Hongoroo 3Хөмсөг: Гоё хүмүүс
Сэтгүүлч: Э. Зоригт
Өвлийн хүйтэн, дүнсгэр, утаатай өдөр. Нэг тийм саарал мэдрэмж. Гоё хүний эрэл хайгуул. МУЭ-ийн харьяа уран бүтээлчдийн “Б” урлан. Энд урлаг төрдөг гэхэд итгэмээргүй. Хэтэрхий хуучин өгөгдлүүд. Модон хаалга, халцарсан шал, хуучин шат, бүүдгэр гэрэл, бохир суултуур, цэнхэр хана. Зураачдын диваажин болсон уг газар ийм ноорхой байна гэж үнэндээ төсөөлсөнгүй. Гэхдээ ийм орчинд ямар нэгэн ер бусын мэдрэмж ноёлож, онгод гээч нь заларсан ч юм шиг содон мэдрэгдэх нь жигтэй. Будаг, мод бас өөр юу ч юм бэ үнэртсэн энэ урлан гэх урлагийн орчин адын юм. Энд миний гоё хүн буй. Түүнийг Л.Хонгорзул гэдэг.
Монголын урлаг тэр дундаа Монгол зургийг дэлхийд таниулж яваа энэ бүсгүйтэй уулзах ярилцах хүсэл эртээ дээрээс төрсөн юм. Илүү дутаа зүйл үзэж явдаг над шиг хүний орох ёстой газруудын нэг бол яах аргагүй уран зургийн үзэсгэлэн. Хэдэн жилийн ч өмнө билээ тэгж яваад Монгол эмэгтэйг Монгол зургаар тэгэх тэгэхдээ нэн шинэ өнгө аясаар зурсан зургийг олж хараад ер бусын мэдрэмжид автаж билээ. Монгол зураг нь өөрөө алслалгүй хавтгай дүрслэлтэй байдаг. Гэтэл түүний зурсан зурагт гоо сайхан, орон зай, мэдрэмж гээд бүгд шингэсэн байх шиг санагдсан. Тэгж явсаар саяхан түүнтэй танилцах завшаан тохиолдсон юм. Би түүнтэй дөнгөж саяхан л танилцсан. Гэтэл дэлхий түүнтэй танилцаад удаж байгаа юм билээ. Франц, Америк, Солонгос, Герман, Хятад гээд хаа сайгүй түүний бүтээл бий. Ингээд энэ удаагийн гоё хүнтэй хийсэн ярилцлагыг та бүхэнд хүргэе.

20170116 012


/Алхцгаая нийслэлчүүдээ/

Урд шөнө хүйтэн байсан. Учир нь энд өвлийн улирал ид дундаа орж байна. Улаанбаатарчууд дулаацахаар нүүрс түлсэн. Айл бүрийн яндангаас гарсан утаан хөшиг хотыг бүрхэж, урдах зам харагдахтай үгүйтэй. Өглөөний нар мандах яагаа ч үгүй тул орчинд үнсэн саарал өнгө ноёлоно. Саарал хотын иргэд нойрноос сэрж, хүмүүс хийгээд машины урсгал илт нэмэгдэж, хот амилав. Хүмүүс ажилдаа явж байна. Зам, зам дагасан хүмүүсийн урсгал үргэлжилнэ, машины дохио хангинана. Хараал урсгана. Хүүхдүүд зам хөндлөн гүйнэ. Хотын өглөө ингэж эхэлнэ.

