20170116 001


Амарсанаагийн Амарбаяр
\Цуврал ярилцлага- 30\

...А.Амарбаярын тухай ярилцлагыг нилээд хэдэн жилийн өмнө олж уншихдаа, "Энэ залуутай уулзаж ярилцах хэрэгтэй юм байна" гэж бодож асан. Чикаго хотод зохион байгуулагдсан монгол оюутнуудын "Хөдөлмөрийн яармаг" дээр оролцож, өөрийн туршлагаа залуустай хуваалцаж байхаднь түүнтэй танилцаад өнгөрсөн юм. Тэрээр "Амазон"-д ажилд орсон туршлагаа болон залуу хүний хувьд ажил болон амьдралд хандах хандлагаа бусадтай хуваалцаж байгаа нь надад таалагдсан. Түүнчлэн Америкт ажиллаж амьдарч буй монгол залуусын дунд зохион байгуулагддаг "Надад хэлэх үг байна" илтгэлийн уралдаан, "Хөдөлмөрийн Яармаг" арга хэмжээнүүдийн зохион байгуулах багт ажиллаж байгаа юм билээ. Өнгөрсөн жил Сан-Францискод болсон монгол оюутнуудын "Надад хэлэх үг байна-6" арга хэмжээг зохион байгуулж байхад нь богино хугацаанд уулзаж санал солилцож, өнгөрсөн оны 6 сард Сиэтл хотод ажлаар очихдоо тухтай уулзаж ярилцсан ярилцлагаа та нартаа хүргэж байна.

Нэг. НАМТРЫН ТОВЧООН

* Боловсрол:
-2005 онд "Оюуны тулга" \бүрэн дунд боловсрол\
-2008 онд Diskinson State University \бакалавр\
-2016 онд Maharishi University of Management \магистр\

* Ажилласан газрууд:
-2008.01-2008.07 REMco\MSI Solutions \Tehnical Support\
-2008.07-2008.11 REMco\MSI Solutions \Lead Tehnical Support\
-2008.11-2013.11 REMco\MSI Solutions \Software Development\
-2015.02-2016.04 Amazon.com \DevOps Engineer 1\
-2016.04-одоог хүртэл Amazon.com \DevOps Engineer 2\

20170116 003

Хоёр. АЛГАСАЖ СУРАЛЦСАН БАГА НАС

-Г.Галбадрах: Хаана төрж, хэрхэн өсөв?

-А.Амарбаяр: Би 1989 оны 10 сарын арван 17 нд Партизаны сангийн аж ахуйд төрсөн. Ээж маань Завханых, аав минь Сэлэнгэ аймагт төрсөн гэхдээ хотынх. Сургуульд орохын өмнөх бага нас минь Баянхошуунд гэрт өнгөрсөн, ус түрээд л, цагираг эргүүлээд л тэр үеийн хүүхдүүдийн амьдрал яаж өнгөрдөг байсан тэрэн шиг л өнгөрөв. Харин сургуулийн хувьд наснаасаа түрүүлээд орж байсан юм, гэхдээ олон сургуульд шилжиж сурсан. Эхлээд 31-р сургуульд 1 жил сурсан байдаг. Дараа нь 31-ээс шилжээд "Улсын тэргүүний" лаборатори нэгдүгээр сургуульд дөрөвдүгээр анги хүртэлээ сураад, "Орчлон" сургууль руу шилжиж сурахдаа 5-р ангиа алгасаад шууд 6-р ангид орж байв. Нэгдүгээр ангиасаа өглөөний цагаар англи, герман хэлний дугуйланд явдаг, "Ээрмэл" рүү газрын теннисний сургалтанд явдаг, хичээлээ тараад математикийн сонгонд явна гээд багаасаа л маш завгүй, хуваарьтай байсан. Анх "Орчлон"д ороход нэг бол гадаадад амьдарч байсан, нэг бол хувийн сургуулиас ирсэн хүүхдүүд бүгд англиар ярьдаг би юу ч ойлгодоггүй нилээд хэцүү байсан. Ямар сайндаа 2001 оны 9 сарын 11нд Дэлхийн Худалдааны Төвийн халдлага болж байх өглөө манай ангийнхан CNN-ээр мэдээ үзээд бүгдээрээ маш их санаа зовсон байж байхад би ойлгохгүй, "Кино гараад байгаа юм байхдаа" гэж бодон сууж байж билээ. Бага байхаас л ах бид хоёрын боловсролын төлөө нойр хоолоо хасан байж ажиллаж байсан аав ээж хоёр минь зуны амралтаар ах бид хоёрыг зуслан дээр байхад англи үг цээжлүүлдэг, цээжлээгүй байвал Баянхошуунд байдаг гэртээ түгжээд явчихдаг байлаа. "Орчлон"д гэхдээ нэг л жил сурсан.

-Г.Галбадрах: Дараа нь хаана шилжиж сурсан хэрэг вэ?

-А.Амарбаяр: Математик, физикээрээ маш сайн шинэ сургууль нээгдэж байгаа гэсэн нь "Олонлог" сургууль байв. Аав хүүхдүүдээ матеметикаар явуулна гэдэг байсан болохоор сонирхсон байх. 11-р сургуулийн хоёр багш "Олонлог" сургуулийг байгуулсан учраас тэднийг дагаад 11-р сургуулиас математик физикийн гавлууд шилжээд ирчихсэн байлаа. Эхлээд хэцүү байсан ч математик, физик, байгалийн ухааны хичээлүүдэд дуртай болж эхэлсэн дээ. Бусад хичээлүүддээ жаахан сонирхолгүй болж эхлээд явж байтал "Шинэ Монгол" гээд сургууль гараад ирэв ээ. \инээв\ Сайн суралцаж чадвал Япон руу Засгийн Газрын тэтгэлгээр Их Сургуульд явуулдаг гэж сонсоод намайг тийшээ орууллаа.Тэгээд "Шинэ Монгол"д орох гэтэл есдүгээр ангиас авна гэсэн шаардлага тавьж байсан болохоор долоо наймынхаа шалгалтыг зэрэг өгөөд ахиад л анги алгасаж сургуулиа сольсон. 1-р сургуульд сурч байхдаа "Хүүхдийн Ордон"-д англи, гэрман хэл сурдаг байсан бол "Орчлон"д байхдаа би хятад хэл сурдаг байлаа. Гэтэл "Шинэ Монгол"-д япон хэл сурах хэрэгтэй болж байв.

-Г.Галбадрах: Уг нь сургуулиудын сайныг нь шилж сонгоод сураад байсан байх юм?

-А.Амарбаяр: Тухайн үед боломж бололцоо нь тэр болгон байхгүй байсан ч аав ээж хоёр минь боловсролд маш их анхаарал тавьдаг учраас яаж ийж байгаад л сайн сургуулиуд руу оруулж байсан байх. "Шинэ Монгол" ахлах сургуульд хагас сурч байтал, Польшид Олон улсын Лицэй сургууль байна гэв. "Бүх хичээлүүд нь англи хэлээр ордог, эхний топд нь
орж чадвал Англид Кэмбрэжид тэтгэлгээр сурдаг гэнэ" гээд 14 настайдаа Европын зүг явж байлаа. Анх удаа ээж ааваасаа хол, долоо хоног вагоноор яваад Польшид очсон. Оросын эх газар нутгаар 5 хоног вагоноор явж байхдаа улс дамжин наймаа хийдэг ах эгч нартай танилцан тэдний бараанаас нь заралцаж үзэв. "Термос сто рубль" гэж орилохоор орос өвөө эмээ нар ирж вагоны цонхны цаанаас хятад халуун сав худалдаж авдаг. \инээв\ Польшид очсон өдрөөсөө ойр зуурын польш хэл сурах хэрэг гарлаа. Хөдөөний гэгдмээр хот учраас тэр болгон гадаад хүмүүс амьдардаггүй. Ази хүн анх удаа харж байгаа жоохон хүүхдүүд биднийг ам нь ангайчаад харж инээгээд л гудамжаар дагаад л алхана. Аав ээж хоёроос сардаа жаахан мөнгө ирэхээр ах бид хоёр "цалин буулаа" гээд л дэлгүүр орж польш хиам авч иддэг нь бас л жаргалтай мөчүүд байсан юм шүү. Мөнгө бас тэнд дутагдалтай л байлаа. Тэнд удаан хугацаанд амьдарсан монголчуудтай танилцаж, хичээлийн бус цагаараа тэдний ажилладаг задгай зах дээр очин цамц, оймс энэ тэр заралцаж хармааны хэдэн төгрөг олох үе зөндөө байсан. Польшид хагас жил болоод хэдийгээр ах бид хоёр анги, ангидаа топдоо орчихсон байсан боловч, хувийн тодорхой шалтгааны улмаас Монгол руугаа буцсан юм.

-Г.Галбадрах:Польшоос буцаж ирээд бас сурсан уу?

-А.Амарбаяр:Тэгсэн. Польшоос буцаж ирээд "Оюуны тулга" гэдэг математик физикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай сургуульд шууд аравдугаар ангид нь орсон. Сургуулиа төгсөөд Их Сургуульд орох гэтэл "15 настай" гээд намайг аваагүй. Харин MIU гэдэг сургууль авна гээд, тэнд орж IT-гийн чиглэлээр сурч эхлэв. MIU-д би нэг жил сурсаныхаа дараа нь ШУТИСд шалгалт өгөөд Германы Инженерийн Бэлтгэл \ГИБ\ ангид орсон. Уул уурхайн инженерийн мэргэжлээр хоёр жил сурч шалгалтуудыг нь өгч Герман руу тэтгэлгээр сурахаар явах боломжтой гэж сонгосон юм. Тэр үед уул уурхайн салбар Монголд их ирээдүйтэй гэж яригддаг байсан юм. Тэнд герман хэлээ академик түвшинд сурсан. Бүх хичээлээ германаар үздэг, бодсон бодлогоо германаар тайлбарладаг байлаа. Хагас жил орчим сураад байж нэг өдөр аав надаас "Чи Герман явах уу? эсвэл Америк явах уу? Америкт бага хэмжээний тэтгэлгээр сурах боломжтой сургууль байна" гэж хэлж байсан. Тэгэхэд би яагаад ч юм бэ, шууд л "Америк явъя" гээд сонгочихлоо.

Гурав. АМЕРИКТ ЗОРИЛГОО МЭДРЭВ

20170116 007

-Г.Галбадрах: Их олон сургуулиудад суралцаж, олон сонголтууд хийсний эцэст Америкийг сонгожээ дээ?

-А.Амарбаяр: Тэгээд л хоёр сар хагасын дотор бүх зүйлээ шийдээд 2006.1.06 нд Америкт ирлээ. Хэдийгээр англи хэл үзэж, өөрийгөө "сайн болсон" бодож байсан боловч, Сан-Францискод буугаад л чихний бөглөө гараагүй болохоор хүмүүсийн яриаг нь сайн ойлгохгүй, энд тэнд байгаа бичгүүдийг нь ч ойлгохгүй байсан. Тэндээсээ өөр нэг онгоцонд суугаад Диккинс гээд жижигхэн хотод буусан даа. "Америк гээд гоё, өндөр өндөр барилгуудтай газар очно доо" гэж бодож байсан хүн, хөдөө газрын жижигхэн сургуульд ирчихдэг. Тэр үед бас 40-өөд оюутан ирчихсэн байсан. "Монголоороо яриад байвал хэл ер сайжрахгүй юм байна" гэж бодоод Америк хүмүүстэй илүү ярьдаг болохоор хичээсэн. Нэг улирал гаран тэгж явсаар байтал хэл маань сайжирлаа. Эхний нэг жилдээ үндсэн хичээлүүдээ үзэж байгаад мэргэжлийн хичээлээ дараа жилээсээ үзэж эхлэв.

