Дунд хүү сургуульд орлоо. Зүгээр ч үгүй ах шигээ тоочин болно гээд ахынхаа сурдаг дөчин тавын тооны гүнзгийд (Нийслэлийн 45-р дунд сургуулийн тооны гүнзгийрүүлсэн сургалттай ангийг хэлж байна) орлоо гэснээс ер манай хөвгүүд бүгд дөчин тавын тооны гүнзгийгээр дамжсан л даа, одоо хир нь хоёр бага маань хараахан сургуулиа дүүргээгүй, суралцаж л байгаа.

За тэгтэл дунд хүүгийн маань багш нь:

-Цээжээр тоо  сайн бодуулж баймаар байна, цээж тоог нь сайжруулаарай гэсэн лүндэн буулгалаа. Аав үргэлж мөнхийн зоос хөөгөөд өнөө хэддээ олдох биш, ээж нь л хөвгүүдтэйгээ ноцолдож, багш нартай уулзах, хурал хуйд нь суух тэр бүхий л ажил ээж дээр буудаг байлаа.

За аа, даян дэлхийгээр тархан суугаа Монголчуудын сайт “Орлоо” комын нийт хэрэглэгчид, эрхэм хүндэт Oрлоочид та бүхэндээ ирж буй арван долоодугаар жарны “Тийн урвагч” хэмээх төмөр (цагаан) бар жилдээ элгээрээ энх амгалан, төрлөөрөө төвшин амгалан байж, юу санасан есөн цагаан хүсэл тань цаг үргэлж биелж байхын өлзийтэй ерөөлийг дээш, дээш нь өргөн барихын ялдамд харийн нутагт хараар ажиллаж, амьдарч (“Хараар” гэж тодотгохын учир нь “цагаанаар” буюу албан ёсоор, визтэй ажиллаж амьдарч байгаа улсуудын хувьд нөгөө нэг хэцүү нэрт том агаагын элдэв проблем байхгүйн учир бөлгөө) байгаа мянга, мянган нутаг нэгтнүүддээ өрөөлийн эрхээр биш, өөрийн дураар, санасанаа гүйцээгээд, сайтар цадаад буцахын өлзийтэй ерөөлийг өргөн дэвшүүлж алс холын Арлын Наран нутгаас миний бие вээр мэндчилж байна.

За аа, нийт Oрлоочид та бүхэн:

Тээр жил, нэгэн залуухан сэвгэртэй сэтгэл нийлэн чувганцаа болгож аваад айлд хүргэн ордог юмаа. Хүслээр болдоггүй хорвоо гэж, уг нь хар багын л эхнэр авбал, эр хүн байна даа шууд л туурга тусгаарлан тусдаа гарна даа гэж боддог байсан ч хүсэхэд хясдаг хорвоогийн жамаар хүний ганц охинтой сэтгэл нийлсэн би яалт ч үгүй хадмын гэрт сууж таарсан юм. Хашаандаа хоёр гэрээрээ, чувганцын маань нагацынхтай айлсан амьдрахын учир нагацын хоёр бахиал манай гэрийн байнгын зочид, эхнэрийн маань энгэрийн зүүлт болно. Тэр үед том нь тав, зургаатай, бага нь гурав, дөрөвтэй л байсан юмдаг уу даа. Хүн гээч амьтан ер нь залуу халуун явахдаа баргийн юмыг анзаарч хардаггүй анзаарган, хоёр нүдний хараа нь хурц ч гэж жигтэйхэн юм шиг мөртлөө, хараагүй харалган таваргах нь байдаг л нэгэн залуу насны согог буюу.

Манай гэрт нэгэн дэгзэн данхтай хүйтэн, зэлгээн хар цай байнга байх. Нэг өдөр би гэж дураах гаднаас ангасан амьтан орж ирээд нөгөөх данхтайг нь сэгсэрч орхидог юм. Гэтэл яг араас нагацын том бахиал орж ирсэнээ, нөгөө миний дөнгөж сая сулласан данхыг тонгойлгож үзсэнээ:

Аса маань (Аса- японоор өглөө гэсэн үг. Японд байгаа монголчууд Асашёру- Дагва-Доржийг ийнхүү авгайлж хэлж, ярьж, бичдэг) ид асаж яваад унтарсан амьд домог боллоо. Гэхдээ зөвхөн сумогын ертөнцийн хувьд тэр шүү дээ, түүнээс биш цаашаа К-1- д ч юм уу, өөр тулааны төрлийн спортод дахин амьд домог болон тодрох нь гарцаагүй, тун ч их удахгүй байхаа даа. Ямар боловч К-1- ийн холбооноос санал тавьсан сураг гарч л байх шиг байна.

Эдүгээгээс бараг долоон жилийн тэртээ, аргын тооллын хоёр мянга гурван оны хавар цагт, гурав дугаар сарын хуучдаар анхлан арлын Наран нутагт хөл тавьсан тэрхэн үедээ шуудан орох хэрэг гаран хүнээр шуудан заалгахад зам зааж өгөхдөө “Энэ замаараа чигээрээ яваад л байхад замын чинь баруун гар талд Асашёругын хоёр нүдний зураг гадаа нь байгаа байшин байгаа, тэр чинь шуудан шүү” гэж зааж өгч байсан нь саяхан мэт боловч аль хэдийнээ бараг долоон жил өнгөрчихжээ. .