Ая тух амар тайван байдлын төлөөх хүмүүсийн ухаалаг бус хэрэгцээ хотыг хүмүүсийг улам л аюулд оруулаад байх шиг. Түүний нэг нь автомашин. Хотынхны өдөр тутмын хэрэгцээ болсон автомашин дагасан асуудал олон. Нэгээс нөгөөд хялбар хүрэх гэсэн хотынхны хэрэгцээ өдгөө хүмүүсийн хамгийн том асуудал болов. Нийслэлийн Үйлдвэрлэл Инновацийн газраас хотынхонд 4 улирлын турш тохиолддог асуудлыг түүврийн аргаар тодорхойлоход автомашины түгжрэл гэж дуу нэгтэй хэлжээ. Үүнийг нь ч батлах тоо баримт олон байна. Тухайлбал, Монголчууд жилд 50 тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний шатахууныг замын түгжрэлд зогсох зуураа зарцуулдаг гэжээ. Өөрөөр хэлбэл, нийслэлийн замын хөдөлгөөнд 466 мянган тээврийн хэрэгсэл оролцдог. Энэ тоог дугаарын хязгаарлалт, хөдөө орон нутгийг зорьдог зуны саруудыг оруулаад тооцоход багаар бодоход 200 мянга гаруй машин замын хөдөлгөөнд оролцдог байна. Тэгвэл нэг жолооч замын түгжрэлд зогсохдоо өдөрт 1380 төгрөгийг хий дэмий зарцуулдаг гэж тооцоог Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын ассоциациас гаргажээ
Араас нь өнөөх алдарт утаа жагссан байх жишээтэй. Гэтэл нийт утааны 20 хувийг автомашины утаа эзэлж, хүний биед нэн хортой хүнд металлуудын ихэнхийг нь автомашин агаарт цацдаг аж. Гэтэл автомашины тоо өдөр ирэх бүр нэмэгдсээр.

Нийслэлийн Замын цагдаагийн газраас гаргасан судалгаанаас харахад Улаанбаатар хотын автомашины тоо хүн амын тоотой харьцуулахад хэтэрхий их байгааг харж болно. /Тээврийн хэрэгслийн тоо өсөлтийг доорх графикаас харна уу/

ТЭЭВРИЙН ХЭРЭГСЛИЙН ТООН ӨСӨЛТ

20170116 011

1 сая гаруй хүн амтай хотод бараг иргэдтэй нь тэнцэхүйц хэмжээний машин байна гээд боддоо. Ер нь аливаа зүйл хэт их болоод ирэхээрээ асуудал үүсдэг гэдгийг бид мэднэ. Түүний нэг нь машины утаа, түгжрэл гэдгийг нэн түрүүнд дурдаж болох юм. Үүний шалтгаан нь машины хэт их төвлөрөл бол нөгөө талдаа хүмүүсийн хөл дүүжлэх унааны ихэнх нь “хөгшин” гэх ангилалд ордогт байгаа юм.

Тухайлбал, өнгөрсөн оны байдлаар Монгол улсад бүртгэлтэй тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын /насжилт/ байдлаар авч үзвэл 0-3 жил болсон автомашин 21687 буюу 2%, 4-9 жил 134341 буюу 17%, 10 ба түүнээс дээш жил ашиглагдаж буй автомашин 628551 буюу 81% ийг эзэлж байгааг Нийслэлийн Замын цагдаагийн газрын судалгаа харуулж байна. Товчхондоо нийслэлд явж байгаа машинуудын дийлэнх нь буюу 80 гаруй хувь нь хэдийнэ ашиглалтаас гарах болчихсон машинууд байна гэсэн үг. “Хөгшин” машинуудын хувьд утаа гаргах нь их, техникийн хувьд эдэлгээ дууссан гээд олон асуудал үүсгэдэг. Гэхдээ нүднээс далд өөр асуудал олон бий.

Тэр дундаас хамгийн аюултай нь хүний амь нас эрсдэх юм. Нийслэлийн Замын цагдаагийн газрын Замын цагдаагийн албанаас гаргасан хэд хэдэн тоо баримтыг дурдахад өнгөрсөн онд зам тээврийн осол, хэргийн улмаас 479 хүн алтан амь насаа алдаж, түүний цаана 600 орчим айл өрх хагацал үзэж, мөн тооны иргэд гэмт хэрэгтэн болсон гээд боддоо. Түүнчлэн зам тээврийн ослын улмаас 1247 хүн гэмтэж бэртэн хөгжлийн бэрхшээлтэй болж, хөдөлмөр эрхлэх чадвараа алдаж бусдын гар харан амьдрах нөхцөл байдалд хоцорчээ. Энэ нь мөн тооны айл өрхийн амьжиргааны түвшинд нөлөөлөх муу үр дагаварыг дагуулна. Түүнчлэн жилд дунджаар 50 гаруй бага насны хүүхэд зөвхөн автомашины ослоор хорвоог орхидог гэсэн тоо байна. Үүний шалтаагын нэлээн дээгүүрт “Бүрэн бус тээврийн хэрэгсэлтэй хөдөлгөөнд оролцох. Техникийн бүрэн бус, ашиглалтын хугацаа дууссан тээвртийн хэрэгсэл хэрэглэж байгаа байдал” багтсан байх юм.