-Г.Галбадрах: Оюутны амьдрал тань ямархуу байв?

-А.Амарбаяр: Би ер нь их идэвхтэй оюутны нэг байсан байх." Student Senate" буюу манайхаар "Оюутны Холбоо"-ны гишүүнээр ажиллаж, Олон улсын оюутнууд болон Америк оюутнуудыг хооронд нь нь найрсаг харилцаатай, бие биенийхээ соёлыг ойлгож, сайхан найзалж нөхөрлүүлэх төслүүд дээр их ажиллаж байв. Тиймдээ ч сургуулиа төлөөлөн COSGA \Conferense On Student Government Association\ нэртэй Америкийн бүх Их Сургуулиудын Холбооны төлөөллүүд оролцдог чуулга уулзалтанд 4 senat оюутантай хамт оролцож, "Оны шилдэг Senate" шагналыг авч байлаа. "Оюутны дотуур байрны каминдат болбол, байр хоол үнэгүй болгож хөнгөлүүлдэг юм байна" гэж олж мэдээд нэг семестрийн турш 50 гаруй оюутнуудтай хамт хичээл үзэж, төгсгөлд нь "сонгон шалгаруулах" төсөл дээр ажиллан шигшигдээд, эцсийн шатандаа ярилцлагад орж сонгогдсон хэдхэн оюутны нэгэнд багтан байр хоолоо үнэгүй болгож байв. Үүрэг хариуцлага нь мэдээж өндөр. Дотуур байрныхаа оюутнуудын амьдрах орчин, хэрэгцээтэй зүйлсийг нь бүгдийг нь хамт хариуцаж, сар болгон янз бүрийн арга хэмжээнүүд зохион байгуулна. За тэгээд Олон Улсын Оюутны Холбоо, сонирхогчдын спортын баг, уралдаан тэмцээн гээд ер зүгээр суудаггүй байсан. Ганц нэг шагнал урамшууллаас нь дурдвал: "Ерөнхийлэгчийн нэрэмжит оны шилдэг оюутан"-аар шалгарч байв. Сургуулийнхаа "Авьяастан шалгаруулах тэмцээн"-д хоёр жил дараалан оролцож 1-р байр эзэлж байсан шүү. Хурууны бүжиг хийж байсан юм. \инээв\ Гадна дотны олон найзуудтай болсон. Өнөөдрийг хүртэл тэдэнтэйгээ холбоотой байдаг шүү.

-Г.Галбадрах: Суралцаж байхад хүнд хэцүү үе тохиолдож байв уу?

-А.Амарбаяр: Зундаа Вашингтон ДС-д ирээд ажил хийдэг байлаа. Кассчин, бургерчин, айл нүүлгэдэг ажил гээд олдсоныг нь хийнэ. Нэг удаа айл нүүлгэж яваад нуруугаа
гэмтээчихлээ. Нуруугаа хөдөлгөж чаддаггүй. Ажлаа тараад арай гээд алхаж явтал бороо ороод л могой яваад, тэр үед л "Би яг яагаад ингэж яваад байгаа билээ?" гээд өөрөөсөө асуугаад л. Хамт ажиллаж байсан ах надад могойн тос авчирч өгөөд, тэгсэн ч ер босч чадсангүй. Эмчилгээнд явах гэтэл үнэтэй байлаа. Аав, ээж хоёр намайг "Монголдоо буцаж ир" гэлээ. Тэгээд л ажил хийж олсон мөнгөөрөө тасалбар аваад л Монгол руугаа явав. Монголдоо ирээд нуруугаа эмчлүүлчихээд Америк руу буцаад явсан даа. Тиймэрхүү юм тохиолдохоор зорилгоо улам ихээр санадаг юм билээ. "Санхүүгийн хэрэгцээгээ яаж өөр байдлаар шийдэх вэ?" гэж бодогдож боломжуудаа бүрэн ашиглахаар чармайж эхэлсэн. Нэг улиралд би 25 кредит авч үздэг байсан юм. Тийм болохоор хоёр жил хагас хугацаанд суралцаад сургуулиа төгсөв. . Ингээд 2008 оны 5 сард бакалавраа 18 настай төгсөж, "Хамгийн залуу төгсөгч"-өөр шалгарч байлаа. Төгсөх семестэртээ REMco Software \одоо MSI Solutions гэгддэг болсон\ зочид буудлын захиалгын систем хийдэг компанид дадлага хийх боломж олдоод орж байсан юм. Харин сургуулиа төгсөөд тэр компанидаа ажилд орсон юм.

-Г.Галбадрах: Тэр компанидаа ямар ажил хийдэг байсан юм бэ?

-А.Амарбаяр: Technical Support буюу зочид буудлын ажилчид менежэрүүдэд программын холбогдолтой ямар нэгэн асуудал тулгарвал техникийн зөвлөлгөө өгч, асуудлыг нь засдаг ажил. Харин үүнээс 6 сарын дараа тушаал дэвшээд "ахлах" болсон. Түүнээс хойш 4 сарын дараа дахин тушаал дэвшиж "Программ Хөгжүүлэлтийн Хэлтэс" рүү инженерээр орох болов оо. Би тэр үед 250$-оор 1985 оны арай хийж явдаг нэг машин худалдаж авчихсан байсан юм. Тушаал дэвшээд, төгссөн мэргэжлээрээ хүсч байсан ажлаа хийх болсон гэдэг мэдээг сонссон тэр өдрөө гэр рүүгээ харьж явахдаа машиныхаа бүх цонхыг хааж байгаад "Yes" гээд хамаг чадлаараа орилж билээ. \инээв\ Таван жил би тэндээ тасралтгүй ажилласан.

20170116 004

Дөрөв. МОНГОЛД БАС СОЛОНГОСТ

-Г.Галбадрах: Хурдан дэвшиж, тэр хэрээрээ сайн туршлага хуримтлуулж байжээ?

-А.Амарбаяр: Хамгийн доороос нь эхлээд бүх шат хүртэл нь зочид буудлын системийг
сурчихлаа гэж бодож байсан. Тэгээд сурсан мэдсэнээ ашиглаад "Монголынхоо зочид буудлууд, кемпүүд, гэр жуулчны баазуудыг нэгтгэсэн захиалгын системтэй болгоноо" гэсэн зорилготойгоор Монгол руугаа буцлаа. Гэхдээ "Юмыг яаж мэдэх вэ?" гээд "Б" төлөвлөгөө гаргасан байсан нь, "Монголд очоод энэ санаа маань бүтэлгүй болох бас ажил олдохгүй болбол мэргэжлээ дээшлүүлэн ахиад сурна" гэсэн төлөвлөгөөтэй. Монгол руугаа буцахаас хагас жилийн өмнө Солонгосын Сөүлийн Үндэсний Их Сургуульд шалгалт өгөөд 100 % тэтгэлэгтэй суралцах урилга хармаандаа хийчихсэн байсан л даа. Монголдоо ирээд ажилд орох гэж ярилцлагад орж үзтэл, Америк дахь таван жилийн туршлагыг маань тийм ч их тоохгүй, харин "магистр хийгээгүй" гэсэн шалтгаанаар маш бага цалин, хангамж санал болгосон. "Зочид буудлын системтэй холбоотой төсөл авч ажиллая" гэж бодоод судалгаа хийж хэд хэдэн зочид буудлын IT албаны дарга, менежэрүүдтэй уулзаж ярихад "Өө, наад санаа чинь явахгүй. Манайхан чинь Оросын зочид буудлуудын захиалгын системийн кодыг интернэтээс олж байгаад татаад авчихдаг юм. Тэгээд л хэрэглэчихнэ шүү дээ" гэж байсанд нь урам хугарсан. Нөгөө талаасаа туршлага дээрээ түшиглэн өөрийн санаа бодлоо хэрэгжүүлэх боломж надад ер харагдахгүй байлаа.

-Г.Галбадрах: Монголд маань чиний Америкт хуримтлуулсан туршлагыг бус цаасан дээр байгаа дипломын үнэлгээг үнэлдэг муу тогтолцооны жишээ байна л даа?

-А.Амарбаяр: Нэгэнт зорьж ирсэн зорилго маань бүтээгүй болохоор "Б" төлөвлөгөөндөө орж, Сөүлийн Үндэсний Их Сургууль руу явахаар шийдсэн. Миний сурч байсан лабораторид магистр болон докторын зэрэгтэй 12 оюутнууд байлаа. Хоёрхон гадаад оюутан байсны нэг нь би. Тэд бүгд маш мундаг, чадвартай оюутнууд байсан нь хийж байгаа төслүүдээс нь шууд мэдрэгдэж байв. Засгийн Газрын тендэрт орж өрсөлдөөд Солонгосын wi fi интернэтийн хурдыг 50 дахин хурдан болгох төслийг ялаад авчихаж байгаа лаборатори шүү дээ. Гэвч тэнд сурахад маш стресстэй, оюутнууд нь үүрийн 4,5 цаг хүртэл хичээлээ хийнэ. Долоо хоногийн зургаан өдөр маш ачаалалтай ажилладаг. Хичээлүүд нь англиар ордог ч, солонгос багш нарынх нь аялга ойлгогдохгүй. Мэдлэг хүлээж авах гэхээс илүү аялгыг нь ойлгох гэж хамаг хүчээ барчихдаг байв. Хоёрдугаарт хоол нь бас таарсангүй. Кампус дээр хоол идэхээр хэдхэн зүсэм мах, будаа, хачиртай өгдөг. Тэгээд хамгийн түрүүнд солонгосоор хэлж сурсан "Ахиад хоол нэмж өгөөч" гэдэг үгээ байнга давтана. Тэнд сурч байхдаа олон мундаг монгол оюутан, ах эгч нартай танилцан найзууд болж, их ч зүйл сурсан. Гэхдээ яагаад ч юм бэ? миний хувьд Солонгос нэг л таарч өгөхгүй байсан болохоор, эргээд Америк руу явья гэсэн бодол төрсөн дөө. Ахиад сургууль хайж эхлэв. Нэг өдөр "Зээлээр магистрийн зэрэгт сурах боломжтой Их Сургууль" -ийг олж мэдээд тэр сургуультайгаа холбогдоод эхэлсэн. Удалгүй шалгалт өгч, бичиг баримтаа бүрдүүлэн ярилцлагад орж тэнцээд, сургуульдаа орсон доо.

20170116 005

Тав. "АМАЗОН"-Ы АХЛАХ ИНЖЕНЕР

-Г.Галбадрах: Нөгөө л дунд сургуульд сурч байхдаа сайн сургуулиудыг шилж сонгож сурч байсан түүх тань давтагдаж дээ?

