...Би ажлаасаа гэртээ ирэхдээ жинхэнэ эрх чөлөөг мэдэрдэг. Миний гэр, миний хувьд өөрийнхөө эрх дураар байж болох цорын ганц орчин, бас цорын ганц боломж. Би ажлаас ядарч, гэртээ ирээд усанд орж, хоолоо хийж идээд, зурагтынхаа өмнө, эсвэл компьютерийнхээ ард сууж байхдаа л өөрийн үнэ цэнэ болон эрх чөлөөг жинхэнээр мэдэрнэ. Би гэртээ юу хүссэнээ л хийдэг.

Яагаад гэвэл энэ миний л гэр
Бид өөрийн гэртээ ямар ч өнгө будаг, зусар зулгуй үггүй өөрийнхөөрөө байдаг. Бид хэн нэгэнд таалагдах, хэн нэгэнд сайн хүн гэдгээ нотлох, хэн нэгэнд сайхан харагдах гэж хичээхгүйгээр зөвхөн өөрийнхөө үнэн төрхөөр байх боломж нь бидний гэр. Бид өөрийн гэртээ л яг эхээс төрснөөрөө, өөрийн  төрөлх араншингаараа, өөрийн хүсэл мөрөөдлөөрөө байж чаддаг. Тэгэхээр бидний гэр орон бидний эрх чөлөө.

Хүн болгон их мөнгөтэй болохыг хүсэцгээдэг. Зарим нь өөрийн хэрэгцээгээ хангах, нөгөө хэсэг нь их мөнгөтэй болж хүссэн бүхнээ худалдан авах хүсэлтэй. Ажаад байхад, энэ дэлхий дээр амьдарч байгаа бүх хүн учиргүй баян болж чаддаггүй, тийм боломж ч үгүй аж. Гэвч дийлэнх нь их мөнгөтэй баян болохыг хүсч, үүнийхээ төлөө сайн муу олон үйлийг үйлдэнэ.

Ардчилал ялснаас хойш, гадаадад зочих боломжоо ашиглан, олон олон монголчууд гадаадын олон оронд  зорин очиж байгаа. Цөөн хэсэг нь эрдэм сурч өөрийгөө хөгжүүлэх гэж, дийлэнх хэсэг нь их мөнгө олж амьдралаа дээшлүүлэх хүслээр ийн зорих аж. Гадаадад л гарвал, монголд байгаагаасаа их мөнгө олж "баяжин", амар хялбараар амьдарч болох мэтээр хүмүүс төсөөлдөг.

Хүмүүс бид бие биедээ дурлаж, улмаар гэрлэсэн цагаасаа "хадмууд"тай болцгоодог. Энэ мөчөөс өөрсдөө ч "хүргэн", " бэр"  гэсэн нэртэй ч болцгооно. Хайрлан хүндэлж, шүтэж биширдэг зүйлийнхээ тухай дуу шүлэг зохион, магтан дуулцгаадаг монголчууд, хадмын тухай тэгтлээ магтан дуулж, шүлэглэдэггүй нь нэгийг бодуулж, хоёрыг сануулах мэт.

"Хадмын хаяа түшсэн миний харцыг яагаад татаад байнаа" гэсэн үгтэй шалигдуу эрийн марзандуу, "сэтгэлд хүрсэн сайхан таныгаа айлын бэрээс харамлахгүй байж чадахгүй нээ"  гэсэн үгтэй шаралхуу, хартай бүсгүйн санааширсан дуу ихэд дуулагдана.

Хүний амьдралд ээдрээтэй, шийдэхэд төвөгтэй, мухардалд оруулсан олон асуудлууд тулгардаг. Тийм үед, энэ байдлаас гарах ямар ч гарц үгүй мэт санагдаж, сэтгэл нь шаналж, "хорвоо ямар хатуу энэрэлгүй болох" тухай, "өөрт нь тулгарсан энэ зовлонгоос хүнд хэцүү нь үгүй мэт" санагдах нь бий. Энэ үедээ өөрийн сэтгэлээ захиран тайвшруулж, өөр олон зүйлтэй харьцуулан жишиж, ямар нэгэн боломжийг олг харах хэрэгтэй болдог. Эс тэгвээс, энэ мөчид гаргасан буруу шийдвэр, хийсэн буруу үйлдэл нь, эзнээ насан туршдаа харамсаж, бүр ч ихээр зовж шаналах байдалд хүргэх тохиолдол буй.