Хорвоо ертөнц, байгаль дэлхий дээр (хэрвээ огторгуйн уудамд, манай галактикт дэлхийгээс өөр амьдралтай гариг дэлхий байгаад, түүн дээр нь хүн амьтан оршин тогтнож амьдарч байж гэмээж нь ч мөн адил) хэн ч, хэзээ ч хуульчилан бичиж байгаагүй ч гэсэн, нэгэн тийм бичигдээгүй хууль цаг ямагт хүчин төгөлдөр үйлчилж байдаг бөгөөд, тэр хуулийг “Хүчтэний дэргэд хүчгүй нь буруутай” гэж нэрлэх ажгуу.

Манай хөршийн хүү буюу үеэл ах маань есөн шидийн амьтан тэжээдэг, одоогынхоор бол амьтны хоббитой нэгэн байлаа. Түүнд ер нь тэжээгээгүй амьтан байхгүй гээд хэлчихэд нэг их худлаа ярьсан болчихгүй байхаа даа, усан гахай, цагаан хулгана, туулай, тахиа, тагтаа, галуу, загас, зараа, хэрэм, жирх, нохой, гахай, ямаа, муур гэгээд есөн шидийн амьтан тэжээсэн юмдаг. Мэдээж бүгдийг нь нэг амиар биш боловч загас, нохой хоёр бол байнгын, харин бусдыг нь ээлж дараалаад тэжээсэн юмдаг. Нохой, муур хоёрыг нэг торонд ижилсүүлээд тэжээчихсэн гэхээр бас л элдэвтэй этгээд болж таарнаа даа.

“Бүх урлагийн дотроос хамгийн чухал нь кино урлаг мөн”  В.И.Ленин

За даа, сартваах Ленин багшийнхаа хэлсэн үгнээс ишлэж орхилоо, зөвдөж байна уу буруутаж байна уу бүү мэд. Гэвч Ленин дураах л хэлчихсэн болохоос биш, бас ч гэж огт оргүй худал үг биш ажаамуу. Эдүгээгээс зуун арван таван жилийн тэртээ анхны кино- кадр буюу сүүдэр ший анх гарсан гэдэг юм. Тэр нь ердөө л минут ч хүрэхгүй “Галт тэрэг ирлээ” гээд хар цагаан кино байсан бөгөөд түүнийг нь үзсэн анхны үзэгчид нь айж, сандран суудлаасаа хуйлран босож зугтааж байсан нь тэртээд түүх болон үлджээ. Харин одоо кино урлагийн хувьд үнэхээр шинэ эрин ирж буй бөлгөө. Өнгөрсөн зууны наяад оны үед гарч байсан “Каупицанаас ирсэн хүн” гэдэг оросын уран сайхны киног үзээгүй миний үеийнхэн гэж байхгүй байхаа даа. Тэр кинон дээр нэгэн кино механик эр амайрахын талын нэгэн хотод ирээд хотын оршин суугчид болох кавбойууд болон, нутгийн уугуул иргэд болох индианчуудыг кино урлагаар зад хүмүүжүүлж, эвтэй найртай болгон тохинуулж орхиод дараагийн хотруу их л хүндлэлтэйгээр үдүүлэн явж одох бөгөөд хэсэг хугацаа өнгөрсний хойно эргээд тэр хотдоо иртэл...

-Ээ бүү үзэгд, хот урьдныхаасаа ч дор орчихсон, архидалт завхайрал, танхайралт хирээс хэтэрч орхисон байдаг. Манай кино механик ч гайхан арай гайгүйхэн байх бармен эрээс учрыг асуухад нөхрийг яваад тун ч удаагүй байхад өөр нэгэн кино механикч эр ирээд зодоон нүдээн, хүчирхийлэл, завхай зайданг сурталчилсан баахан киногоор тахал тарьчихаад дараагийн хотруу явж одсон байдаг.

Улиран одож буй 2009 он маань даян дэлхийгээр тархан суусан нутаг нэгт, зовхи нь өөдөө Монголчууд, нийт Орлоочдын хувьд амжилт бүтээл, олз омог арвин, аз жаргалаар бялхаж өнгөрсөн гэдэгт би хувьдаа өчүүхэн төдий ч эргэлзэхгүй байна. Миний хувьд ч мөн адил улирч буй 2009 онд өөрийн зорисон хоёр ч  зорилтондоо хүрээд, жил бүрийн он солигдох мөчид дотроо залбирч байдаг “Ирж буй шинэ ондоо амжилт бүтээл, арвин их олз омогтой байх болтугай!” гэж дотрoо залбирсаар уламжлалт ёсоор шинэ оны хамгийн анхны нарыг угтахаар Асахийн өндөрлөг рүү гарч өглөө.

Өнгөрч буй оны сүүлчийн шингэх нарны зураг болон шинэ жилээр ховорхон тохиох шинийн арван тавны тэргэл сарны зургийг дарчих санаатай өчигдөр орой хий дэмий л үүл ширтэн, харамсан суусан минь дэмий байж, өглөө эртээ харин хээр хоносон тэргэл сарны зураг аваадахсан гэж байгаа.