-А.Амарбаяр: Тэгсээн. \инээв\ Сургуульд орох урилгаа аваад 2014 оны 6 сард энд ирсэн. Энд үнэхээр чанартай боловсрол эзэмшиж чадсандаа их баяртай байгаа. Нэг сард нэг л хичээл үзнэ. Тийм зарчмаар явахаар яг тухайн сардаа өөр юунд ч санаа зовохгүйгээр тэр хичээлдээ анхаарлаа хандуулж, сайн сурах боломжтой. Улмаар 2015 оны 12 сард хичээл маань дуусаад ажил хайж эхлэв. Дотроо бол бүгд л Амазон, Гүүгль, Фэйсбүүк, Майкрософтод орчих хүсэлтэй. Миний хувьд ч бас адилхан. Гэхдээ баярын улирал таараад ч тэр үү, ажил хайгаад явц муутай байсан нь бага зэрэг сандаргаж байсан шүү. Он гараад харин ажлын ярилцлагууд эрчимтэй өгч нэг ажлын байрны санал хүлээж авлаа. Бас нэг газартай нилээд сайн ярилцлага өгч, ажлын байрны санал авах дөхөж байсан юм. Энэ 2 компанид хариугаа хэлэх ёстой 7 хоногийн хугацаанд гэнэт "Амазон" оос утсадаад "Ярилцлага хийж болох уу?" гэж санал тавьсан. Хүссэн болгон ороод байдаггүй өндөр шалгууртай болохоор, би ч эхэндээ "Эрсдэл үүрэхгүйгээр бэлэн байгаа ажлын саналаа авчихья" гэж бодож байв. Гэтэл яагаад ч юм бэ? цаанаасаа л "Хоосон хоцорсон ч хамаагүй ярилцлага өгөөд үзье" гэсэн бодол эргэлдээд, сайн найзууд минь хүртэл дэмжиж зөвлөсөн болохоор, эргэлзээгээ "Ерөөсөө л "Амазон"-ыг хүлээж, үзээд алдая" гэж шийдэж тайллаа. Эхний ээлжийн ярилцлагаа утсаар өгтөл "Та тэнцлээ, Сиэтлд хүрч ирж ярилцлаганд ороорой" гэж байна. Сиэтлд очих бүх зардлыг \онгоц, зочид буудал, өдрийн 3 хоол, такси\ цаанаас нь төлнө гэхээр нь гайхаж байж билээ. Тэгээд л Сиэтлд очиж өгөх ярилцлагадаа бэлтгэн, интернэтээр "Амазон"ы тухай судалж эхэлсэн дээ.

-Г.Галбадрах: "Амазон"-д орох ярилцлагад бэлтгэхдээ, "Амазон"-ы талаар судалж байгаа чинь хамгийн зөв шийдэл байна гэж би бодож байнаа.

-А.Амарбаяр: 45, 45 минутаар таван ярилцлагад орох байсны 4 нь техникийн ярилцлагууд, харин үлдсэн нэг нь яг орох багийнхаа менежэртэй хийх ярилцлага байсан юм. Тэгэхээр ганц техникийн чадвараа бэлтгэхээс гадна, "Амазон" компаны талаар судалж, "Яагаад энэ заавал энэ компанид ажиллах хүсэлтэй байгаа юм бэ?" гэдгээ нотолж ойлгуулах хэрэгтэй байлаа. Тиймээс анх үүсэн байгуулагдсан цагаас нь эхлэн судалж, бизнесийн модель, ололт амжилтууд, бас алдаанууд, шинэ шинэлэг бүтээгдэхүүнүүд, СЕО-н өгсөн ярилцлагууд, мэдээ, бүр цаашлаад сүүлийн 6 сард хувьцаа нь яаж унаж, өссөн талаар уншиж судлан бэлтгэсэн байсан юм. Техникийн асуултуудаа хариулчихаад мөнөөх менежэртэй ярилцхадаа уншиж судалсан зүйлүүдээсээ ярьтал "Woow" гэсэн хариулт шууд авч байсан шүү. Ярилцлагаас гарч ирэхдээ "Тэнцээгүй байсан ч харамсахгүйгээр өөрийн чадвараа бүрэн ойлгууллаа" гээд өөртөө санаа амар, бас баяртай байдаг юм билээ. Ярилцлагынхаа хариуг маргааш нь э-майлаар хүлээж автал, хамгийн эхний үг нь "Cоngratulatuons" гээд л гараад ирэв. Тэрийг нь харчихаад сандарсандаа цонхоо хаачихаад, ахиад нээж хартал "тэнцчихсэн" байлаа. Амьдралдаа 2 дахь удаагаа бүх чадлаараа өөртөө "Yes" гэж хашгирсан нь энэ байсан. Энэ сайхан мэдээгээ найзууддаа гэр бүлдээ хэлээд л бөөн баяр болсон.

20170116 006

-Г.Галбадрах: Энэ бол миний бодлоор том амжилт мөн шүү дээ?

-А.Амарбаяр:Энэ амжилтанд би дан ганцаараа хэзээ ч хүрэхгүй байсан байх. Аав ээжийнхээ ачаар эзэмшсэн боловсрол мэдлэг, өмнөх ажлын туршлага, хамт сурч байсан оюутан найзуудын туслалцаа, багш нарын зөвлөлгөө гээд олон зүйлс энд хүрэхэд минь тусласан. Гэхдээ энэ дундаас нэрийг нь дурдах ёстой хоёр хүн бий. Эхнийх нь одоо Finch Computing-д Lead Product Manager хийж байгаа М.Сувдмаа эгч. Анх 16 настай оюутан болоод ирж байхдаа М.Сувдмаа эгчийн бичсэн "Их Сургуульд хэрхэн тэтгэлгээр сурах" талаар бичсэн нийтлэлүүдийг уншаад, "Энэ эгч шиг амжилт олоод, сурч мэдсэн бүхнээ бусадтай хуваалцах юм сан" гэж бодож байлаа. Харин магистрийн хичээл дуусаад ажил хайх дөхөж байх үед өдөр оройн цагийг үл хайхран М.Сувдмаа эгч бидний 10-аад монгол оюутнуудад ярилцлагад хэрхэн бэлтгэх талаар үнэтэй зөвлөлгөө өгч байсан нь маш их тус болсон. Одоо ч гэсэн ажлын карьерийн талаар хааяа зөвлөлгөө авдаг юм. Нөгөөх нь Facebook-т ажиллаж байгаа, одоо маш сайн найзууд болсон Хонгор. Google, Facebook хоёрт ярилцлага өгөөд хоёулангаас нь ажлын байрны санал авсан туршлагаасаа бичсэн блогийг нь уншаад урам орж," Би ч бас их бага гэлтгүй сурсан мэдсэнээ бусадтай хуваалцаж байх хэрэгтэй юм байна" гэсэн бодол бат төрсөн дөө. Ажилд орсныхоо дараахан 1 сард блог нээгээд ажлын ярилцлагад орсон туршлагаа бусадтай хуваалцах боллоо. Өнөөдрийг хүртэл блогийг минь 11 000 орчим хүн үзсэн байдаг бөгөөд боловсрол, ажил мэргэжил, ярилцлага, Америкт амьдрах талаар, тэр ч бүү хэл хүний нөөцийн бодлогын талаар олон хүмүүс холбогдож байсан. Энэ бүхнээс их урам авч хүмүүст чадах ядахаараа мэдлэг, мэдээллээ хуваалцаж байх хэрэгтэй юм байна гэж бодож байгаа. Хэн нэгэнд хэзээ нэгэн цагт багахан ч атугай тус болбол тэгээд л зорилго минь биелнэ шүү дээ.

-Г.Галбадрах: Маш сайхан сэтгэл байнаа, Амараа. "Амазон" бол дэлхийд бренд болсон компаниудын нэг. Энд ажиллаж хэр хөгжиж байна даа?

-А.Амарбаяр: Ажилд ороод эхний үед жаахан санаа зовж байлаа. Яагаад гэвэл, хамт ажиллаж байгаа хүмүүс маань Harvard, Stanford8 MIT төгссөн, эсвэл Google, Facebook, Microsoft, Apple-д ажиллаж байсан туршлагатай, мундаг хүмүүс байв. Гэтэл миний бакалавр, магистраа төгссөн сургуулиуд маань рейтинг ч байхгүй, "хөдөөний" гэж нэрлэгддэг хотуудад байрлалтай сургууль шүү дээ. Би тэгээд тэдэнд өөрийн суралцаж төгссөн сургуулиа хэлтэл, " Айн!Тэнд чинь хүн амьдардаг юм уу?" гээд тоглож хэлээд инээнэ шүү дээ. Эхний хоёр сар бол "Яая даа" гэтлээ ажиллав. Маш их мэдээлэл дунд живчихэж байгаа юм шиг л санагдсан. Хүн өөрөө хичээгээд нэг зорилго тавиад түүнийхээ хойноос явахгүй бол, хоцрогдох эрсдэлтэй. Тэгэхээр байнга л өөрийгөө хөгжүүлж, шинийг мэдэж, гараасаа үр бүтээлтэй ажлуудыг гаргаж байх шаардлагатай болдог. Ажил дээр өнгөрүүлж байгаа 1 минут болгон хэрэгцээтэй байх ёстой. Эхний жил гэхдээ би их ч хичээж, сайн ажилласан. Үүнийг маань манай менежэрүүд хийсэн ажлаар минь дүгнээд тушаал дэвшүүлсэн юм. Ажилд ороод 6 сар болоод тушаал дэвших болзлоо хангачихсан байсан ч, зуныхаа амралтаар Монгол руу явчихсан байсан учир тэр боломжоо алдаад оны төгсгөл хүртэл хүлээх хэрэгтэй боллоо. Баг дотроо "ахлах инженэр" гэсэн тушаалд очиход, надтай адилхан тушаал дэвшсэн хүмүүс 3 жил ажиллаж байж тэр албан тушаал дээр очсон байдаг юм. Тэд надаас тоглоом шоглоомоор "Чиний нууц чинь юунд байна?" гэж асуухад нь, хариуд нь "Монголчуудад байна" гэж хэлээд инээчихдэг юм.

-Г.Галбадрах: "Амазон"д тушаал дэвших процесс нь яаж явагддаг болон компаныхаа талаар товч танилцуулж болох уу?

-А.Амарбаяр: Тушаал дэвших процесс нь их өвөрмөц. Яг шийдвэр гаргах 6-8 хүн нь намайг танихгүй, мэдэхгүй хүмүүс. Миний хийсэн бүх ажлуудын мэдээлэл, мөн хамт ажилласан хүмүүсийн сэтгэгдэл дээр тулгуурлаад шийдвэрээ гаргадаг. Үүн дээр нэмээд хэлэхэд, манай компани дэлхийн түвшинд өөрчлөлт шинэчлэлт, технологийн хувьсгалуудад том хувь нэмэр оруулж яваа компаниудын нэг нь. Жил болгон л шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нэвтрүүлж, хэрэглэгч үйлчлүүлэгчдийн ирээдүйг тодорхойлж, залж байна шүү дээ. 2016 оны 12 сард PrimeAir гээд агаарны дроноор захиалсан барааг нь хүргэж өгдөг үйлчилгээг Англид туршилтын байдлаар нэвтрүүлсэн бол, уг сард AmazonGo гээд бараа аваад гарахдаа ямар нэгэн кассанд бичүүлж, төлбөр төлөх шаардлагагүй, шууд гараад явчихдаг дэлгүүрийг Сиэтл хотод нээлээ. Ийм компанид ажиллана гэдэг маш том аз завшаан бөгөөд, энэ чинээгээрээ сурч мэдэх, өөрийгөө хөгжүүлэх боломж нь өндөр юм. Гэхдээ энэ жил, эсвэл ирэх жилээс өөр салбрууд руу бас сонирхож үзэх бодол төрж байгаа.

