Буудалдаа байхдаа Галаа хачин их ганцаардаж ганхирч байгаагаа мэдэрлээ. Энхээ бодогдон түүнтэй уулзахыг асар ихээр хүсэн мөрөөдөж байгаагаа ойлгожээ. Дурлачихлаа гэж үү? Яагаад юунаас болоод түүнд дурлачихдаг байна аа гэж гайхширав. Өдий насны насандаа амьдрал зохиож үзэж, бишгүйдээ авгай хүүхэн эргүүлж явсан хүн ийм амархан сэтгэл алдсандаа өөртөө гайхаж байв. Дурлал, хайр гэдгийг 18-20-оод насныхны гэнэн томоогүй үйлдэл гэж боддог болсоор уджээ. Анхны харцаар дурлана гэдгийг шоолон инээж, ном зохиолд байдаг үлгэр мэт санаж гэнэт хүн хараад дурласан тухай уншихаар инээд нь хүрээд, шоглоом тоглоом болгодог нь саяхансан. Хүний сэтгэлд, бодолд орохгүй бодол гэж алга юм даа. Дөнгөж саяхан л янхан аваад аргалчих юм бодож байснаа бодохоор инээд хүрэх шиг, гайхах шиг.

Өнөөгийн дэлхий ертөнцийг хөрөнгийн биржийн үйл ажиллагаагүйгээр төсөөлөхийн аргагүй билээ. Энэхүү ертөнцөд асар том луйвар үе үе явагдаж ирсэн түүхтэй бөгөөд харин үүнтэй төстэй үйл явдал Монгол орны маань улс төрд хэрхэн өрнөж байгаа тухай өөрийн бодлоо уншигч таньтай хуваалцахаар энэхүү бичлэгээ бичиж суунаа.

Хүмүүсийн хамгийн их сонирхдог сэдвийн нэг нь хэрхэн их мөнгийг хурдан шуурхай олох вэ? гэдэгт байдаг юм. Хэрвээ хэн нэгэн маш хурдан, амархан аргаар мөнгө олж баяжуулж чадна гээд л зар  тавих юм бол бусдын сонирхолыг асар их татна. Орчлон ертөнц уужим юм болохоор одоо ч, ирээдүйд ч амар хялбар арга замаар хурдан мөнгө олж болно гэдэгт итгэдэг хүмүүс зөндөө байсаар ирсэн, байсаар ч байна, байсаар ч байх болохоороо баланд шунах зөгий мэт олныг шавуулдаг амттай сэдэв аж. Чухамхүү энэ гэнэн хүсэл, шунал дээр нь үе үеийн луйварчид тоглосоор иржээ.

Нэг дэхийн өглөө бол Галаагийн хувьд хамгийн дургүй өдөр. Учир нь хагас, бүтэн сайны урт амралтын дараа өглөө эрт босож ажилдаа явна гэдэг бие, сэтгэлийн хувьд хүндрэлтэй өдөр шиг санагддаг. Яагаад ч юм энэ өглөө нэг л хамаг бие нь хүндэрсэн, сэтгэл санааны хувьд тааламжгүй санагдана. Манай хүний хувьд томиллолтоор явж байгаа болохоор заавал өглөө эрт сэрэх албагүй байсан ч нэг дэх өдрийн өглөө эрт сэрчихдэг дадлынхаа дагуу нэг л босох дургүй нүдээ анисан чигээрээ хагас зүүдлэх, бодохын завсар сэрүүн хэвтэж байлаа.

Ямар ч байсан өнөөдөр өөр рүү нь “Гео систем” –ийн Давид утасдах болно гэдгийг тааварлаж, түүнтэй ямархуу тактикаар юу ярих уу, тэдний зүгээс ямар нөхцлүүд ирж болохыг тааварлан бодно.

Аливаа түүхийг  улс төрийн зорилгоор бичдэг үүнээс болоод түүхэн үнэн гуйвуулагддаг эсвэл дарагддаг бүр заримдаа зохиомол домгон түүх хүртэл үүсдэг билээ. Би энэ удаа Монголын түүхэн дотроос дарагдсан эсвэл зориуд мартагдсан байж магадгүй Монголын бичгийн түүхийг дэлгэхийг зорилоо.

Надад анх Европийн орнуудын түүх уншиж байхад тэдний бичиг үсгийн түүх болон үндэстний бүрэлдэн тогтсон түүх Христийн шашинтай салшгүй холбоотой юм байна даа гэсэн сэтгэгдэл төрж  байлаа. Ялангуяа тэдний бичиг үсэгтэй болсон нь Христийн шашинийг дэлгэрүүлэх үүднээс тухайн ард түмний эх хэл дээр Библийг орчуулж бичих зорилготой, тэдний хэл ярианы онцлогт зориулж бичиг үсэг зохиодог байсан нь тод харагддаг. Үндсэндээ орчин үеийн Умард болон Зүүн Европийн ихэнх орнууд VIII–X-аар зууны үед Христийн шашинд орсон бөгөөд үүнтэй холбоотойгоор тэдний бичиг үсэг, тэр бүү хэл үндэстний төр улсын үүсэл тавигдсан байдаг. Одоо бидний хэрэглэж байгаа Кирилл үсгийг ах дүү Кирилл, Метод гэх хоёр Христийн номлогч славян хэлний онцлогт зориулан зохиосон юм.