Мөн хүний алтан амийг авч одож буй гол шалтгаануудын эхэнд Согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ замын хөдөлгөөнд оролцох, хурд хэтрүүлэх зэрэг оржээ. Хотын замд явж байж уралдааны машин жолоодчихсон юм шиг явдаг жолоочид өнөөдөр хэдэн гэр бүлийн амьдралыг сүйрүүлчихээд байгаагаа ухамсарлаасай билээ. Магадгүй та ч гэсэн салхи татуулан давхимаар санагддаг л байх. Архи амсчихаад машинаа бариад явчихна гэж өөртөө итгэдэг л байх. Магадгүй жолоодоод явчихдаг ч байж мэдэх юм. Магадгүй миний машин хөгшин биш гэж мэтгэж мэдэх л юм. Гэхдээ тэглээ гээд ямар үр дүн гарахыг дээрх тоонуудаас харна уу. Муу амлаж байгаа юм бишээ бусдад тохиолдсон энэ гашуун үнэн, гуниг зовлон биднийг тойрохгүй. Учир нь, нийслэлд амьдарч буй насанд хүрсэн хүн бүр шахуу машин барьдаг, машинтай болохыг мөрөөддөг шүү дээ.
Тэгэхээр машин гэдэг үгний цаана гамшгийн хэмжээнд хүрчихсэн ийм асуудал олон бий. Юун түгжрэл. Түгжирч байна гээд таныг бухимдаж байхад хэн нэгэн хүүхэд эцэг эхээ алдаж, хэн нэгэн эцэг эх үрээсээ хагацаж байна гээд боддоо.

Монголын түүхэнд хор толбо үлдээсэн 4 жил үргэлжилсэн Халхын голын дайны үед дайнд БНМАУ, ЗХУ-аас амь үрэгдсэн 7974 цэргээс 32% нь буюу 2491 цэрэг нь Монгол цэргүүд байсан хэмээн түүхэнд тэмдэглэн үлдсэн байдаг. Энэ нь дайн байлдаангүй энхийн цагт амьдарч байгаа бидний хувьд сүүлийн 4 жилд 1961 хүн Зам тээврийн ослын улмаас нас барсантай Халх голын дайнд амь үрэгдсэн Монгол цэргийн тоотой дүйцэж байгаа нь одоо цагт дайны байдалд бид амьдарч байна гэж үзэхэд нэг их хол зөрөхгүй л болов уу.

Байдал ийм байхад нийслэлд өдөр бүр хэдэн арван машин нэмэгдсээр л. Тэгэхээр үүнийг төрөөс бодлогоор зохицуулах шаардлага байсаар байна.
Нөгөө талдаа төр гэлтгүй түмэн олон ч гэсэн аль болох автомашинаас татгалзаж яагаад болохгүй гэж. Гэхдээ татгалзахад учир бий. Учир нь, 1000 хүнд ноогдох тээврийн хэрэгслийн тоо 30-аас дээш бол хөдөлгөөн зохион байгуулахад бэрхшээл үүсдэг байна. Гэтэл манай хотын 100 иргэнд 290 машин ногддог аж. Дэлхийн дунджаас холоо давсан байгаа биз. Харин ийм үед олон улсад төрөөс нь 1000 хүнд ноогдох тээврийн хэрэгслийн тоо 200-230-аас дээш бол нийтийн тээврийн үйлчилгээг сонгохыг шаардаж давуу эрхтэйгээр явуулах арга хэмжээ авдаг аж. Энэ хүрээнд нийслэлийн нийтийн тээврийн үйлчилгээг сайжруулах талаар холбогдох бүхий л арга хэмжээг авна. Гэтэл манай нийслэл ямар билээ. Нийтийн тээврийн үйлчилгээ, техник хангамж гэж цаасан дээр л байдаг тооноос цаашгүй. Автобус нь автомашинтайгаа уралдсан нэг тийм ралли буюу хурдны замын уралдаанд орж байгаа юм шиг л явдаг. Тэгхээр дахиад хэлэхэд эрхэм жолооч та хотын замд яваа болохоос уралдааны замд гарсан жолооч биш. Адаглаад жолооч нар нь ухамсартай болж байж бодлого зохицуулалт, техник стандарт ярих боломжтой болох байх.