20170116 005

-Г.Галбадрах: Уулзаж ярилцахад сайхан байлаа. Чи бол миний бахархаж, итгэж явдаг залуусын нэг нь. Чиний өмнө маш их ирээдүй байгаа гэдэгт итгэж байна. Чамд амжилт хүсье.

-А.Амарбаяр: Тантай уулзаж ярилцсандаа ч би баяртай байна. Би нэг их мундаг нь биш шүү дээ. Боловсролыг дэмждэг ухаантай аав ээжийнхээ итгэл найдварыг алдахгүй гэж хичээж яваа. Хүн өөртөө олдсон боломж бүрээ маш сайнаар ашиглаж чадвал амжилтад заавал хүрдэг гэдэгт итгэдэг. Харин боломж ирэхэд бэлэн байхгүй бол алдчих эрсдэлтэй. Өөрийгөө голох хэрэггүй шүү дээ. Өөрийгөө "Би юу ч хийгээгүй байна", "Юу ч мэдээгүй, сураагүй байна" гэж хэт их голох, эсвэл дарах хэрэггүй болов уу? гэж боддог. Тэгж байж л өөрийн олж авсан мэдлэг чадвар, туршлагаа их, бага гэлтгүй бусадтай хуваалцдаг болно. Харин тэр хуваалцсан багахан туршлага нь хэн нэгэнд урам зориг өгөх, хүсэл мөрөөдөлд хөтлөх, эсвэл амьдралд нь бага ч болов эерэг нөлөө үзүүлж чадвал зорилго чинь биелэлээ гэсэн үг. Дашрамд хэлэхэд, 2017 оны 3 сарын 18-20 нд залуустайгаа хамтраад "Америк дахь монголчуудын Хөдөлмөрийн Яармаг"-ийг 4 дэх удаагаа Сиэтл хотод зохион байгуулахаар өнгөрсөн 8 сараас эхлэн бэлтгэж байна. Энэ арга хэмжээ нь оюутан залуучууд болон ажил олгогч нарт маш хэрэгтэй, бас сонирхолтой үйл ажиллагаа болдог юм. Энэ нийтлэлийг уншиж байгаа АНУ-д сурч ажиллаж байгаа оюутан залууст болон Монголд байгаа ажил олгогч компаниудад бүгдэд нь нээлттэй гэдгийг мэдэгдэх гэсэн юм. Танд ч бас эрүүл энх сайн сайхан бүхнийг хүсье.


...Сүүлийн жилүүдэд дэлхийд алдартай мэдээллийн технологийн компаниудад монгол залуус олноороо ажиллаж байгаагийн нэгэн төлөөлөл нь А.Амарбаяр. Тэрээр хэдийгээр Америкийн алдартай бренд сургуулийг төгсөөгүй боловч, "Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ" гэдэг хэлц үгийг амьдрал дээр нотолж яваа залуу. Амьдралд идэвхтэй байх, өөрийн мэдэж авсан ухаарал, ажиллаж байхдаа хуримтлуулсан туршлагаа бусадтай хуваалцах хүсэл нь түүний мөн чанарыг илэрхийлдэг. "Би өөрийгөө эхлээд сайн хөгжүүлэх хэрэгтэй байнаа. Магадгүй хэзээ нэгэн цагт тантай хамтарч ажиллах боломж олдох байх" гэж тэрээр надад хэлсэн юм. Түүний өмнө маш их ирээдүй байгаад би итгэлтэй байгаа. Бага наснаасаа л чанартай сайн гэж тооцсон бүхэн рүүгээ сонголт хийж, өөрийн мэдлэг чадвараа хөгжүүлж байсан нь өнөөдрийн амжилт, маргаашийн сайн сайхан руу итгэлтэйгээр харах өөдрөг хандлагын суурь нь болсон байх. Миний анзаарснаар А.Амарбаяр бол хүсэл мөрөөдөлдөө яг л гал шиг асч яваа залуу. Тэр гал дунд өөрийгөө таньж, өөрийгөө хатуужуулж, өөрийн мөн чанараа хатааж яваа ган. Тэр олон залууст үлгэр жишээ болж, тусалж чадна.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

www.galbadrakh.com                 2017-01-12

20170111 003
Отгонбаярын Ивээл
\цуврал ярилцлага- 29 \

...Америкт ажиллаж амьдарч буй монголчуудын нилээд олон нь энэ оронд үр хүүхдүүдийнхээ ирээдүйн амжилтын төлөө өөрсдийн хүсэл сонирхлоо хойш тавин зүтгэж буй. Өрсөлдөөн ихтэй хэдий ч хөдөлмөр зүтгэл, авьяас чадвар, тэвчээр эр зоригоороо Америкийн орон зайд амжилт гарган тодорч буй олон монгол хүүхдүүдийн ард ийм л эцэг эхчүүд байдаг. Тэд өөрсдийн үр хүүхдүүдийн гаргаж буй амжилтаар бахархан баярлах бүрдээ "Монгол эх орныхоо өмнө" хүлээсэн үүргээ биелүүлж байна хэмээн омогшино. Колорада мужийн Денвер хотод ажиллаж амьдарч суугаа Ж.Отгонбаяр, Д.Оюунтуяа нартай энэ сэдвээр уулзаж ярилцсан юм. Тэдний охин О.Ивээл уран гулгалтын спортоор амжилттай хичээллэн Колорада мужийн тэмцээнүүдэд өөрийн насны ангилалдаа тэргүүлж буй аж. Энэ тухай хэдэн жилийн өмнөөс сонсон сонирхож байсан боловч завдал бололгүй явсаар нилээд хугацааг элээв. Энэ удаад Отгонбаярын ажлын газарт ээж охин хоёртой цаг гарган хуучилсан ярилцлагаа та бүхэнд толилуулж байна.

Дэлгэрэнгүй: КОЛОРАДАГИЙН УРАН ГУЛГАГЧ ОХИН

20170110 002


Баатарын Загдаа, Сүхбаатарын Түвшинтөгс

\цуврал ярилцлагууд-28 \

...Тэд гэр бүлээрээ өндөр уулсын бүргэдүүд. Уулсын өндөр рүү зүрх сэтгэлээрээ тэмүүлж, тэмүүлж зүтгэсэн өндөр дээрээ гараад сэтгэлийн их жаргалыг мэдэрч, омог бардам болдог хүмүүс тийм олон билүү? Яагаад уул руу тэмүүлээд байдаг тухай нь сонирхож асуухад, "Уул биднийг дууддаг юм аа" гэж хариулсан. Хувь заяаных нь дуудлага ч байж болох. Өдгөө тэд найзууд болон залуусыг нэгтгэн "Ууланд авирагсадын клуб" байгуулан ажиллаж байгаа юм билээ. Өнгөрсөн онд "Хойд туйлын нохой чарганы аялал"-д оролцоод ирсэн Б.Загдаатай уулзаж ярилцах гэж тэдэнтэй холбогдсон юм. Лос-Анжелесаас хэдэн цаг давхиад тэднийд оройхон очсон бидний уулзалт халуун дулаан болж, яриа маань өндөр уулсын оргил руу шилжсэн сэн. Эрч хүчтэй, өөртөө итгэлтэй, өндөр рүү тэмүүлсэн хүмүүсийн чин сэтгэлийн яриа. Шөнө дөл хүртэл үргэлжилсэн хууч яриагаа та нартаа толилуулж байна.

Дэлгэрэнгүй: ӨНДӨР УУЛСЫН БҮРГЭДҮҮД

20161214 017


  \Вашингтон ДС хотноо зохион байгуулагдсан бизнес уулзалтын товч тэмдэглэл\
...Зөвхөн Орос Хятад гүрнүүдтэй хиллэн орших асар уудам газар нутаг дээрээ аж төрөн суугаа гуравхан сая монголчууд бид сүүлийн 26 жил өөр хоорондоо өрсөлдөн бизнес хийцгээв. Цөөн хүн амын хэрэгцээн дээр тулан өндийж буй бизнесийн багтаамж нь бага. Уул уурхайн баялгаа ашиглахын тулд, гадны хөрөнгө оруулалт авч хамтран ажиллах туршлага бага, үүн дээр нь "юм үзээгүй" шуналтан улстөрчид, эрх мэдэлтнүүдийн балаг нэмэгдсэнээр энэ салбар нь "хэрүүлийн бай" болсоор удаж буй.

Дэлгэрэнгүй: БИЗНЕС: ДЭЛХИЙ ба БИД

wrinkle...Би толинд туссан өөрийнхөө дүрсийг удаан гэгч ажиглав. Жаргал зовлон сүлэлдсэн энэ амьдралд туулж өнгөрүүлсэн өдөр хоногуудын минь баяр, гуниг үрчлээ болон нүүрэнд минь тогтож үлджээ. Буурал түүхийн сая, хэдэн зуун мянган жилийн ул мөрийг сархиаг болгон үрчлээтэж үлдээсэн уулсын сор суусан тэргүүн шиг, толгойд минь насны хяруу унажээ. Яг л цоролзон үсчих галын дөл шиг байсан нүдний минь гал, хэдэн зуун усны шувуудыг баясган зугаацуулах хэрнээ давалгаалж тэднийг цочоодоггүй нуурын тогтоол ус шиг мэлмэрэн хайлан тогтжээ. Санаа алдах төдийд салхины аясаар найган ганхах өвсний сорлог толгой шиг сэтгэл минь жигтэйхэн уяхан болж, зүрхний минь тэртээд баялаг намрын самар жимс шиг өгөөмөр хэрнээ амтлаг хайр амтагдах болж. Нуураа тойрон ганганалдах нүүдлийн шувуудын зэллэсэн ганганах дуунд нүдэн булгийн ус эргээ даван цалгих шиг мэлмэрээд байх болж. Энэ бүх л уярал хайр, ухаарал цөхрөлийн бэлэгдэл нь миний нүүрэн дэх үрчлээсүүд.

Дэлгэрэнгүй: ҮРЧЛЭЭ

 20161110 004


АНУ дахь "НҮҮДЛИЙН ЦИРК"

...Энэ оны 10 сарын 8-9 ны өдрүүдэд фото зурагчин М.Манлайбаатар, зураглаач Д.Түвшинбаяр бид гурав Бостон хотыг зорьж "Ringling Bros and Barnum & Bailey" нүүдлийн циркт аялан тоглож буй Монголын циркийн жүжигчидтэй уулзсан юм. АНУ- дахь нүүдлийн циркүүд дунд хамгийн олон монгол жүжигчид оролцсон CIRCUS XTREME хөтөлбрийн тоглолтыг үзэн монгол залуусынхаа ур чадварыг бахдан бишрэв. "Циркууд яагаад заавал нүүдэллэн тоглодог юм бол?" хэмээн сониучирхсан бидний асуултын хариуд "Гол нь үзэгчиддээ зорьж очиж байгаа хэрэг юм. Хичнээн сайн хөтөлбөр бүтээгээд нэг хотод бүтэн жилжингээ тоглоод байна гэж байхгүй шүү дээ" хэмээн тэд хариуллаа.

