20170503 006
Хөмсөг: Гоё хүмүүс

Сэтгүүлч: Э. Зоригт

Сэтгүүлч, зохиолч Б.Номинчимэдтэй яриа өрнүүлэв. Тэрбээр сүүлийн жилүүдэд ном хэвлэлийн салбарт хийж бүтээсэн зүйлтэй, гэр бүлийн хүнтэйгээ хамтарч дэлхийн хүүхдийн сонгодог зохиолын олон сайхан ном цувралаар гаргасан. Саяхан “Аугаа эрин” хэмээх түүхэн роман бичиж, хэвлүүлсэн нь уншигч, мэргэжилтнүүдийн таашаал, анхаарлыг ихэд татаж байна. Мөн Америкт амьдарч, ажиллаж буй монголчуудтайгаа хэдэн жил болсон. Түүний зэрэгцээ сэтгүүлчийн хувиар Монголын нийгмийн олон асуудлаар санал бодлоо тодорхой илэрхийлж ирсэн билээ. 

unnamed 2

Хөмсөг: Гоё хүмүүс

Сэтгүүлч: Э. Зоригт

Цас хайлаад зам харлачихаж, цаг наашлаад урь орчихож. Бууз идэж, суүтэй цай ууж, шүлэг бичиж, Стивийн тухай уншиж гэртээ бүгсээр цонхоор нэг хартал гадаа гэнэт хавар болчихож. Тэмдэглэлийн дэвтэр, гоё хүмүүс, ярилцлага, гадаах ертөнц надаас жаахан холдчихжээ.

batka

Нийслэлийн Үйлдвэрлэл, инновацийн газрын дарга Б.Бат-Эрдэнэтэй уг агентлагийн үйл ажиллагаа болон цаашлаад Нийслэлийн хэтийн хөгжлийн чиг хандлага, хийх ажлын талаар цөөн хором ярилцсан юм.
- Нийслэл гэдэг их айлд Үйлдвэрлэл, Инновацийн газар байгуулагдсан гэж сонсоод би хувьдаа их баярласан. Учир нь, өмнө нь Нийслэлд инновацийн “үнэр” ч байгаагүй. Тэгэхээр танай байгууллага хэрхэн байгуулагдсан талаар ярилцлагаа эхлэх үү?
- Өмнө нь нийслэлд Эдийн засгийн хөгжлийн газар гэж байсан нь татан буугдаж, Хотын дарга С.Батболд болон түүний баг Нийслэлийн Үйлдвэрлэл, Инновацийн газар гэж шинэчлэн байгуулсан. Энэ нь тохиолдлын биш, бодож төлөвлөж, Засгийн газартай зөвшилцөж гаргасан шийдвэр юм. Улаанбатар хот бол манай орны аж үйлдвэр, шинжлэх ухаан, санхүү, дэд бүтцийн хамгийн том зангилаа болсон газар. Энд мэдлэг технологийг бий болгогч шинжлэх ухааны хүрээлэн, их сургуулиуд, эрдэмтэд, зохион бүтээгчдийн ихэнх нь байна. Нөгөө талаас технологид суурилсан үйлдвэрүүд, тэдгээрийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг авч хэрэглэдэг зах зээлийн дийлэнх нь энд байна. Мөн хүн амын тэн хагас нь амьдардаг нийслэл хотод маань зайлшгүй орчин үеийн технологи, мэдлэгт түшиглэж шийдвэрлэхээс өөр аргагүй маш олон асуудлууд тулгарч байна. Тиймээс нийслэлийн өмнө тулгамдаж байгаа олон асуудлыг бид мэдлэгт түшиглэн шийдэхээр ажиллана.