Нөгөө талаар иргэдээ бүгдээрээ автомашинаас татгалзаж яагаад болохгүй гэж.
Алхцгаая нийслэлчүүдээ. Элдэв шалтаг тоочилгүйгээр.

 

20170111 006

Ч.Ганхөлөг компанийн үүсгэн байгуулагчдын нэг

Хөмсөг: Гоё хүмүүс

Бид Apple-аас хүчтэй

Эрэл хайгуул, яг хаана байгааг нь мэдэхгүй ч гарцаагүй байж л байгаа гэх хөдлөшгүй итгэл. Чанадын чанадад орших үнэ цэнийн эрэл минь энэ удаа технологийн нэгэн эрхэм рүү чиглэсэн юм. Минийхээр бол магадгүй хүн биш амьд мэдрэмжийн эрээ цээргүй илэрхийлэмж гэж тодорхойлох хэцүү аашт, хөл нүцгэн Стив Жобстой аймшиггүйгээр зүйрлэчихмээр Монгол залуусыг би энэ удаа олж уулзлаа. Америкийн зах зээлд бүртгэлтэй Монгол компани “ДОБУ” мэргэний нэрээр нэрлэсэн таблет, аюулгүй тав тухтай орчинд амьдрах орчин үеийн шийдлийг хангасан технологи, Монгол хүний дундаж аялгууг судлаж буй судалгааны санаа гээд тэдний хийж байгаа бүхэн нь нэг тийм эх орон үнэртсэн сонин бас содон. Энэ нь магадгүй тэдний багийн үнэт зүйл байх.

Физик, электроникийн чиглэлийн залуус баг бүрдүүлэн 10 гаруй жил хамтдаа байж мөрөөдлийнхөө төлөө зогсолтгүй зүтгэжээ. Тийм ч учраас тэд өдгөө дэлхийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг электроникийн компаниудтай өрсөлдөхүйц үндэсний брэндийг бий болгох зорилгоор “DOBU” гэх өндөр хүчин чадалтай гэрийн автоматжуулалтын систем зохион бүтээж түүнийгээ экспортлоод эхэлсэн байна. Казакстан улс руу бүхэл бүтэн 62 сая ам.долларын гэрээ хийсэн гээд боддоо. Ингээд “Аметрос технологи” компанийг үүсгэн байгуулагчдын нэг Ч. Ганхөлөгтэй хийсэн ярилцлагыг хүлээн авна уу.

hogӨвөл, гэр хорооллынхон нэг л тухгүй. Хүйтэн болоод ирэхээр хүмүүсийнх нь араншин хүртэл хүйтэн болчих шиг. Нүүрээ алчуураар битүүлж, гартаа хар дэвтэр барьсан бүсгүй айлуудын хашааны хаалгыг балбаж “Хогоо гаргаарай” хэмээн хоолой мэдэн хашгирахад “За мэдлээ дээ мэдлээ” хэмээн ундууцангуй хариу хашааны цаанаас там тум сонсогдоно. Зарим нь бүр “яасан чанга нүддэг юм бэ чи” хэмээн уурлах аж. Харин заримаас нь нохой хуцахаас өөр чимээ алга. Чингэлтэй дүүргийн XII дугаар хорооны 16 дугаар хэсгийн ахлагч хогны машин ирэх сургаар хэсгийнхээ айлуудад урьдчилан мэдэгдэж байгаа нь энэ. Хэсгийн ахлагч бүсгүй өөрийн хариуцаж авсан хэсгийн 300 гаруй өрхийн хаалгыг хар өглөөнөөс хойш балбаж хоолойгоо сөөтөл орилжээ. Хог ачих үеэр барагтай бол таардаггүй миний бие энэ удаа хогны машин, хэсгийн төлөөлөгч хоёртойгоо зэрэг таарч магнай тэнийв.