"Pingling Bros and Barnum & Bailey" цирк нь АНУ-д "The greatist show on earn" нэртэйгээр аялан тоглолтоо хийдэг нүүдлийн цирк юм. Анх 1882 онд "Barnum & Bailey" цирк Лондон хотын амьтны хүрээлэнгээс "Jombo" нэртэй 3,5 тн жинтэй, 3 м өндөртэй Африкийн зааныг худалдан авч  АНУ-д авч ирэн сургаж үзүүлбэр бэлтгэснээр, Дэлхийн түүхэнд анх удаа заантай үзүүлбрийг үзүүлсэн гэдгээрээ алдаршсан аж. 1918 онд "Ringling Bros" цирк "Barnum & Bailey" цирктэй нэгдсэнээр  дэлхийн хамгийн цирк болон өргөжиж 64 зааныг нэг дор 3 манежинд тоглуулдаг үзүүлбрийг бий болгосон түүхтэй. Өдгөө "Ringling Bros and Barnum Bailey" цирк нь АНУ-д газарзүйн хувьд хуваан авч аялан тоглолт хийдэг уламжлалаа даган Red, Blue unit гэсэн чиглэлүүдэд 2 жилийн хөтөлбрөө бэлтгэн, циркийн бүх жүжигчид амьдардаг, заан, морь тэмээ, арслан бар зэрэг амьтад болон бусад хэрэгслэлээ багтаасан 2 км урт галт тэргээр хотоос хотуудын хооронд нүүдэллэн тоглодог. 2 жилийн хугацаанд ойролцоогоор 86 хотоор нүүдэллэн тоглодог энэ шоунд дэлхийн өнцөг бүрээс ирсэн 13 орны циркийн жүжигчид, уран бүтээлчид оролцон тоглодгийн дунд, Монголын "Хан Монгол" циркийн 6, "Хадгаагийн цирк"-ийн 20 гаруй жүжигчид оролцон тоглодог юм байна.
Г.Туул, Ц.Түвшинсайхан, Б.Амарзаяа, Г.Уянга, О.Энхгэрэл, Б.Биндэрьяа Г.Сүлдчимэг нарын бүсгүйчүүд 2014 оны 9 сарын 18 нд АНУ-д ирцгээн "Ringling Bros and Barnum & Bailey" циркт төдийгүй АНУ-д анх удаагаа "Тэмээтэй охид" үзүүлбэрт оролцон бүтээжээ. АНУ-ын тэмээ сургагч Г.Иан, ОХУ-аас ирсэн сургагч багш Рома, Жиамилла нартай хамтран 2 сар бэлтгэл хийсний дараа Ringling Bros and Barnum & Bailey циркийн 145 дахь бүтээл CIRCUS XTREME тоглолтонд Чех улсаас ирсэн  амьтан сургагч жүжигчин Роберт Стипкатай  хамтран тоглож эхэлснээс хойш 2 жилийг үджээ. "Анхандаа бүх юм амархан байгаагүй ээ. Бид тэмээнүүдээ цэвэрлэж өөрсөддөө дасгахаас ажлаа эхэлсэн. Энэ тэмээнүүдийн тоноглолуудаа Монголоос авчирч, гоёл зүүсгэл өөрсдийн тоглолтын хувцсаа өөрсдөө л хийж бүтээсэн. Заримдаа унаж бэртэх тохиолдол гарч байсан ч одоо бол бүх зүйлдээ дасал болчихсон" гэж тэд хуучлав.

20161110 003

Энэхүү CIRCUS XTREME тоглолтод Монголын "Хадгаагийн Цирк"-ийн жүжигчдийн уран нугаралт, үсрэлттэй акробат болон хүнд жингийн тэнцвэрийн үзүүлбрүүд үнэхээр бишрэм сайхан байлаа. 2001 онд байгуулагдсан "Хадгаагийн Цирк" Ази, Европын орнуудаар олон жил аялан тоглолтуудаа хийж, Хятадад болсон дэлхийн хэмжээний "А" зэрэглэлийн уралдаанаас "Хүрэл цом",  2012 онд Дэлхийн циркийн урлагийн  "Олимп"той зүйрлэх "Монте Карла"-гийн наадмаас акробатын төрлөөр "Хүрэл алиалагч" шагнал тус тус хүртжээ. Батбаяр ахлагчтай энэ групп 2014 оноос "Ringling Bros and Barnum & Bailey" цирктэй гэрээ хийн, АНУ-д аялан тоглолтоо хийж байгаа юм байна.

Шөнө тарсан тоглолтын дараа бид тэдний нүүдэллэн амьдардаг вагончигт орчиж хамтдаа хооллон, тэдэнтэй ярилцаж, нэг хүнд зориулсан жижиг өрөөнд нь хоноглож, тэдний эдэлж буй жаргал зовлонгоос хуваалцлаа. Бараг 2 км хэртэй үргэлжилсэн вагонуудын урт цуваанд тэдний инээд баяр, уйтгар гуниг сүлэлдсэн амьдрал хамтдаа багтаж явдаг аж.

"ХАН МОНГОЛ" МОРЬТНЫ ХОЛБОО

Бидний багадаа сонирхон үзэх дуртай байсан "Монгол Цирк" д МУГЖ Д.Норовцэрэн агсны удирдан тоглуулдаг байсан "Морьтны гайхамшиг" үзүүлбэр дотоод гадаадад нилээд алдартай байлаа. 1972 оноос анх тоглогдож эхэлсэн "Морьтны гайхамшиг" циркийн үзүүлбрийг "Хан Монгол" Морьтны Холбоог санаачилсан циркийн жүжигчин Ш.Цогтхүү өдгөө үргэлжлүүлэн авч яваа аж. Өдгөө БНСУ-ын "Жежу" арал дээр 9 дэх жилдээ тоглогдож буй "Чингис хааны догшин хар сүлд" нэртэй театрчилсан циркийн шоу тоглолтын талаар би сонсож байсан юм. Бидний их эзэн хаан Чингис болон Жамухын бага,  идэр нас болон "Зээрэн хавцлын тулаан"-ыг дүрслэн харуулсан 60 морьтны театрчилсан шоуг Ш.Цогтхүү 2008 онд найруулан бэлтгэж, С.Эрдэнэ, Г.Идэрбаатар нар ахлан тоглуулдаг. 4000 хүний суудалтай Цэнгэлдэх хүрээлэнд жижиг хавцал болон уул толгод дунд жинхэнэ тулааны дуу чимээг бодитой юм шиг үзүүлсэн энэ шоу тоглолт Монголын түүх, соёл, урлагийн гайхамшигийг жуулчдад сурталчлан үзүүлдэг аж.  Өдгөө энэ залуус "Күкүрё" гүрний түүхээс сэдэвлэсэн бүтээсэн хоёр дахь шоугаа 3 дахь жилдээ тоглож буй гэнэ.

20161110 005

Эдгээрээс гадна Б.Энхбаяр ахлагчтай 14 жүжигчдийн бүрэлдэхүүн уламжлалт "Морьтны гайхамшиг" үзүүлбрээ "Pony Valley" цирктэй хамтран тоглож байгаа бол, Ганзориг ахлагчтай 6 жүжигчин Хятадын нүүдлийн циркт, Л.Баттөр ахлагчтай 4 жүжигчин Унгар улсад, Г.Туул ахлагчтай 6 жүжигчин АНУ-д "тэмээтэй охид"-ын үзүүлбрийг тус тус тоглож яваа аж.
"Хан Монгол" Морьтны Холбоо нь циркийн урлагаас гадна "Морьт харваа"-г Монголд хөгжүүлэн дэлгэрүүлэхээр ажиллаж байгаа гэнэ. "Морьт харваа" гэдэг нь, зориулалтын бэлтгэж зассан 150 м хашлагатай замаар моьрдын давхиан дунд 4 ш байг нум сумаар харвах урлаг юм байна. Энэ нь "Морьт харваа"-ны хамгийн энгийн төрөл бөгөөд, байны байршлыг өөрчлөх, хөдөлгөөнт бай харвах зэргээр хүндрүүлж сургах боломжтой аж. Улаанбаатар хотын захдуу орших "Өлзийт" хороололд байгуулсан "Морин цирк"-ийн талбайдаа "Морьт харваа" ны сургалт явуулж, "Улсын аварга" шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулж байна. Ш.Цогтхүү нар гэр бүлээрээ байгуулж буй энэ байгууламждаа бага болон сургуулийн насны хүүхдүүдэд морь унуулж сургах, амралтын өдрүүдээрээ гэр бүлээрээ ирж морь унан зугаацах, морьтой харьцаж, морийг хайрлаж сурахад нь туслах зорилготой байгаагаа ярьж байсан. "Морьгүйгээр монгол хүнийг төсөөлж болно гэж үү дээ? "хэмээн Ц.Түвшинсайхан энэ мөрөөдлийнхөө эцэст өгүүлсэн.

Ц.ТҮВШИНСАЙХАН ба МОНГОЛЫН ЦИРКИЙН ИРЭЭДҮЙ

...Өнгөрсөн 9 сард Денвер хотноо зохион байгуулагдсан монгол оюутан залуусын "Надад хэлэх үг байна-7" арга хэмжээнд оролцож байхад минь Ц.Түвшинсайхан надтай уулзан өөрийнхөө талаар танилцуулаад, санаа бодлоо хуваалцсан юм. 1996 онд "Хан Монгол" Морьтны Холбоог үүсгэн санаачилсан Ш.Цогтхүүгийн охин болж төрсөн түүний бага нас Монголдоо болон БНСУ-ын Жежү арал дээр циркчдийн амьдрал дунд өнгөрчээ. Бага наснаасаа морин спортоор хичээллэсэн Ц.Түвшинсайхан 2010 онд Монгол улсад зохиогдсон Азийн морьт харвааны олон улсын тэмцээний эмэгтэй төрөлд "тэргүүн" байр, 2010 онд Япон улсад зохиогдсон олон улсын тэмцээнд багаараа" тэргүүн" байр эзэлж, 2012 онд "Ану хатан" уран сайхны кинонд туслах дүр бүтээж, 2012 онд Монгол улсын морин харвааны тэмцээнд түрүүлж, 2013 оны зуны анхдугаар нээлттэй харвааны "Зэв нүүлгэх" төрөлд 3-р байр тус тус эзэлж байжээ.

