аль арван зургаанд болсон явдал тэр өдрөө, түүнээс хойш ч чив чимээгүй байж байгаад, яг түрүүлдэг өдөр нь гэнэт сенсаци болон дэгдэн босч ирсэнээс харагддаг юмаа, шоогой найнээ (за яах вэ, ийм л юм болчихлоо доо).
За Аса аварга минь, сумо бөхөд нь азаргалж аархаж болсон юм чинь, тэр К-1-д яагаад аархаж, азаргалж болохгүй гэж? Хэний хүү хэнсэн билээ дээ, хэдэн он бэ? Таны минь нас хэдсэн билээ дээ, бас дахиад их амжилтын он жилүүд таныг хүлээж байгаа, залуу хүн юу алзах вэ, өөчлөх тусам нь өнгө орон гялалзаж, гоочлох тусам нь ган сэлэм мэт хурцлагдан, ирлэгдэж дахиад их аварга гэдгээ мэдрүүлэх цаг тань айсуй. Тиймээ, халз тулааны дэвжээн дээр таныхаа бааварлахыг, бас дахин амьд домог болон дэлхийг шуугиулахыг тань хүлээж байя даа, бид чинь...
С.Б.Бат-Эрдэнэ. Япон, Ивай 2010-02-09
| АНУВашингтон ДС, Нью Йорк, Чикаго, Денвeр, Сан Франциско, Лос Анжелос, Сиатл, Техас, Бусад, Канад |
АЗИМонгол, Япон, Хятад, Солонгос, Сингапур, Хонг Конг, Австрали & NZ |
ЕВРОПИх Британи, Ирланд, Бельги, Герман, Чех, Норвеги,Франц, Турк, Польш, Орос, Швед |
|
Электрон бараа
Би наана чин хэсэг манаргаж явлаа. Сэтгэл санаа хэцүү уед Асаг түрүүлэхэд бяр ороод муусайн юмнүүдийг дүүгүүрдмээр болдог байж билээ. Нэг удаа бучо-н ширээн дээр нударгаа буулгаж байлаа. Тэрнээс хойш Аса шиг галзуу гэж бодсоно уу ЭЛДЭВЛЭХЭЭ больсон доо. Би ХАЛТАР, НАНГИАД биш би дэлхийн хагас энээ тэрээ гээд л, жоохон бөхийн явдал оруулаад хайвагнана ш дээ. Залуу байж.
За за мартсанаа санаад дажгүй байлаа. Чиний бичлэгээс нэг тийм *органик* цэвэр мэдрэмж үнэртдэг шүү.
Сайхан шинэлээрэй. Архиа бага хүртээрэй бид ч дийлэхээ болисон бна лээ шүү.Байрний мөнгө чин болж байна уу? Харимаар юм даа. Байрний мөнгөөр чамайг чөдөрлөх газар бий дээ.
Харин *Цагийг эзэлсэн их аварга маань яалт ч үгүй цаг бусаар сумогын ертөнцийг орхиж байгаад нь бас дахин харамсавч барамгүй* гэсэн хэсэг таалагдсангүй.