Зовлон гэдэг
-Саяхан БНХАУ-д хар тамхины хэрэгт холбогдон, хоригдож буй Байгалмаа гэдэг монгол бүсгүйн тухай, түүний гэр бүлийнхэнтэйгээ уулзсан тухай интернетэд тавигдсан бичлэгийг олон хүн үзсэн.

...Нэг удаа найз минь Монголоос "Чингис" архи явуулжээ." Идээний дээж "  хэмээн бэлэгдэж, сэтгэлээсээ өгч явуулсан юм болохоор хэрдээ л баярлаж, найзуудтайгаа хувааж " хүртэв". Ууж дууссаны дараа хоосон шилийг нь хаях гэтэл, гэнэт нэгэн зүйл бодогдов. Шилний гадаргуу дээрээс намайг цоо ширтэх их хааны хөргийг харахдаа "их хаанаа ингээд л харийн хогон дотор хаяж болно гэж үү" хэмээн халамцсан сэтгэлдээ бяцxан "омогшив". Тэр удаад хаяхаа азнаж, шилийг нь хадгалсан боловч, хэд хэдэн ийм "цуглуулгын"  дараа, хоосон шил хадгалаад байлтай биш, бүгдийг хагалж жижиглээд хогийн саванд хаях санаа төрсөн юм. Их хааныхаа дүрийг хогтой холихгүй гэсэн арга юм даа...

Сүүлийн үед монголын улстөрд олны анхаарлыг татсан, бас ч марзан гэмээр үйлдлүүд гарах боллоо. Амлалт нэхэх ард түмний холбоо /АНАТХ/ гэдэг шинэ байгууллага, энэ үеийн УЙХ, ЗГ-аас сонгуулийн үеэр ард олны санал дэмжлэгийг авахын тулд амалсан 1.5 сая төргөгийн амлалтаа биелүүлэхийг шаардаж энэ 4 сарын 5 нд жагсаал цуглаан зохион байгууллаа. Хамгийн хачирхалтай нь, "Mонголын эдийн засаг хямраад хэцүү байгаа, энэ амлалтын мөнгийг өгөх боломжгүй" хэмээн учирлаж байсан эрх баригчид, энэ шаардлагын сургаар бүх асуудлыг "шийдэж" эхлэв. Түүгээр ч үл барам " Энэ чинь тийм ч хэцүү асуудал биш шүү дээ. Та нар чинь тоглоом даадаггүй, шоглоом ойлгодоггүй сонин улсууд байна шүү"  гэхчилэн ярьж эхэллээ.

..."Морь гэхээр монгол хүн, монгол нутаг, морин хуур гэхээр бас л монгол хүн, монгол аялгуу санагддаг. Энэ их гайхамшигийг хөглөж бас хөтөлж явдаг эрхэм хүндтэй хүн" гэж АНУ-д Монгол улсаас суугаа элчин сайд Х.Бэхбат, 4 сарын 27 нд ЭСЯ ны байранд болсон уулзалтад, "Морин хуурын чуулгын" удирдаач, Ардын жүжигчин Ц.Батчулууныг тодорхойлон нэрлэсэн юм.

Эрхэм уран бүтээлч, морин хуурын хөгжлийн төлөөх чин зүтгэлтэн Ц.Батчулуун өөрийн шавь Г.Уртнасангийн хамт АНУ-ын хотуудаар 14 хоног аялаж, "морин хуур хөгжмийн үүсэл, хөгжлийн тухай" лекц уншиж, сурталчилж, бас тоглолт зохион байгуулж, олон монголчуудтай нүүр учран санал бодлоо хуваалцаж явсан замын эцэст, Вашингтонд ажиллаж амьдрах монголчуудтай уулзсан уулзалт энэ байлаа.
Монгол Улсын ерөнхийлэгчийн зарлиг гарч, монгол айл, албан байгууллага болгон морин хуур хөгжмийг дээдлэн залдаг болсоор бага бус хугацааг элээж буй.