2014 онд " Ringling Bros and Barnum & Bailey"  циркт ирж 2 жил аялан тоглолт хийсний дараа гэрээгээ дуусгаад тун удахгүй Монгол руугаа буцах гэж байна. Тэрээр надтай удаан ярилцаж өөрийн хүсэл мөрөөдлөө хуваалцсаны дараа би энэ нийтлэлийг бичихээр шийдсэн юм. "Галаа ах аа, дүү нь АНУ-ын нүүдлийн циркт хоёр жил аялан тоглолт хийсний дараа, Монголын циркийн тухай, бас өөрийнхөө ирээдүйн талаар эргэцүүлж эхэлсэн. Би өөрөө мундаг жүжигчин болчихсондоо биш, хамтдаа аялан тоглож буй мундаг "мэргэжлийн" жүжигчдийн талаар хүмүүст хүргэх сэн гэсэн хүслээр танд хандаж байгаа юмаа. Монголын циркийн урлагийн гайхамшиг бахархлыг гадаадад сурталчилж, "бор зүрхээрээ" яваа энэ олон жүжигчидын талаар, бас аавынхаа тухай, "Монгол морьтон" гайхамшигийг бүтээж яваа "Хан Монгол"-ынхоо талаар танд ярьж ойлгуулах гэж бодсон юм шүү" хэмээн учирласан. Тэрээр үргэлжлүүлээд "Техник технологи үсрэнгүй хөгжиж байгаа өнөө үед монголчууд бид мориноосоо холдож боломгүй. Энэ дэлхий ертөнцөд бидний аугаа өвөг дээдэс монголчууд биднийг мориноос салгахгүйгээр дуурсгаж үлдээсэн. Гэтэл бид үнэтэй машин унадаг хэрнээ мориноосоо айдаг болчихвол яах юм бэ? Тэгээд л дүү нь одоо Монголдоо очиж аавдаа туслан, хүүхдүүдэд морь унуулдаг, бас морин дээрээс харваж сургах сан гэж хүсч байна" гэж ярьсан. Ийм залуусын хүсэл мөрөөдлийг бид хайхрахгүй байж болно гэж үү?

Энэ тоглолтод оролцон "Монгол" гэдэг нэрээр Америкийн үзэгчдийг бахдуулан баярлуулж яваа жүжигчин залуустай уулзан ярилцаж суухдаа "Нэгэн цагт дэлхий даяар тархан тоглож яваа Монголын циркийн жүжигчдийг цуглуулан Монголдоо гайхамшигт нэгэн тоглолт хийж үзүүлэх сэн" гэж мөрөөдөж байлаа. Дэлхийд Монголын циркийн урлагийн гайхамшигт ур чадварыг "Монгол" гэдэг эрхэм нэртэй нь хамтад сурталчилж яваа олон залуус нэгдээд, хамтдаа дэлхийг тойрон тоглолт хийвэл сайхан даа. Яагаад болохгүй гэж? Энэ нь бидний хүсээд байгаа "Монгол бренд"-ийн нэг нь юм шүү дээ. Биднийг энэ аялалд хөтөлсөн Ц.Түвшинсайхандаа баярлалаа, бас уулзаж чин сэтгэлээсээ ярилцаж хөгжилдсөн залуустаа баярлалаа. Алсын алсад хөтлөх урт харгуй та нарыг тосож байна. Тэр холыг туулах залуусыг монгол морьгүйгээр төсөөлж болно гэж үү? Өөдрөг хүсэл мөрөөдөлд хязгаар үгүй.
 
                                     Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
www.galbadrakh.com                                                                                     2016-11-

20161005 010
                                                             \цуврал -01\
...Ардчилал Монгол оронд ялж, олон хүмүүсийн сэтгэлд "Хонгилын үзүүр дэх гэрэл" асааснаас хойш 26 жилийг үджээ. Тэр мөчид төрж байсан залуус өдгөө 26 нас хүрч байгаа гэж бодохоор бага бус хугацаа. "Хонгилын үзүүрт гэрэлтэж байсан гэрэл өдгөө таны итгэл найдварыг бадраасан уу?

Дэлгэрэнгүй: СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ХЯМРАЛ

20160929 005
 
                                     Гэрэл Амарсанаа
 
                                \цуврал ярилцлага- 27\
 
...Өнгөрсөн хавар Юта мужийн "Давст нуур" хотод очихдоо Г.Амарсанаагийн талаар танилуудаасаа сонсож байсан юм. Барилгын бизнес эрхэлдэг тэрээр Чикаго хотод бизнесээ өргөжүүлэхийн хажуугаар, "Монгол хороолол" байгуулахаар хөөцөлдөж байгаа аж. Ажлуудаа дуусгаад буцах замдаа найзуудаас нь Г.Амарсанаагийн утсыг авч, Чикаго хотод очоод холбогдож уулзан зорьж, зүтгэж яваа ажлынх нь талаар сонирхож мэдээлэл авлаа. АНУ-д ажиллаж амьдарч буй монголчууд аль нэгэн хотдоо "Монгол хороолол" байгуулах тухай яриа, санал санаачлага нилээд хэдэн жилийн өмнөөс гарах болсон. Гэвч төдийлэн нааштай эхлэл хийж чадаагүй. Тэдний зорилго болоод ажлын талаар сонирхсоныхоо дараа "Монгол хороолол" байгуулах мөрөөдлийн босгон дээр та нар иржээ", би өөрийн боломжоороо бусдад хүргэж дэмжүүлэхийг хичээнээ" гэж тэдэнд амалсан. "Монгол хороолол"-ын талаар мэдээлэл авч буй хүн болгон "Хэн санаачилсан юм бол?" гэж сонирхох нь лавтай" гэдэг бодлоос үүдэн Г.Амарсанаатай ярилцсанаа та нарт хүргэж байна. Энэ төслийг санаачилсан Г.Амарсанаатай танилцана уу?
 
                                Нэг. НАМТРЫН ТОВЧООН
 
1978-Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотод төрсөн
1996-Архангай аймгийн 1-р 10 жилийн дунд сургууль
2000-УБИС-ийн харьяа БТДС-ийг тус тус суралцаж төгссөн
1999-2000 " Mon-Altuce" БТДС-д багш
 
 2001-оноос Архангай аймгийн Спорт хороонд багш дасгалжуулагчаар тус тус ажиллаж байсан
2002-оноос АНУ-д ажиллаж, бизнес эрхэлж буй
2005-онд АНУ-д Хөнгөн Атлетикийн Холбооны "дасгалжуулагчийн курс" -т суралцсанo
2005-оноос "Bat LLC " компанийн захирал
 
               Хоёр. ДАРХАН ХҮНИЙ БУРХАН УХААН
 
-Г.Галбадрах: Бага насныхаа дурсамжаас хуваалцвал?
 
-Г.Амарсанаа: : Аав маань их уран хүн байсан юм. 1985 онд тохой өндөртэй "Эвтэй дөрвөн амьтан"-г гангаар сийлж, тухайн үеийн Социалист орнуудын уран дархчуудын тэмцээнд оролцож түрүүлээд," Дэлхийн Залуучууд Оюутны 12-р Наадам"-д оролцож байжээ. 1992 онд Moнголын шилдэг уран дархчуултай хамт Энэтхэгт хагас жил болж байсан юм. Ингээд бодоход бидний ажилсаг чанар миний аав, ээж хоёроос үүдэлтэй  гэж боддог. Ээж маань мөн уран гартай, хөдөлмөрийн багш хүн. Хэрвээ надаас "Ухаан орохдоо анх мэдэрсэн, сэтгэлд тод үлдсэн зүйл тань юу вэ?" гэж асуувал, дархан хүний алх, дөшний чимээг л хэлнэ. Тэр чимээ одоог хүртэл чихэнд минь сонсогдож байдаг. Одоо ямар ч сайхан дуу, дуурь, хөгжим сонсоход жингэнэсэн алх дөш, ган багажны жигд товшилттой чимээнээс илүү санагддаггүй юм, миний хувьд \инээв\. Алх дөшний харших чимээ надад хөдөлмөрлөхийг, зөв байхыг сургасан байх гэж боддог. Аав минь намайг хүний хүүхдүүдээс  дутуу явуулж байгаагүй.
 
-Г.Галбадрах: Аав тань "Дархан хүний бурхан ухаантай" байжээ?
 
-Г.Амарсанаа: Архангай аймагт аавыг минь мэдэхгүй хүн гэж байдаггүй. "Уран Гэрэлээ" гэдгээрээ алдартай байсан. Намайг хичээлээ тараад ирэхэд манай гэрийн гадаа заавал нэг морьтой ч юм уу, эсвэл машинтай хүн байж л байдаг байлаа. Тухайн үед олон хүмүүс манайхаар орж гардаг, ааваар минь гаанс, чулуун хөөрөг, алт, мөнгөн эдлэл гээд үнэтэй цайтай зүйлээ хийлгэдэг байсан. Ээж маань хүмүүс ирэхээр бүгдэд нь хоол цай хийж өгч дайлаад л,  би болохоор тэдний хоорондын яриаг чагнаж өссөн дөө.  Аав минь тийм сүрхий уран хүн байсан боловч эдийн хүсэл, эдийн болоод ахуйн шунал гэдэг зүйлээ аль хэдийнээ орхисон хүн байлаа. Ер нь эд баялагийг зөв хэрэглэх ёстойг ахуй амьдралаараа үр хүүхэддээ харуулсан даа.
 
 -Г.Галбадрах: Эцэг эхээс хэдүүлээ өссөн юм бэ?
 
-Г.Амарсанаа: Бид эцэг эхээс гурвуулаа. Миний бодлоор "Айхтар айл" гэж ажилсаг айлыг хэлдэг болов уу гэж боддог. Манайх тийм "Айхтар айл" байсан юм. /инээв/. Аав маань бидэнд, аливаа ажлыг маш сайн хийж сурахыг зааж зөвлөдөг байв.  "Хийж чадахгүй юм бол ядахдаа хараад зогсож  бай" гэдэг байсан сан. Бусад айлууд гэрээ барихаараа ганцхан өдөрт л барьчихдаг. Гэтэл манайх шалаа тавих гэж хоёр өдөр болдог айл байлаа. Манай шалнууд бүгдээрээ нугастай, ховилтой төмрөөр хооронд нь чагталж барьдаг байв. Тэрэн дээрээ аав дархаа хийж цагаан мөнгө, алт хайлуулаад түүнийгээ давтахад тэрүүхэн тэндээ дуугарахаас биш шал тэр аяараа дуугарахгүй. Гол учир нь тэндээ байсан юм билээ. Гэр дотроо бөмбөг залахад хүртэл гоё шүү дээ /инээв/. Хүмүүс "Хөрөөгөө өгөөч" гэж ааваас гуйвал "Тэгээ тэг, Амараа миний хүү яваад түлээг нь хөрөөдөөд өг" гэнэ. Манай хөрөө хурц иртэй болохоор айлд өгөхөөр "Хөрөөний ир мохоочихно" гээд намайг явуулдаг байсан байх л даа.
 
-Г.Галбадрах: "Айхтар айл" байжээ. Ийм айлын хүүхдүүд ч бас "айхтар" болон хүмүүждэг сэн.
 