utaa

Булан: Нөгөө өнцөг
Хотоор нэг утааг буруутгагчид. “Хараал идсэн утаа” хэмээн хүн бүхэн л ундууцана, ханиалгана. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр ч мөн адил “Утаа ураг гэмтээж байна, уушиг хордууллаа, хүүхэд багачуудыг хөнөөлөө” хэмээх сүржин мэдээллийг өдөр бүхэн шахуу л мэдээлж байна. Улстөрчид нь утаа ярьж оноо цуглуулдаг, мөнгө иддэг нэг тийм өөрсдийн гэсэн бизнестэй болчихсон. Утаанаас дутахааргүй тархи угаалт энд тэндгүй. Хотоор нэг хий бухимдал. Утааг яах вэ гэдэг эзэн холбогдогчгүй хариултаа хүлээсэн асуулт ба асуудал.
Гэхдээ юу гээч, угтаа утаа гэгч биднээс өмнөх үеийнхэнд галаас гарах гайхамшигт өгүүлэмж байсан юм. Хүн төрөлхтөн анх гал гаргаж, гэрэл асааж, гарц хөгжлөө олсны баталгаа болж ирсэн утаагаараа бахархаж, бүжиг наадмаа хийдэг байлаа шүү дээ.

haden

Сэтгүүлч Э. Зоригт

Хөмсөг: Гоё хүмүүс

Монголтой танилцахаар ирсэн монгол охины талаар найзаасаа сонсоод шууд л түүнтэй ярилцах хүсэл төрөв. “Гоё хүмүүс” булангийн дараагийн гоё хүн түүнийг гэдэгт огт эргэлзсэнгүй. Учир нь тэр монголчуудын очихыг хүсдэг Америкт хар багаасаа амьдарсан нэгэн. Гэхдээ түүний сэтгэл Монгол руугаа татагдсаар өдгөө эх нутагтаа ажиллаж, амьдарч буй бүсгүй. Америк төдийгүй дэлхийд шилдэгт тооцогддог University of California, Berkeley-ийн их сургуулийг Сэтгэл судлаач тэр дундаа хүүхдийн хөгжлийн сэтгэлзүйн чиглэлээр дүүргэсэн тэрбээр Америк руу буцах дургүй гэсэн. Учир нь, түүнд Монголдоо байх нь илүү таалагддаг болохоор... Тиймээс бүтэн 3 жил энд ажиллаж, амьдарч байгаа биз ээ.

Тэрээр 20 гаруй жилийн дараа дурсамжинд нь бүдэг бадагхан үлдсэн аавынхаа, чадан ядан бичсэн захидлын хариу болон эх орондоо иржээ.

capabilities product innovationИнноваци гэх харь үг Монгол үгсийн санд нутагшаад удаж байгаа ч эдийн засагт өөриймсөлгүй хэдэн оныг үдэв. Нэг хэсэгтээ л амтай бүхний амны уншлага болсон энэ үг өдгөө мартагдах шахжээ. Харин энэ жил Нийслэлд Инновацийн газар гэж үүсгэн байгуулагдсан нь инноваци гэж байдгийг дахин сануулсан хэрэг байв. Мөн шинэ засаг эмхлэгдээд удалгүй л чуулган бүрт ухаан оров уу яав гэлтэй “Инноваци” гэж хашгирах нөхөд нэг бус нилээн хэдээр нэмэгдчихсэн байх юм.