tamjid1

Хөмсөг: Гоё хүмүүс
Сэтгүүлч: Э. Зоригт

Нэр нь үл мэдэгдэх дүнхийсэн бор уул чив чимээгүй дүнсийнэ. Модгүй, чулуугүй, амьд амьтангүй мөлгөр бор уул эзэнгүй мэт аль эсвэл өөрөө энэ газрын эзэн мэт газраас тэнгэр өөд тэмүүлжээ. Харин энэ уулыг амь оруулдаг нэгэн хүү бий. Түүнийг Ж.Тамжид гэнэ. Төв аймгийн Зуун мод сумын 4-р арван жилийн бага ангийн сурагч тэрбээр өглөө эртээ гэгч нь гэрээсээ гарна. Ээжийнхээ хайрсан боорцгийг халаасалж аваад, цүнхээ үүрээд сургуулийн зүг алхана. Нартай уралдан алхаж, боорцгоо мэрсээр өнөөх нэргүй уулын бэлд ирээд хэзээний таньдаг хүнтэйгээ таарсан мэт уултай мэндэлнэ. Уул хариу үл хэлэх ч хүү түүнтэй яриад л өөрөө өөртөө гаргасан нарийхан жимийг даган алхаад л байна. Том болоод ямар хүн болох, өчигдөр сургууль дээр юу болсон, гэрийн даалгавраа хийсэн хийгээгүй гээд л нэр нь үл мэдэгдэх бор хайрхантай яриад мацаад л.
Орой дээр нь гарч орчныг тольдчихоод уулын уруу тэнхээ мэдэн гүйчихнэ. Тамжид хүүгийн замд яг ийм хоёр уул таарах бөгөөд тэр хоёулантай нь танилтайгаа таарч байгаа мэт мэндэлнэ. Гэрээс сургууль хүртэлх замын хань болох хоёр бор уултай ярьж алхсаар бүтэн цаг орчмын дараа сая нэг юм сургуулийн бараа харна.

cenjavХөмсөг: Гоё хүмүүс
Сэтгүүлч: Э. Зоригт

Явдал  мөр хийгээд эрүүл амьдрах нууц
Өчигдөр хүйтэн, өнөөдөр дулаахан. Энэ өвлийн араншин нэг л биш. Хавар арай эрт айлчлаад байгаа ч юм шиг. Замын цас хайлж, залуус хөтлөлцөн алхална. Завгүй Улаанбаатар өвлийг үргээх ч шиг. Нэг тийм урин мэдрэмж угтана, бүрхэнэ. Өвлийн цэв хүйтэн жавар хотын завгүй амьдралаас цэрвэх мэт. Яг ийм дулаахан өвлийн нэгэн өдөр би “Гоё хүмүүс” булангийнхаа дараагийн зочин Х.Цэнжав эгчтэй дэлгэцийн цаанаас ярилцахаар хүлээж сууна. Энд өвөл болж байгаа. Харин тэнд зун болж байгаа.
Тэрбээр Монгол ардын эмчилгээг дэлхийд сурталчилан яваа нэгэн. Учир нь тэрбээр тэртээ 1990 оны үеэс Польш улсад өөрийн гэсэн ардын эмчилгээний эмнэлгийг нээж саяхныг хүртэл тэндээ ажиллаж амьдарсан. Харин хэдхэн сарын өмнөөс Австрали улсад суурьшиж, Монгол ардын уламжлалт эмнэлгийг Европын өөр нэгэн оронд нээх мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн дэлхийг хөндлөн гулд туулж яваа бүсгүй юм. Ингээд түүнтэй хийсэн ярилцлагыг уншигч танд хүргэж байна.

Одоогийн аж амьдралыг тань асуухаас урьтаж таны ардын эмчилгээтэй хэрхэн холбогдох болсон талаар ярилцлагаа эхэлбэл болох уу?
Бололгүй яах вэ. Гэхдээ үүний тулд би Польш явсан талаараа эхлээд ярих хэрэгтэй болох байх. Миний гадагшаа явсан түүх бусдын л адил даа.

jjj2Манайх зурагтгүй л дээ. Тэгээд зурагтгүй хүн чинь зурагтын бараа харахаараа цэнхэр дэлгэцээр юу ч гарч байсан хамаагүй шимтэн үзээд эхэлдэг юм байна. Ямар сайн даа л Засгийн газрын хуралдаан үзээд суугаад байх вэ дээ. Айлын авгайн хийж өгсөн сүүтэй цайг шимэнгээ анх удаагаа л УИХ-ын гишүүдийн ярьж байгааг сэтгэл гарган, чих тавин сонсож үзэв.