-Г.Амарсанаа: Ээж маань бөөндөө ширээ тойрч суугаад хоолоо идэх бүртээ “Энэ бол манай гэр бүлийн хамгийн аз жаргалтай, сайхан мөч” гэж хэлдэг байлаа. Тухайн үед ээжийгээ явуулаад л шоолоод байдаг байсан, одоо бодоход яг л тийм байж. Аав маань бидний хэн нь ямар авъяастайг мэдэх гэж, "Хэн нь дуу дуулж чадах юм", "Хэн нь шүлэг уншиж чадах юм" гэж бүгдийг нь туршсан байдаг юм. Нэг өдөр дүү бид хоёрыг гадаа тоглож байтал аав дуудлаа. Тэр үед ээж түр хол явчихсан байсан юм. Аав, дүү бид хоёроос "Ээжийгээ санаж байна уу?" гэж асууж байна. "Санаж байнаа" гэлээ. Тэгсэн хоёр ватом цаас гаргаж ирээд сандал дээр тавьснаа “За ээжийнхээ юуг санаад байгаагаа зураадах” гэлээ. “Би зурахгүй ээ” гэлээ, дотроо бол ааваасаа ичээд байгаа байхгүй юу. Тэгсэн аав "Би үзэхгүй ээ, энэ дугтуйнд нугалж хийгээд ээжид чинь өгнө" гэв. Тэгсэн манай дүү зурж өгч байна аа. Дүүгийнхийг харсан надаас гоё зураад болдоггүй. Тэгж, тэгж нэг юм зураад өгсөн. Аав намайг дахиж "Зураг зур" гээгүй дээ. "Энэ Амараа зураг зурна гэж байхгүй юм байна" гэж бодоо байлгүй. /инээв\
 
     Гурав. СПОРТОД ДУРЛАСАН СУРГУУЛИЙН ЖИЛҮҮД
 
-Г.Галбадрах:Сургуульд хаана орсон юм бэ?
 
-Г.Амарсанаа: 1986 онд Архангайдаа сургуульд орсон. Энэ жил манай ангийн 30 жилийн ой болж байгаа. Бэлтгэл ангидаа ээжийнхээ оёж өгсөн даавуун цүнхэнд дэвтэр, ном, үзэг харандаа, шугам сэлтээ хийгээд л гараад явсан байх.
 
-Г.Галбадрах: Сургуульдаа хэр сурч байв даа?
 
-Г.Амарсанаа:  Нэг хөгжилтэй түүх ярихад, анх удаа сурлагын дэвтэр дээрээ "гурав" авчихлаа. Тэгээд " яах вэ?" гэж бодсоноо нуучихсан. Анхны гурав авалтаа уг нь би "нуучихсан" гэж бодоод байсан юм. Дараа нь дахиад "гурав" авчихлаа. Тэгсэн аав "Чи наашаа ороод ирээ" гэснээ, "Хичээлээ давтахгүй яагаад байна?" гэж асууж байна.  Өгөх хариулт байхгүй болохоор би дуугүй л зогсоод байлаа. Тэгсэн аав,"Алив Амараа чи наашаа хар даа. Чи ингээд муу сураад байвал том болоод хэн болох юм бэ? Үеийн чинь найзууд бүгдээрээ сансарт нисээд явчихна. Чи тэгээд яах вэ?" гэж асуулаа. Би хариуд нь "Найзуудыгаа сансарт нисээд ирэхээр нь ширээ засаад л хүлээгээд тосч авна" гэж хэлээд "таван салаа боовны амт" үзсэн юм даа. Харин аав үүнээс хойш нэг ч удаа надад "Хичээлээ давт" гэж хэлээгүй юм шүү. /инээв\
 
-Г.Галбадрах: Ямар хичээлд сонирхолтой байсан юм бол?
 
-Г.Амарсанаа:  Дунд сургуульд ороод боксчин болмоор санагдаад болдоггүй. Бүгдээрээ  ширээгээ тойроод суучихсан, ээж ч нөгөө хэлдэг үгээ хэлээд, аав ч сайхан ааштай сууж байв. Тэгэхээр нь "Би боксчин болъё, дэлхийн аварга болмоор байна" гээд хэлээд тавьчихлаа. Аав нэг их инээснээ "За тэгвэл хотод Ганболд гээд хүн бий. Чи тэрэн лүү яв даа.  Хотод хүүхдүүдтэй хамт секцинд яв, ямар байдаг юм байна үзээд ир" гээд намайг дэмжсэн. Архангайгаас Улаанбаатар хотод ирээд 14 хоног  Спортын Төв Ордонд Mишигдорж багшийн удирдлагаар дасгал хийж үзлээ. Гэртээ эргэж ирэхэд аав "Ямар байна?" гэж асууж байна. Би эхнээс нь "Дээс тоглуулдаг юм байна, ингэдэг юм байна, тэгдэг юм байна" гэж яриад өнгөрөв.
 
-Г.Галбадрах: Архангайдаа буцаж ирээд?
 
-Г.Амарсанаа: Намайг 5-р  ангид орох намар доктор Га. Цэрэндорж багш Олимпод тамирчин бэлтгэхийн тулд, Монгол даяар тусгай хөтөлбрийн дор хүүхдүүдийн бие бялдрын хөгжлийн судалгаа явуулж байсан юм билээ. Түүнээсээ 3 аймагт "Биеийн тамирын гүнзгийрүүлсэн сургалттай анги" нээжээ. Би түүнд нь тэнцээд Архангай аймаг дахь салбар болох Энх-Эхлэлт багштай 5"д" ангид орж билээ. Тэр үед бидэнд сургуулиас өдөрт 1,2-р хоол өгч, хөтөлбрийн дагуу бэлтгэл сургуулийг түлхүү хийдэг байв. Гэвч ардчилсан хувьсгал өрнөсөн  93 oноос нөгөө анги маань ч тэгэсгээд "өнгөрсөн" ч, наймдугаар ангиасаа спортоор түлхүү хичээллэж эхэлсэн дээ.
 
-Г.Галбадрах: Биеийн тамирын сонгоны анги нь хаагдсан ч, спортоор хичээллэхээ орхиогүй юм байна?
 
-Г.Амарсанаа:  Таваасаа наймдугаар анги хүртлээ спортоор явчихсан байсан болохоор дүн, мүн ч гэж тааруухан болоод, наймдугаар ангидаа нэгдүгээр арван жилээс хасагдчихлаа. Тэгээд хоёрдугаар арван жил рүү найзтайгаа хамт орох боллоо. Сахилгагүй ч гэж жигтэйхэн, хэр удаан тэсэх вэ? Ээж аав хоёрынхоо "чихийг нь халууцуулаад", аав нэг өдөр эцэг эхийн хуралд очсон юм. Багш нар "Танай хүү их сахилгагүй, гэхдээ ийм, тийм спортдоо л сайн" гэж байсан. Би ч "Хариад аав яах бол?" гэж бодчихсон алхаж явтал, “Чи үнэхээр спортоор амжилт гаргаж чадах юм уу” гэж асууж байна. Би "Чадна аа" л гэлээ. Тэгсэн аав, "За тэгвэл маргааш чамайг би зургаан цагт дуудна. Өдөр болгон бэлтгэл хийж бай" гэв. Тэгээд л өглөө бүр аав намайг сэрээж, би бэлтгэлээ хийж эхэлсэн дээ. Тэр жилдээ 1995 oны өсвөр үеийн өндрийн харайлтын "Улсын аварга" болж байсан юм.
 
-Г.Галбадрах: Дунд сургуулиа төгсөөд ямар сургууль сонгосон юм бэ?
 
-Г.Амарсанаа: 1996 онд аравдугаар ангиа төгсөөд, Биеийн Тамирын Дээд Сургуульд  oрж 4 жил маш сайн сурсан даа. Аав минь намайг их дэмжиж байжээ. Ингэж миний спортын кареер эхэлсэн бөгөөд 1999 онд "Бүх ард түмний 10-р спартакиад"-аас "мөнгөн медаль", 2000 онд насанд хүрэгчдийн өндрийн харайлтын "Улсын аварга", 2001 онд дахин "Улсын аварга" болж, мөн энэ онуудад 100 метрийн гүйлтэд хошой "мөнгөн медаль" авч байж билээ. Тэгээд л 2002 оны сүүлээр АНУ-д ирсэн дээ.
            

     Дөрөв. "АМЕРИКТ ЮУ СУРСАН БЭ", ГЭЖ ҮҮ?
 
-Г.Галбадрах: Америкт ирж буй хүн болгон "Тун удахгүй буцна даа" гэсэн бодол тээж ирдэг.
 
-Г.Амарсанаа: Аав минь намайг Америкт ирэн, иртэл бүх талаар минь дэмжиж тусалдаг байжээ. Энд ирсэн хойноо л би биеэ дааж амьдарч эхэлсэн гэхэд болно.  Намайг АНУ руу явах гэж байхад аав минь "Миний хүү хүний газар олигтой явж чадвал гурван жилээс илүү болоод хэрэггүй дээ" гэж хэлээд үнсээд явуулж байсан. Гэсэн ч намайг энд ирснээс ганцхан жилийн дараа аав маань өөд болсон доо. Тэр үед надад айлын том хүүгийн хариуцлага, ар гэрээ тийм сайхнаар авч явдаг байсан аавынхаа орон зайг нөхөх үүрэг ирсэн учир, ажил сайн хийж хөдөлмөрч байх ёстой гэж ухамсарлаж эхэлсэн дээ.
 
-Г.Галбадрах:Америкт ирээд ямар ажил хийж эхлэв?
 
-Г.Амарсанаа:  Монголоос дөнгөж ирчихээд барилга дээр ажиллахаар хэцүү санагдаад болдоггүй.  Манай найзууд тэр үед "өвөө хардаг" ажил хийдэг байв. Цалингийн хувьд хамаагүй дээр тул найзууд маань надад "өвөө хардаг" ажлаа санал болгоно. "Чиний ажлаас хамаагүй дээр дээ, барилгын шороон дотор ажиллахгүй шүү дээ" гэцгээнэ. Нэг удаа сэтгүүл үзэж сууж байхдаа "Америкт хувийн орон сууцыг их үнэтэй барьдаг юм байна" гэдгийг уншаад бүр гайхаж орхилоо. "Тийм үнэтэй байдаг юм байх даа, тэгэхээр хийж байгаа хүмүүс нь хэдий хэрийг олдог бол?" гэсэн бодол толгойд эргэлдэнэ.
 
-Г.Галбадрах:Сониуч бодол тань барилгын ажил руу хөтөлжээ дээ?

-Г.Амарсанаа:  Америкт зарим хүмүүс ямар ч хамаагүй ажилд нэг өдөр ажиллахыг хар яриагаар, “биеэ үнэлэх” гэж  нэрлэдэг юм. Хүмүүс тодорхой нэг газар очоод барилгын туслах ажил, айл нүүлгэх ч гэдэг юм уу янз бүрийн ажилд хүмүүстэй үнэ хөлсөө тохироод явж ажилладаг ажил л даа. Нэг өглөө тэнд зогсож байтал, нэг их сахал үс болсон эр хүмүүсийг нэг, нэгээр нь дуудаж байгаад л юм асуугаад байв. Би ч хараад л зогсоод байтал, нөгөөх чинь яг явах гэж байснаа над руу хараад намайг дуудлаа. Тэр үед хэл ус ч сайнгүй байсан тул, тэр хүнийг ямар нэгэн зүйл ярьж байгаад над руу харахаар нь "ок" гээд л толгой дохиод байлаа. Тэгээд л түүнтэй хамт явж, явж нэг газар очтол дөнгөж барьж эхэлж буй байшин байсан юм. Тэнд миний одоог хүртэл түншилж, ажил хэргийн холбоотой явдаг Василий гэж найз маань ажиллаж байв. Тэд ажлуудаа нэг л удаа зааж өгөөд ажиллуулав. Эхний ажил маань мод хөрөөдөх байлаа. Аав маань бидэнд "Нэг зүйлийг нэг л удаа хэлдэг" байсан тул надад тэр ажил нь "инээдтэй" жаахан зүйл шиг санагдаж дор нь хийгээд сурчихсан. Дараа өдрөөс нь тэр хоёр надад сарын 1300$-ийн цалинтай ажил санал болгож, тэндээ байнгын ажилтнаар орсон доо. Тэр үед найзууд минь "Дэмий юм биш үү, чи 3000$-ийн цалин аваад өвөө хардаг ажил хийгээч" гэж зөвлөж байв.  Тухайн үедээ өөрийгөө нэг хамгаалахчаа аядаад, "Би таван жилийн дараа өдрийн 3000$ олдог болох ч юм билүү" гэж хэлж байсан санагдаж байна.
 