..."Олигархи" гэдэг үг монгол хэлний үгсийн санд орж ирээд бидэнд аль хэдийн танил болжээ. Харь энэ үгний утга болон хэллэгийг хүн бүр өөр өөрийнхөөрөө ухаж, тайлбарлаж ашиглана.
Манай хойд хөршид тэртээ нэгэн цагт "шинэ орос" гэдэг хэллэг гараад, улам улмаар хөгжиж "олигархи" гэдэг үгээр солигдсон.Нэгэн цагт ах дүүгийн барилдлагаар социализмын материал техникийн бааз байгуулж байсан Монгол, Орос оронд адил төстэй олон зүйл байдгийн нэгэн илрэл нь энэ үг. Социализм байгуулж байх үедээ, бүх ард иргэд нь адилхан "ядуувтар", бүх өмч хөрөнгө, баялаг нь "нийгмийн", амьдралын хэлбэр нь "хуаран" маягийн, сэтгэлгээ нь "хязгаарлагдмал" байсан социалист чиг баримжаатай орнууд өдгөө бүгд л өөрчлөгджээ.

Олон өнгө сүлэлдсэн орчлон ертөнцийн аяг аашинд хүний сэтгэл хайраар л дутаж явдаг.Хатуу зөөлөн хосолсон амьдралын нугачаанд халгаж бүдэрч, босож сэхэж явахдаа хүний сэтгэл хайраар л дутаж явдаг. Хааяадаа ганцаардаж, хэн нэгэнд гомдож бас гомдоож явсан сэтгэлийн үрчлээсэнд гагц хайраар л дутаж явдаг.

...Хаврын, зөөлөн хэрнээ ялдамхан үнэр шингэсэн бороон дунд чамтайгаа хамт алхах сайхан. Удаан хүлээсэн сэтгэлийг минь аргадаж зөөллөх мэт борооны дуслууд бид хоёр дээр асгарна. Үсийг минь норгож, нүд рүү урсах борооны дуслууд ус болон урсахдаа сэтгэлийн ган тайлах мэт. Тэнгэрийн үүлнээс унжин дуслах сувдан дуслууд, тэр чигээрээ хэлхээс болон бүх л биеийг норгоно.

...Төрүүлсэн хүүхэд болгон нь аав ээждээ "баялаг" болдоггүй. Багаас нь эрхлүүлээд, хүссэн болгоныг нь авч өгөөд, ажилд сургахгүй амар байлгавал хүссэн хүсээгүй хүүхэд тань "эрхийн тэнэг"  болно. Гэр орноо цэвэрлэж, хоол унд хийж сураагүй болохоор аав ээжийгээ ажлаас ирэхэд нь, хөглөрсөн новшиндоо, өлсгөлөн сууж байх. Ажлаасаа ядарч ирээд, гэр орноо цэвэрлэж, хоол ундаа бэлтгэх аав ээж нь дотроо хичнээн бухимдавч " за яахав дээ? хүүхэд минь өсч том болоод сайн хүн болж, биднийгээ асран жаргаах болно" хэмээн горьдлого тээсэн мөрөөдлөөр дотор сэтгэлдээ "өмөөрнө".
Харамсалтай нь багаасаа ажил хөдөлмөрт хийж сураагүй, аав ээжийгээ хайрлан өрөвдөж байгаагүй, бүх л зүйл нь өөрийн хүссэнээр бэлэн, эрх дураар өссөн хүүхэд хэзээ ч сайн хүн болж чаддаггүй. Алив бэрхшээлийн өмнө сөхөрч, алдаа онооныхоо бурууг бусдаас хайж, архи зугаа цэнгэлд толгойгоо мэдүүлэн, арчаагаа алдан, бусдад гологдох олон олон залуус үүний сонгодог жишээ.