Тэнд, тэд Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих талаар л яриад байна. Ер нь Монголчууд байнга ярьдаг хэдэн топ сэдэвтэй. Үе үеийн Засгийн газар ярьж л байдаг. Гэхдээ хийсэн ажил, бодитой үр дүн мэдрэгддэггүй салбар байдаг нь жижиг, дунд үйлдвэрлэл /ЖДҮ/. Өө тэрийгээ л яриад байна гэж бодлоо. Гэхдээ л зурагтгүй байгаа хүн чинь зурагт үзэх сэтгэлдээ хөтлөгдөөд дахиад нэг аяга цай гуйж уунгаа тэдний яриаг сонсоод л байв. Уг нь манай орны хувьд үйлдвэрлэлийн тулгуур болох түүхий эд нь хангалттай байдаг. Ард иргэд нь үйлдвэрлэгч болохыг зорьдог. Төр, засаг нь ч жил болгон ЖДҮ-ийг дэмжих нэрээр нэлээд төгрөг зарцуулдаг. Тухайлбал, 2009-2016 оны хугацаанд нийт 745,5 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгосон гэнэ.

Hongoroo 3Хөмсөг: Гоё хүмүүс
Сэтгүүлч: Э. Зоригт
Өвлийн хүйтэн, дүнсгэр, утаатай өдөр. Нэг тийм саарал мэдрэмж. Гоё хүний эрэл хайгуул. МУЭ-ийн харьяа уран бүтээлчдийн “Б” урлан. Энд урлаг төрдөг гэхэд итгэмээргүй. Хэтэрхий хуучин өгөгдлүүд. Модон хаалга, халцарсан шал, хуучин шат, бүүдгэр гэрэл, бохир суултуур, цэнхэр хана. Зураачдын диваажин болсон уг газар ийм ноорхой байна гэж үнэндээ төсөөлсөнгүй. Гэхдээ ийм орчинд ямар нэгэн ер бусын мэдрэмж ноёлож, онгод гээч нь заларсан ч юм шиг содон мэдрэгдэх нь жигтэй. Будаг, мод бас өөр юу ч юм бэ үнэртсэн энэ урлан гэх урлагийн орчин адын юм. Энд миний гоё хүн буй. Түүнийг Л.Хонгорзул гэдэг.
Монголын урлаг тэр дундаа Монгол зургийг дэлхийд таниулж яваа энэ бүсгүйтэй уулзах ярилцах хүсэл эртээ дээрээс төрсөн юм. Илүү дутаа зүйл үзэж явдаг над шиг хүний орох ёстой газруудын нэг бол яах аргагүй уран зургийн үзэсгэлэн. Хэдэн жилийн ч өмнө билээ тэгж яваад Монгол эмэгтэйг Монгол зургаар тэгэх тэгэхдээ нэн шинэ өнгө аясаар зурсан зургийг олж хараад ер бусын мэдрэмжид автаж билээ. Монгол зураг нь өөрөө алслалгүй хавтгай дүрслэлтэй байдаг. Гэтэл түүний зурсан зурагт гоо сайхан, орон зай, мэдрэмж гээд бүгд шингэсэн байх шиг санагдсан. Тэгж явсаар саяхан түүнтэй танилцах завшаан тохиолдсон юм. Би түүнтэй дөнгөж саяхан л танилцсан. Гэтэл дэлхий түүнтэй танилцаад удаж байгаа юм билээ. Франц, Америк, Солонгос, Герман, Хятад гээд хаа сайгүй түүний бүтээл бий. Ингээд энэ удаагийн гоё хүнтэй хийсэн ярилцлагыг та бүхэнд хүргэе.