-Г.Галбадрах:Ажлаа сайн хийж сурсан болохоор чамд илүү боломж олдоод байсан байх?
 
-Г.Амарсанаа:  Хоёр жилийн дараа гэхэд би бүх ажлаа гардаад хийгээд сурчихсан байлаа. Хэдийгээр бага цалинтай эхэлсэн боловч, энэ үед цагийн 35$ авдаг болчихсон байв. Дээр хэлсэнчлэн миний хамгийн чухалчилж баримталдаг зарчим бол "Нэг зүйлийг нэг л удаа хэлүүлэх, нэг л удаа харах" байлаа. Би хоёр жил ажиллаж байхдаа нэг ч удаа хоцорч үзээгүй. Ажилдаа сэтгэлээ зориулж, хариуцлагатай байх зарчим бол ааваасаа сурсан эрдэм.
 
-Г.Галбадрах:Тийм ээ , энэ бол хамгийн чухал зарчим.
 
-Г.Амарсанаа:  Ажил дээрээ анзаараад байсан чинь, нөгөөдүүл маань надаас барилгын зургаа нуугаад байгаа нь мэдрэгдээд. "Ер нь энэ зурганд бүх учир нь байдаг юм байна" гэж ойлгоод “Зургийг нь л олж үзье" гэж бодлоо. Ажлаа тараад нөгөө зургийг нь аваад явчихав. Гэртээ очингуутаа дэлгээд хартал яг миний хийж байсан ажил тэр чигээрээ байв. Маргааш нь мөрөн дээрээ нөгөө зургаа тавьчихсан очтол нөгөө хоёр чинь өөрийнхөө хэлээр ярьж, ярьж байснаа юу ч асуулгүйгээр, “За яахав, чи тусдаа өөрийн  компаниа байгуулаад гар. Гэхдээ хамгийн гол нь зөвхөн бид хоёроос ажил авна шүү” гэсэн юм. Тэгээд Василий “За май энэ чиний хөрөөдөж байсан хөрөө, энийг ав” гэж хэлээд хөрөөгөө өгсөн.
 
-Г.Галбадрах: Сайн түншүүд байна. Чи хувийн бизнесээ ингэж эхэлж дээ?
 
-Г.Амарсанаа:Ингэж л хувийн ажлын гараа эхэлсэн дээ. Улмаар би нэг мексик, нэг монгол залууг доороо ажиллуулах болсон бөгөөд одоо бодоход бас л инээдтэй ажил байж. Тэр нь юу байсан бэ гэвэл, нэг жижиг оффис барих ажил. Би тэр хоёроос  "Наад ажлын чинь хөлс нь хэд юм бэ?" гэсэн чинь1300$ гэж байна. Магадгүй тэд намайг 1300$-аас эхлүүлж байсан болохоор зориуд тэгж хэлсэн байх л даа. Одоо би тэр хоёртой байнгын түншүүд хэвээрээ сайн харилцаатай байдаг юм.
 
      Тав. АМЕРИКТ "МОНГОЛ ХОРООЛОЛ БАЙГУУЛАХ" НЬ МИНИЙ МӨРӨӨДӨЛ

-Г.Галбадрах: Чикагод "Монгол хороолол байгуулах" санаа яаж төрсөн юм бэ?
 
-Г.Амарсанаа: Би өөрөө хоёр охинтой хүн л дээ. Хамгийн анхны "Монгол таун" байгуулна гэсэн сэдэл маань хүүхдүүдээс маань л үүдэлтэй. Эцэг хүн болчихоод мэдээж шал өөр зүйл мэдэрч, тэс ондоо хариуцлага үүрээд ирмэгц "Би яаж хүүхдүүдээ монгол чигээр нь, миний өсч төрсөн тэр сайхан монгол соёлыг мэдэрч хүмүүжүүлэх вэ?" гэж бодсон. Одоо бидний үе буюу АНУ-д ирсэн анхны “generation” буюу нэгдүгээр үеийнхэн хэдийнээ хөлөө олоод өөрсдийнхөөрөө амьдарч байгаа боловч, бидний үр хүүхдүүд энд төрж өссөн залуус тун удахгүй соёлын аюулд орохоор байгаа. "Монгол таун" бол хүүхдүүд монгол хэлээ сурдаг, монгол хүүхдүүдтэйгээ тоглож болдог, гэр бүлүүд чөлөөт цагаа өнгөрөөж болдог тийм л бүтээн байгуулалт юм л даа. Ерөнхийдөө гурван акр газар дээр байрших нэг том үйлчилгээний төв бөгөөд тэнд жижиг, дунд бизнес эрхлэх хүмүүст бүх боломж нь нээлттэй байгаа. Гэхдээ хамгийн чухал зүйлс бол бүх зүйл хуулийн дагуу, сургууль байлаа гэхэд акедемик чанартай байх ёстой.
 
-Г.Галбадрах:Сайхан санаа байна. Энэ санааг АНУ-д ажиллаж амьдарч буй олон монголчууд мөрөөддөг боловч одоогоор ажил хэрэг болгох гэж зүтгэж эхэлсэн нь та нар л байна даа.
 
-А.Амарсанаа: Нэг өнцгөөс харахад энэ бол бүтээн байгуулалт юм шиг харагдаж байгаа боловч нөгөөтэйгүүр үүнд асар чухал менежментийн зүйл оршиж байгаа юм. Энэ тал дээр олон монголчууд надтай хамтраасай гэж хүсч байгаа. Бүх хотуудад ингэж мөрөөдөж байгаа хүмүүс бий. Мөнгөтэй, боломжтой хүмүүс  үүнийг хийгээсэй гэж хүсч байна. Манай гурван сая монголчууд бүгдээрээ Америкт ирлээ гэхэд зүгээр л далайн нэг дусал шиг л уусаад л алга болчихно. Тийм учир энэ бол зөвхөн миний ажил бус, уг нь бол улсын бодлогын чанартай зүйл юм. Энэ бүхнийг би өөрийн ашиг сонирхол дээр түшиглэн хийж эхлээгүй. "Монгол таун" бол яалт ч үгүй байх ёстой, өнөөгийн АНУ-д амьдарч буй Монголчуудад маш чухал зүйл. Тийм ч учраас жижиг бизнесүүдийг дэмжих, монголчууд хэн юу чадаж байна, ямар үйлчилгээ үзүүлэх боломж байна тэр бүрийг нь хийх боломжийг олгох гээд байгаа юм. Зураг төслийг нь бид гаргачихсан байгаа л даа. Одоо хуульч маань газар авах зэрэг ажлуудаа хариуцан ажиллаж байгаа бөгөөд  "Одоогоор дэлгэрэнгүй нарийн мэдээллээ өгч хэрэггүй" гэж зөвлөсөн тул энэ хүртэл товчхон мэдээлэл өгсөн дээр болов уу.
 
-Г.Галбадрах: Уулзаж олон сэдвээр хуучилж суухад сайхан байлаа. АНУ-д "Монгол таун" байгуулах санаачлага тань ажил хэрэг болж, олон монголчуудад сайн үр нөлөөгөө хүртээгээсэй гэж хүсч байна.
 
-Г.Амарсанаа: Тантай уулзаж ярилцсандаа баяртай байна. "Монгол таун"-ы асуудал маань хууль журмын дагуу шийдэгдэхээр монголчууддаа хандаж дэлгэрэнгүй мэдээлэл хүргэж, хамтарч ажиллахыг уриалнаа. Бүтээн босголтын ажил эхлэх болохоор АНУ-д барилгын чиглэлээр бизнес эрхэлж буй монголчуудыг ирж оролцон хамтарч бүтээгээсэй гэж хүсч байгаа юм. Магадгүй дараа жил бид энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах боломжтой монголчуудынхаа уулзалтыг Чикаго хотод зохион байгуулах бодол ч байгаа. "Монгол таун"-ыг монголчууд бид хамтдаа босгож бүтээвэл сайхан шүү дээ.
 
 
...АНУ-д суурьшсан монголчуудын 3-р үе буюу энэ оронд төрж, өсч буй хүүхдүүдээ "монголоор нь байлгах", тэднийг "монгол хүн гэдгийг нь мэдрүүлэх" санаа олон монголчуудын сэтгэлийг зовоож буй. Үүнийг шийдэх боломжит арга нь хот болгонд байгуулагдах "Монгол хороолол" гэдэгтэй хүн болгон санал нийлэх байх. "Монгол хороолол" бол харь орон дахь монгол ахуй, монгол хэл соёл, монгол түүх, зан заншлын хэлхээс, монгол урлаг, спортын төв, монгол бахархалын өлгий мөн. Энэ ярилцлагаас хойш Г.Амарсанаатай хэд хэдэн удаа уулзаж ярилцсан. Мэдээж амаргүй боловч тэдний ажил бага багаар урагшилсаар л яваа. Хэрэв бид зорилгоо зангидан, хүчээ нэгтгэн дэмжин "Монгол хороолол"-ыг босгох аваас энэ л туршлагаараа улс болгоны хот болгонд "Монгол хороолол" байгуулах боломжтой болно.Өнөө эс гэхэд бид хэзээ нэгэн цагт үүнийг хийцгээх л болно. Харин энэ цаг одоо эсвэл хэзээ болохыг бидний монголчуудын эв нэгдэл мэдэх буйз аа. Яагаад болохгүй гэж?
 
                 Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
 
www.galbadrakh.com                                                2016-09-28

20160914 005

                                                       \цуврал-09- төгсгөл\
...Амьдрал их энгийн, бид л өөрсдөө санаатай болон санамсаргүйгээр зовлон болгож хувиргадаг болохоос. Энэ амьдралд өөрийн бий болгож чадсан бүхэндээ сэтгэл хангалуун байж, наран ургаж мандахаас шингэж жаргах хүртэлх бүх л цаг хугацааг баяр бахдал дүүрэн, сэтгэл амар амгалан өнгөрүүлж сурвал юутай сайн.

Дэлгэрэнгүй: АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

20160908 005


*-Маргааш хийх ажилд чиний туслалцаа хэрэгтэй байдаг, чи тусалж чадах уу?

Дэлгэрэнгүй: ИТГЭЛ

Дэд бүлгүүд