Анх тэрэнтэй харц тулгараад нэг л сонин мэдрэмж төрсөнсөн. Тэр хэдхэн агшинд хүсэл, тэмүүлэлийн дуудлагыг надад тэр бэлэглэсэн байжээ. Гэвч тухайн үедээ би юу болж байгааг бүрэн гүйцэд сайн ойлгоогүй байлаа. Зүгээр л сайндаа хэн хэнээ сонирхсон эсрэг хүйстний сониуч зан. Эсвэл аль охид, бүсгүйчүүд надаа таалагдахыг тэр вэ гээд өнгөрөөсөн дөө. Гэхдээ яагаад ч юм тэр бүсгүйд би их таалагдлаа гэсэн совин надад үлдсэн байлаа.

Удалгүй түүний харц оюун бодлоос минь мартагдахгүй байгааг мэдэрч эхлэлээ. Түүний харцаар дамжин зүрх сэтгэлийг нь тэмтэрсэн ажээ. Нэгэн далдын урсгал бидний нүдээр зүрх сэтгэлд минь орон шингэжээ. Миний зүрх сэтгэл хэн нэгэнд харьяалагдаж эхлэж байгааг надад шивнэж эхлэв. Зүрх минь тийшээ тэмүүлэн уусан одохыг хүсэн булгилахыг тэр мэдэрсэн болов уу? Зүүд нойрондоо, хүсэл мөрөөдөлдөө түүнтэй би учирч байна гэж мөрөөдсөн. Түүний зүрх надад харьяалагдах тэр цаг мөчийг хүсэн хүлээсэнсэн. Зүрх зүрхэндээ уусан нийлдэг ажээ. Чиний зүрхний булгиаг мэдрэн, чи бидний зүрх нэгэн хэмнэлээр цохилж байгааг мэдрэх сайхан.

Сүүлийн үед Оюутолгойн гэрээний төсөл болон Тавантолгой нь олон хүний сонирхолыг татаж байгаа билээ. Энд хамгийн гол нь монголчууд өөрсдөө хийж чадахгүй, мөнгөгүй учраас энэ төслийг гадныханд хямралын үед яаж ийж байгаад өгөөд өөрсдөө зүгээр суугаад хямралаас гарчих юм шиг үлгэр, домгийг ам дамжуулан хуучлах болжээ.

Баруунд боловсрол эзэмшиж, ажиллаж байгаа, мөн Nokia зэрэг үндэстэн дамнасан компаний төслийн тоосонд булуулж явсан хүний хувьд энэ үлгэр домгийг няцаахыг оролдоё. Гэхдээ уншигч та намайг эдийн засгийн хүнд, хүнд залхуутай нуршуу онол энэ тэр ярих гэж байна гэж бүү эмээгээрэй! Алив наашаа дөхөөд суугаараа! Би зүгээр л амьдрал ярья!

Энд нөгөө алдарт Оюутолгой болон Тавантолгой мөн Rio Tinto-гийн үйл ажиллагаан дээр жишээ болгон өөрийн ажиглалт, туршлагаа дүгнэн нэгтгэж өгүүлэх болно.

1. Rio Tinto зэрэг гадаад компаниуд юу хийдэг вэ? -- 2. Монголчууд юу хийж чадах вэ?

Хүн эзэгтэй үед амиа хамгаалах зөн билгээрээ нэг бол айж хулчийдаг, эсвэл санаанд багтамгүй зориг гаргадаг юм.  Ухаалаг хүн нөхцөл байдлыг зөв үнэлэн өөрийнхөө хүч чадал, нөөц бололцоогоо хэрэгтэй үед гаргаснаар энэ нь зориг зүрх болон хувирч, өөрийнхөө болон өрөөлийн амийг хүнд хэцүү үед аварч чаддаг. Мөн заримдаа үнэхээр хүч хүрэхгүйгээ ухаарсан үед буулт хийн ухарч чаддаг байх нь аймхайн шинж биш, харин ухаалгаа харуулж байгаа хэрэг болох болов уу. Нөгөө талаас аймхай хүн ямар ч үед, тухайлбал нөхцөл байдал өөрт нь ашигтай ч байсан, эсвэл өөрийнх нь хүч чадал, боломж байсаар байтал айн хулчийснаар тэнэг байдалд ордог.

Яагаад ч юм Галаад энэ бүхэн урьд өмнө болж байсан зүйл яг дэс дарааллаараа давтагдаж буй мэт сэтгэгдэл төрөн, дээрэмчин буугаа тавихыг хүлээж байлаа.