20170116 012


/Алхцгаая нийслэлчүүдээ/

Урд шөнө хүйтэн байсан. Учир нь энд өвлийн улирал ид дундаа орж байна. Улаанбаатарчууд дулаацахаар нүүрс түлсэн. Айл бүрийн яндангаас гарсан утаан хөшиг хотыг бүрхэж, урдах зам харагдахтай үгүйтэй. Өглөөний нар мандах яагаа ч үгүй тул орчинд үнсэн саарал өнгө ноёлоно. Саарал хотын иргэд нойрноос сэрж, хүмүүс хийгээд машины урсгал илт нэмэгдэж, хот амилав. Хүмүүс ажилдаа явж байна. Зам, зам дагасан хүмүүсийн урсгал үргэлжилнэ, машины дохио хангинана. Хараал урсгана. Хүүхдүүд зам хөндлөн гүйнэ. Хотын өглөө ингэж эхэлнэ.

20170111 006

Ч.Ганхөлөг компанийн үүсгэн байгуулагчдын нэг

Хөмсөг: Гоё хүмүүс

Бид Apple-аас хүчтэй

Эрэл хайгуул, яг хаана байгааг нь мэдэхгүй ч гарцаагүй байж л байгаа гэх хөдлөшгүй итгэл. Чанадын чанадад орших үнэ цэнийн эрэл минь энэ удаа технологийн нэгэн эрхэм рүү чиглэсэн юм. Минийхээр бол магадгүй хүн биш амьд мэдрэмжийн эрээ цээргүй илэрхийлэмж гэж тодорхойлох хэцүү аашт, хөл нүцгэн Стив Жобстой аймшиггүйгээр зүйрлэчихмээр Монгол залуусыг би энэ удаа олж уулзлаа. Америкийн зах зээлд бүртгэлтэй Монгол компани “ДОБУ” мэргэний нэрээр нэрлэсэн таблет, аюулгүй тав тухтай орчинд амьдрах орчин үеийн шийдлийг хангасан технологи, Монгол хүний дундаж аялгыг судлаж буй судалгааны санаа гээд тэдний хийж байгаа бүхэн нь нэг тийм эх орон үнэртсэн сонин бас содон. Энэ нь магадгүй тэдний багийн үнэт зүйл байх.

Физик, электроникийн чиглэлийн залуус баг бүрдүүлэн 10 гаруй жил хамтдаа байж мөрөөдлийнхөө төлөө зогсолтгүй зүтгэжээ. Тийм ч учраас тэд өдгөө дэлхийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг электроникийн компаниудтай өрсөлдөхүйц үндэсний брэндийг бий болгох зорилгоор “DOBU” гэх өндөр хүчин чадалтай гэрийн автоматжуулалтын систем зохион бүтээж түүнийгээ экспортлоод эхэлсэн байна. Казакстан улс руу бүхэл бүтэн 62 сая ам.долларын гэрээ хийсэн гээд боддоо. Ингээд “Аметрос технологи” компанийг үүсгэн байгуулагчдын нэг Ч. Ганхөлөгтэй хийсэн ярилцлагыг хүлээн авна уу.

hogӨвөл, гэр хорооллынхон нэг л тухгүй. Хүйтэн болоод ирэхээр хүмүүсийнх нь араншин хүртэл хүйтэн болчих шиг. Нүүрээ алчуураар битүүлж, гартаа хар дэвтэр барьсан бүсгүй айлуудын хашааны хаалгыг балбаж “Хогоо гаргаарай” хэмээн хоолой мэдэн хашгирахад “За мэдлээ дээ мэдлээ” хэмээн ундууцангуй хариу хашааны цаанаас там тум сонсогдоно. Зарим нь бүр “яасан чанга нүддэг юм бэ чи” хэмээн уурлах аж. Харин заримаас нь нохой хуцахаас өөр чимээ алга. Чингэлтэй дүүргийн XII дугаар хорооны 16 дугаар хэсгийн ахлагч хогны машин ирэх сургаар хэсгийнхээ айлуудад урьдчилан мэдэгдэж байгаа нь энэ. Хэсгийн ахлагч бүсгүй өөрийн хариуцаж авсан хэсгийн 300 гаруй өрхийн хаалгыг хар өглөөнөөс хойш балбаж хоолойгоо сөөтөл орилжээ. Хог ачих үеэр барагтай бол таардаггүй миний бие энэ удаа хогны машин, хэсгийн төлөөлөгч хоёртойгоо зэрэг таарч магнай тэнийв.