ДУТУУ ХУУЛИЙН СҮҮДЭР

Мэдлэгийг эдийн засагжуулж, монгол эрдэмтдийг од болгох зорилготой Инновацийн тухай хууль батлагдаад олон хавар, намрыг ардаа орхижээ. Эрүүгээ чилтэл инноваци гэж орилсон монгол эрдэмтдийн судалгааны ажил, шинэ мэдлэгийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж, улмаар эдийн засгийн өсөлтөд хөтлөх мөрөөдөл Инновацийн тухай хууль батлагдсанаар ажил хэрэг болох учиртай байлаа.  Гэхдээ хууль батлагдлаа гээд инноваци амьдралд бууж, эдийн засгийн өсөлтийг тэтгэсэн нь үгүй.

nasan5

Би “Гоё хүмүүс” булангийнхаа дараагийн зочныг хэн байх вэ гэдгийг бодох бүртээ цонхоор харж байдаг ч юм шиг. Яагаад ч юм бэ бүү мэд кофетoй аягаа барьсаар цонхны дэргэд ирчихсэн байв. Энэ удаа цонхны цаана цас орж, хүмүүс хаа нэг тийшээ яарах боловч хальтиргаанаас болоод уначихгүйг хичээн миегнэлдэнэ. Замын түгжрэлд бухимдсан эсвэл гэртээ харихаар яарсан жолооч нар гэрлээ анивчуулж, жаахан тавьтаргүй нэг нь дуут дохиогоо байн байн хангинуулах нь их хотыг улам л завгүй бас тавгүй болгочих шиг.

Цонхны цаана урсах хүмүүсийн урсгалыг хараад “Гоё хүн” гэж хэнийг хэлэх вэ хэмээн зөндөө бодлоо. Залуу хүн болохоор ч тэр үү тогтсон амьдралтай, чанартай боловсролтой, сайхан ажилтай, энгийн нэгэн залууг энэ удаагийн ярилцлагын буландаа урьж яагаад болохгүй юм бэ гэж бодогдов. Энгийн мөртлөө нэг тийм гоё амьдардаг хүмүүс байдаг даа.

Ийм шалгуурт тэнцэх хүнийг бүтэн 7 хоног хайсны эцэст сая нэг юм олов. Тэр бол Зоригтбаатарын Насанбат гэх залуу. Ам бүл 4. Америкт их сургуулиа дүүргэсэн, хувийн бизнестэй, хүссэн ажлаа хийдэг, алхах дуртай энгийн нэгэн. Яг л миний үеийн залуусын ихэнх нь хүсдэг тийм л энгийн мөртлөө гоё амьдралыг цогцлоосон залуу.

SomaТэр их содон. Нэр, нийтэд танигдсан байдал, хийж буй үйл, хэлж буй үг нь ч гэсэн. Түүнд нэг тийм содон далдын хүч байх шиг санагдана. Намуухан дуутай ч хэлж буй үг бүр нь сэтгэлд хүрдэг болохоор тийм байж мэдэх юм. Түүнийг Н.Сома гэдэг бөгөөд тэрбээр Монголын эзотерик ухааны академийн тэргүүн, Эзотерикч, оюун санааны багш юм.

Таны нэр их гоё санагдсан. Тийм ч учраас ярилцлагаа таны нэрний утгыг тайлахаас эхлэх нь зөв болов уу гэж бодлоо.
-Сома гэдэг бол миний номын нэр юм. Багш маань өгсөн. Хэрвээ утгачилбал эхнийх нь “Сарны бурхан” гэсэн үг. Нөгөө нь “Самадийн далай” гэж тайлбарлаж болно.

otgoo


 “Америк мөрөөдөл” гэдэг рүү дэлхийн 7 тэрбум хүний ихэнхи нь тэмүүлдэг. Монголчууд ч гэсэн ялгаагүй. Гэхдээ Америк гэж үнэхээр мөрөөдлийн улс мөн үү. Магадгүй тэнд миний, чиний төсөөлснөөс шал өөр ч байж мэднэ. Олон улсын хамгийн том, бас хамгийн хүчирхэг санхүүгийн тогтолцоотой энэ улсад өөрийн гэсэн өндөрлөгийг буй болгосон Ё.Отгон гэгч бүсгүйг энэ удаагийн “Гоё хүмүүс” буландаа урьсан юм. Түүнтэй түүний амьдрал, АНУ-ын даатгалын систем, Америк мөрөөдөл, Монгол боломж гээд олон асуудлаар ярилцсан юм.